Pas op met de fopspeen

Over de fopspeen zijn de meningen verdeeld. De voordelen ervan variëren van een ‘kalme baby’ tot het ‘voorkomen van wiegendood’. Toch liegen de nadelen er niet om, zoals middenoorontsteking, kaakvervorming, overbeet, spraakproblemen en luchtweginfecties bij langdurig gebruik. Wat nu? Is het nog wel verantwoord om een baby een fopspeen te geven?

Is de fopspeen ten onrechte verguisd?

Veel psychologen denken dat volwassenen die nagelbijten en roken in hun vroege jeugd hun zuigbehoefte niet voldoende hebben kunnen bevredigen. Onderzoek heeft uitgewezen dat er sterke aanwijzingen zijn dat krachtig zuigen de ontwikkeling van de hersenen bevordert. In elk geval is zeker dat de baby rustig wordt als hij kan zuigen. Er zijn verschillende soorten fopspenen in de handel. De belangrijkste zijn de dental- en combispenen, de zogenaamde orthodontische spenen. De eerstgenoemde is goed voor het gehemelte en traint de kaakspieren. De tweede soort heeft de vorm van een tepel en is optimaal afgestemd op de zuigbehoefte. Het probleem is vaak dat als de baby eenmaal gewend is aan de fopspeen hij niet gemakkelijk meer zonder kan. Volgens veel deskundigen is het beter de baby eraan te laten wennen de eigen vingertjes te gebruiken om op te zuigen. Hij neemt dan zelf de beslissing om erop te sabbelen en om ermee te stoppen terwijl de zuigbehoefte bevredigd wordt. Verstandig gebruik van de fopspeen is dus het devies. Volgens veel opvoeders mag de fopspeen alleen gebruikt worden als hulpmiddel om in slaap te vallen, bijvoorbeeld na het voeden.

Nadelen van de fopspeen

Er zijn meer nadelen dan voordelen. Beter gezegd: de voordelen wegen niet op tegen de nadelen. Dat is althans de mening van veel deskundigen en instanties, waaronder de Wereldgezondheidsorganisatie. Een kleine greep hieruit:

• Overbeet Door de druk die de fopspeen uitoefent – dat geldt trouwens ook voor duimen – kan er kaakvervorming ontstaan, waarbij de ondertanden naar achteren worden gedrukt en de boventanden naar voren. Een grotere zuigbehoefte is vaak een teken dat de baby honger heeft. U kunt dus beter eerst de borst geven en daarna eventueel enkele minuutjes de speen. Zuigen aan de borst kan geen kwaad, maar zuigen aan een speen, duim of een bijtring op den duur wel.
• Spraakproblemen Slissen is een gevaar dat opdoemt bij langdurig gebruik van de fopspeen. Er ontstaan dan spraakproblemen. Ook heeft onderzoek uitgewezen dat baby’s die te lang en te vaak een fopspeen gebruiken minder snel gaan brabbelen. Peuters met een fopspeen kletsen minder en dat is slecht voor hun taalvaardigheid.
• Afhankelijkheid Een kind dat gewend is om een fopspeen in de mond te hebben, kan niet meer zonder en raakt er dus aan 'verslaafd'. Dat kan ook ’s nachts voor problemen zorgen omdat hij meteen begint te huilen als hij de speen kwijt is en die natuurlijk niet zelf kan terugvinden. U moet dus zijn speentje vinden, eerder zal hij niet weer gaan slapen.
• Verminderde melkproductie Volgens veel deskundigen mag de baby geen fopspeentje krijgen als de melkproductie nog niet goed is. Die productie komt onder andere op gang als de baby op de juiste manier heeft leren drinken aan de borst. Als de moeder haar baby elke dag de fopspeen geeft, komt de borstvoeding in het gedrang. Onderzoek wijst uit dat ‘fopspeenbaby’s’ minder lang borstvoeding krijgen, omdat de melkproductie terugloopt, soms al na één maand. De moeders hebben namelijk de neiging om de baby dagelijks minder lang borstvoeding te geven. Er ontstaat dan een vicieuze cirkel, waarbij de borstklieren onvoldoende gestimuleerd worden en uiteindelijk de melkproductie te gering is.
• De fopspeen frustreert de verkenningsdrang van de baby Kindjes willen de wereld ontdekken. Ze doen dat onder andere door alles in de mond te steken. Met een fopspeen in de mond lukt dat echter niet. Een speen kan dus de geestelijke ontwikkeling van de baby schaden.

De fopspeen is een bron van infectie

Er zijn sterke aanwijzingen dat het gebruik van de fopspeen aan de basis ligt van talloze infecties en ontstekingen, zoals:

• tandbederf
• middenoorontsteking
• maag-darminfecties met koorts en darmkrampjes
• diarree
• verstopt neusje
• bronchitis/slikproblemen/hoesten
• vaker verkouden

De fopspeen en wiegendood

Volgens sommige onderzoeken lopen baby’s die op een fopspeen zuigen minder risico op wiegendood. Mogelijk omdat het kindje door de neus en niet door de mond ademt in de periode dat hij de fopspeen gebruikt. Ook borstvoeding zou het risico op wiegendood verlagen. De meningen zijn er echter over verdeeld, ondanks de vele onderzoeken die zijn gedaan naar fopspeengebruik. Een direct oorzakelijk verband is immers nog niet gelegd.

Als de fopspeen voor de baby een ‘must’ is

• Als uw baby gewend is geraakt aan de fopspeen, en 'niet meer zonder’ kan, zorg er dan in elk geval voor dat hij op een orthodontische speen zuigt. Houd de speen ook goed schoon (steriliseren) en vervang de speen regelmatig.
• Probeer het gebruik ervan steeds te beperken, bijvoorbeeld alleen als hij gaat slapen. Houd daar ook de hand aan.
• Volgens de meeste deskundigen moet het kind vóór de eerste verjaardag van de speen af zijn. Als hij een jaar of twee of nog ouder is, wordt de ontwenning vaak al een stuk moeilijker.
• Verkort de perioden dat hij de fopspeen gebruikt. Doe dat wel geleidelijk.
• Geef uw kind een presentje (bijv. stickers) of doe samen iets leuks als hij afziet van de fopspeen. Natuurlijk geen snoep!
• Er zijn nog tal van andere manieren. U kent uw kind het beste. U weet waar hij gevoelig voor is als het gaat om het afwennen van de fopspeen. Als er bijvoorbeeld andere kinderen komen spelen die geen fopspeen hebben, kan dat voor uw kind een motiverende prikkel zijn om er ook ‘mee te stoppen’.