Aandoeningen: (atherosclerose) aderverkalking, wat is dat?

Aderverkalking (Atherosclerose of arteriosclerose) is een belangrijke oorzaak van verscheidene hart- en vaatziekten. Atherosclerose kan onder andere betrokken zijn bij het ontstaan van een hartinfarct, hersenbloeding, herseninfarct, angina pectoris (pijn op de borst) en perifeer vaatlijden (etalge benen). In dit artikel wordt ingegaan op wat aderverkalking (atherosclerose) is en hoe het ontstaat.

Onderwerpen

• Hoe vaak komt aderverkalking (atherosclerose) voor in Nederland?
  
• Definitie en ontstaanswijze van aderverkalking (atherosclerose)
  
• Complicaties van atherosclerose van aderverkalking (atherosclerose)
  
• Risicofactoren voor het ontwikkelen van atherosclerose van aderverkalking (atherosclerose)
  

Hoe vaak komt aderverkalking (atherosclerose) voor in?

Het is niet precies te zeggen hoe vaak aderverkalking (atherosclerose) voorkomt in Nederland. Wel kan worden aangegeven hoe vaak de gevolgen van aderverkalking (atherosclerose) voorkomen. De grootste gevolgen van aderverkalking zijn coronaire hartziekten (hartinfarct en angina pectoris) en beroerten (herseninfarct en hersenbloeding). In 2007 waren 648.300 mensen met coronaire hartziekten. In 2007 zijn 11.876 mensen overleden met coronaire hartziekte als oorzaak. De kans op het krijgen van coronaire hartziekte stijgt met de leeftijd (RIVM). In 2007 waren er 191.000 mensen met een beroerte. In 2007 zijn 9.518 mensen overleden met een beroerte als oorzaak. Ook de kans op het krijgen van een beroerte stijgt met de leeftijd (RIVM).

Definitie en ontstaanswijze van aderverkalking (atherosclerose)

Atherosclerose is een ziekte van de grote en middelgrote slagaders (arteriën), waarbij er sprake is van een ontstekingsproces wat gekarakteriseerd wordt door de ophoping van vet, macrofagen, bindweefsel en gladde spiercellen in de vaatwand. Deze ophoping in de vaatwand kan leiden tot een vernauwing van het betreffende vat met de daarbij horende gevolgen. Een arterie (slagader) bestaat uit 3 lagen, de binnenste laag, de tunica intima, de middelste laag de tunica media en de buitenste laag, de tunica adventitia. Het atherosclerotische proces, ook wel een atherosclerotische plaque genoemd, bevindt zich in de tunica intima van een arterie. De precieze ontstaanswijze van een atherosclerotische plaque is erg ingewikkeld en nog steeds niet geheel ontrafelt. Er zijn verschillende theorieën die het ontstaan van een atherosclerotische plaque verklaren, op deze theorieën zal hier verder niet ingegaan worden. Wel is er uit al die verschillende theorieën één theorie gevormd die als meest waarschijnlijk wordt gezien. Deze zal hier besproken worden om zo enig zicht op het atheroslerotische proces te werpen. De formatie van een atherosclerotische plaque bestaat uit een formatie stadium, een adaptatie stadium en een klinisch stadium.

Formatie stadia van aderverkalking (atherosclerose)
Meestal ontstaat een plaque bij een beschadigde vaatwand. Wanneer iemand een verhoogd risico op atherosclerose (risicofactoren worden later in het artikel besproken) heeft, kan een plaque ook ontstaan zonder dat de vaatwand beschadigd is. Op de beschadigde plek kan zich vet ophopen, omdat er op die plek, door de beschadiging, een barrière ontbreekt die voorkomt dat vet zich ophoopt. Normaal is de binnenkant van een slagader zeer glad. Door een beschadiging wordt de binnenkant van een slagader ruw en daardoor kan vet zich daar makkelijker aanhechten. Doordat het vet zich ophoopt, ontstaat er celschade wat tot gevolg heeft dat macrofagen zich ophopen. Macrofagen zijn de afweercellen van het lichaam en willen het vet “opruimen”. De macrofagen geven groeifactoren af wat tot gevolg heeft dat er zich gladde spiercellen gaan delen en vermenigvuldigen op de beschadigde plek. Gladde spiercellen bevinden zich normaal ook in de vaatwand maar worden extra gestimuleerd door de groeifactoren. De ophopende gladde spiercellen zorgen voor nog meer schade aan de vaatwand en zo voor nog meer macrofagen die weer groeifactoren afgeven etc. Als het proces groot genoeg is, zullen de dieper gelegen delen niet genoeg bloed krijgen en zullen necrotiseren (“afsterven”). Er heeft zich dan een atheroscleroticshe plaque gevormd.

Adaptatie stadium van aderverkalking (atherosclerose)
De plaque verkleint het lumen van het bloedvat. Om het lumen van het vat net zo groot te laten, proberen de plaque en de vaatwand zich aan te passen, om toch voldoende bloed te laten passeren.

Klinische fase van aderverkalking (atherosclerose)
De atherosclerotische plaque verkleint het lumen (holte van het bloedvat). Er ontstaat een vernauwing in het bloedvat wat uiteindelijk kan leiden tot een volledige afsluiting van het bloedvat. Afhankelijk van waar in het lichaam de atherosclerotische plaque zich bevindt, kan op die manier een hartinfarct of herseninfarct ontstaan. Een atherosclerotische plaque kan er ook voor zorgen dat de vaatwand zwak wordt en kan ruptureren (=scheuren). Op die manier kan atherosclerose er ook voor zorgen dat er bijvoorbeeld een hersenbloeding ontstaat.

Complicaties van aderverkalking (atherosclerose)

De gevolgen van de complicaties die kunnen optreden bij atherosclerose zijn afhankelijk van waar in het lichaam zich de atherosclerotische plaque bevindt. De volgende complicaties kunnen optreden:

• Acute afsluiting van een bloedvat door een trombi (bloedstolsel) met als gevolg dat er bloed en zuurstoftekort optreedt in het voorzieningsgebied van het desbetreffende bloedvat. Dit wordt een hartinfarct genoemd.
• Vorming van een aneurysma, dit is een verwijding van het bloedvat door zwakte van de vaatwand. Aneurysmata kunnen ruptureren en zo hevige bloedingen veroorzaken afhankelijk van het bloedvat wat scheurt.
• Chronische vernauwing van het lumen (=holte) van een bloedvat.
• Een trombi die zich gevormd heeft op een atherosclerotische plaque kan losschieten en zo een embolus vormen die door kan schieten in een ander bloedvat. Een embolus kan een bloedvat van het hart en/of de hersenen afsluiten en zo een hart- of herseninfarct veroorzaken

Risicofactoren voor het ontwikkelen van aderverkalking (atherosclerose)

Niet iedereen loopt een even groot risico op het ontwikkelen van atherosclerose. Er zijn bepaalde factoren die het risico hierop verhogen:

• Hypertensie (hoge bloeddruk)
• Hoog bloed cholesterol niveau (men name een hoog LDL cholesterol)
• Overgewicht
• Diabetes mellitus
• Roken
• Mannelijk geslacht (sekseverschillen bij hart- en vaatziekten)
• Hogere leeftijd
• Stressvol levenspatroon
• Weinig lichaamsbeweging

Een gezonde leefstijl kan dus het risico op de ontwikkeling van aderverkalking (atherosclerose) verkleinen. Ongezonde voeding, roken en onvoldoende lichaamsbeweging beinvloeden de bloeddruk, het slechte cholesterol (LDL-cholesterol) in het bloed, overgewicht, diabetes mellitus (suikerziekte) en bloedstolling. Verder spelen het omgaan met stress, verontreiniging en ontstekingsfactoren een rol spelen in de ontwikkeling van aderverkalking (RIVM).

Voor meer informatie over dit onderwerp kunt u de volgende boeken raadplegen:

• Clinical medicine van Parveen Kumar en Michael Clark
• Pathology van Emanuel Rubin en John L. Farber

Lees verder

• Aandoeningen: aneurysma, wat is dat?
• Aandoeningen: een hartinfarct
• Aandoeningen: hoge bloeddruk, hypertensie
• Aandoeningen: oorzaken van hartfalen
• Aandoeningen: sekseverschillen bij hart- en vaatziekten