Spermatocèle (zaadcyste): symptomen, oorzaak en behandeling

Spermatocèle (zaadcyste): symptomen, oorzaak en behandeling Een spermatocèle of zaadcyste is een pijnloze ophoping van zaadhoudend vocht in de bijbal en wordt ook wel 'zaadcyste' genoemd. Een verstopping of een andere onbekende oorzaak kan een spermatocèle of zaadcyste veroorzaken in de kop van de bijbal. De precieze oorzaak daarvan is anno 2021 onbekend. Een spermatocèle geeft meestal geen klachten en is goedaardig. In de literatuur wordt geen melding gemaakt van verstrekkende complicaties zoals verminderde vrichtbaarheid. Behandeling is zelden nodig. Wanneer er geen klachten zijn, wordt een afwachtend beleid geadviseerd. Als spermatocèles te groot worden en voor ongemak zorgen, kunnen ze operatief verwijderd worden.

Anatomie van de mannelijke geslachtsorganen:<BR>
1. urineblaas, 2. schaambeen, 3. penis, 4. zwellichaam, 5. eikel, 6. voorhuid, 7. urinebuis, 8. dikke darm, 9. endeldarm, 10. zaadblaas, 11. zaadleider, 12. prostaat, 13. Cowperse klier, 14. anus, 15. zaadleider, 16. bijbal, 17. teelbal, 18. scrotum / Bron: Elf Sternberg, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Anatomie van de mannelijke geslachtsorganen:
1. urineblaas, 2. schaambeen, 3. penis, 4. zwellichaam, 5. eikel, 6. voorhuid, 7. urinebuis, 8. dikke darm, 9. endeldarm, 10. zaadblaas, 11. zaadleider, 12. prostaat, 13. Cowperse klier, 14. anus, 15. zaadleider, 16. bijbal, 17. teelbal, 18. scrotum / Bron: Elf Sternberg, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is een spermatocèle of zaadcyste?

Een spermatocèle is een abnormale holte (cyste) in de bijbal (epididymis), die is gevuld met dode zaadcellen. De bijbal ligt achter de teelbal (zaadbal, testikel of testis) in de balzak (scrotum). In dit langwerpige orgaantje verzamelen zich de rijpe spermacellen (spermatozoa), tot de eerstvolgende zaadlozing (ejaculatie). Een spermatocèle is een goedaardige aandoening. Spermatocèles zijn klein, meestal minder dan 1 centimeter in diameter, hoewel sommigen groter kunnen zijn. Een spermatocèle veroorzaakt in de meeste gevallen geen klachten en wordt dan ook vaak ontdekt bij een routineonderzoek. Een behandeling is zelden nodig. Wanneer er geen klachten zijn, wordt besloten een afwachtend beleid in te stellen.

Synoniemen

Een spermatocèle staat ook bekend als een zaadcyste.

Wie kunnen er last van krijgen?

Een spermatocèle ontwikkelt zich in de bijbal bij mannen.

Oorzaak van een spermatocèle

Er is anno 2021 weinig bekend over de oorzaak van spermatocèles. Een spermatocèle ontstaat vanuit de bijbal. In de zaadbal wordt zaadvocht gevormd, dat in de bijbal in talrijke kleine verzamelbuisjes verder rijpt. Deze buisjes kunnen te wijd worden als het transport niet goed verloopt, bijvoorbeeld als gevolg van een ontsteking of een trauma. In veel gevallen blijft zo'n verwijding klein, maar soms wordt deze groter waardoor een spermatocèle ontstaat.

De aandoening wordt geassocieerd met het gebruik van diethylstilbestrol (DES) door vrouwen tijdens de zwangerschap. In de literatuur wordt geen melding gemaakt van erfelijkheid.

Risicofactoren

Hieronder volgen factoren die de kans op het ontwikkelen van een spermatocèle kunnen vergroten:
  • familiegeschiedenis van spermatocèles
  • trauma van de teelballen/bijballen
  • scrotale vervorming

Symptomen van een spermatocèle

Een spermatocèle geeft meestal geen klachten en kan los van en aan de bovenzijde van de zaadbal worden gevoeld. Ze schijnen roze door wanneer de (huis)arts een lampje — een zogeheten 'diafanoscoop' — tegen de balzak houdt. Meestal zijn ze kleiner dan 1 cm, maar in uitzonderlijke gevallen kunnen ze tot 15 cm groot worden. Een dergelijke omvang veroorzaakt doorgaans zowel esthetische als mechanische klachten; de zwelling wordt dan erg groot wordt en gaat 'in de weg gaat zitten'. Ook kan hierbij pijn die uitstraalt naar de lies ontstaan. Het blijkt dat sommige mannen last hebben van een relatief kleine cèle, terwijl anderen geen klachten hebben bij een grotere cèle.

Wat is het beloop?

Voor zover bekend verdwijnen spermatocèles over het algemeen niet spontaan en gaan ze ook niet in regressie.¹ Veel spermatocèles worden mettertijd groter en vaak ontstaan er na verloop van tijd meer cysten in de bijbal.²

Echo van een spermatocèle (zwart) / Bron: Ultrasound technician at public hospital, Wikimedia Commons (Publiek domein)Echo van een spermatocèle (zwart) / Bron: Ultrasound technician at public hospital, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Onderzoek en diagnose

De diagnose wordt meestal gesteld op basis van de anamnese en een lichamelijk onderzoek. Er kan ook een echografie worden verricht bij cysten waarvan de origine moeilijk te bepalen is. Andere aandoeningen, zoals een varicocèle, een zaadbaltumor en een hydrocèle, moeten worden uitgesloten.

Behandeling van een spermatocèle

Behandeling is zelden nodig. Wanneer de patiënt geen klachten heeft, wordt normaal gesproken een expectatief (afwachtend) beleid voorgesteld. Soms worden spermatocèles zo groot, dat er wel klachten ontstaan en de patiënt hinderen in bepaalde activiteiten, of de kleding gaat knellen. Voorts kan het door de patiënt als cosmetisch storend ervaren worden. Dergelijke mechanische en esthetische klachten kunnen aanleiding zijn voor een spermatocèlectomie (= verwijdering van de spermatocèle) door de uroloog.

Bij deze operatieve ingreep maakt de uroloog een incisie (snede) in de balzak. Hierna wordt via de snede de bal en bijbal geïnspecteerd en vervolgens vindt verwijdering van de spermatocèle plaats. De huidwond wordt met oplosbare hechtingen gesloten. Al met al duurt de ingreep ongeveer een half uur.

Complicaties

Vervorming van het scrotum

Scrotale vervorming is een complicatie die kan voortvloeien uit een spermatocèle

Onvruchtbaarheid

Een relatie met onvruchtbaarheid is niet bewezen.

Zaadlozing

Voorts zijn er geen complicaties ten aanzien van de ejaculatie te verwachten.

Preventie

Een spermatocèle of zaadcyste kan worden vermeden door maandelijks zelfonderzoek van de teelballen.

Prognose

Een spermatocèle of zaadcyste is geen levensbedreigende aandoening; het kan echter pijn en ongemak veroorzaken en een chirurgische ingreep vereisen.

Noten:
  1. J.A.H. Eekhof e.a. (red.): Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk, vijfde geheel herziene druk, tweede oplage, Elsevier Gezondheidszorg, Amsterdam, 2010, p.592.
  2. Ibid, p.593.

Lees verder

© 2012 - 2021 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Knobbeltje in teelbal: oorzaken van knobbel in de teelbalKnobbeltje in teelbal: oorzaken van knobbel in de teelbalEen knobbeltje in de teelbal of meerdere knobbeltjes in de teelbal kunnen op veel dingen wijzen. Sommige zijn volkomen n…
Gezwollen teelbal: symptomen en oorzaken zwelling in teelbalGezwollen teelbal: symptomen en oorzaken zwelling in teelbalEen gezwollen teelbal kan verschillende oorzaken hebben, waarvan sommige een medische noodgeval vormen. Teelbalzwelling…
Pijn aan testikel: zeurende pijn linker of rechter teelbalPijn aan testikel: zeurende pijn linker of rechter teelbalPijn aan testikel kent vele mogelijk oorzaken. Vaak gaat het om een zeurende pijn in de linker of rechter teelbal. Een m…
Gezwollen scrotum (balzak): Oorzaken van scrotale zwellingGezwollen scrotum (balzak): Oorzaken van scrotale zwellingEen man met een gezwollen scrotum heeft een abnormale vergroting van de balzak (scrotum: zakje rond de teelballen / test…

Zweetproblemen: oorzaken van en tips bij overmatig zwetenZweetproblemen: oorzaken van en tips bij overmatig zwetenZweten wordt als normaal beschouwd in situaties als sport, koorts, of bij ziekte. Maar voor wie in het dagelijks leven v…
Ouderdomsverziendheid (Presbyopie)Ouderdomsverziendheid (Presbyopie)Ouderdomsverziendheid, of ook wel Presbyopie genoemd is een aandoening dat iedereen een keer zal overkomen. Lees hierond…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Tatyana Vyc/Shutterstock.com
  • DoveMed. Spermatocele. https://www.dovemed.com/diseases-conditions/spermatocele/ (ingezien op 21-8-2018)
  • J.A.H. Eekhof e.a. (red.): Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk, vijfde geheel herziene druk, tweede oplage, Elsevier Gezondheidszorg, Amsterdam, 2010.
  • http://www.gezondheid.be/
  • http://www.urolog.nl/urolog
  • http://www.mayoclinic.com
  • http://www.gezondvgz.nl
  • Afbeelding bron 1: Elf Sternberg, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Ultrasound technician at public hospital, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Tartuffel (2.976 artikelen)
Laatste update: 17-12-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 9
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!