InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Persoonlijkheidsstoornissen: Soorten en kenmerken

Persoonlijkheidsstoornissen: Soorten en kenmerken

Persoonlijkheidsstoornissen: Soorten en kenmerken Persoonlijkheidsstoornissen omvatten blijvende gedragspatronen die tot uiting komen als niet om te buigen reacties op een breed scala aan persoonlijke en sociale situaties. Ze zijn niet ondergeschikt aan een andere psychiatrische stoornis, een neurologische aandoening, het gebruik van een middel of een lichamelijke aandoening hoewel ze soms voorafgaan of samengaan met andere stoornissen. Persoonlijkheidsstoornissen hebben persoonlijk leed en beperkingen tot gevolg; ze veroorzaken namelijk gevolgen op zowel het sociaal als het beroepsmatig terrein.

Terminologie

Persoonlijkheid

De persoonlijkheid van een persoon is in feite een stabiel element van het gedrag van deze persoon. Dit duidt op hoe de persoonlijk gewoonlijk is, en wat hem onderscheidt van de anderen. De persoonlijkheid is zowel biologisch als sociaal bepaald. Dit is in feite een geheel van aanleg (erfelijkheid, constitutie) en verworvenheden (milieu, opvoeding). De persoonlijkheid ontwikkelt zich en verandert voortdurend als gevolg van het biologische rijpingsproces (puberteit, volwassenheid, menopauze enzovoort) en ook van de persoonlijke ervaringen (socioculturele en affectieve omstandigheden).

Persoonlijkheidsstoornis

Persoonlijkheidsstoornissen zijn ontwikkelingsstoornissen die optreden in de kindertijd of adolescentie en die doorgaan in het volwassen leven. Hun prevalentie is ongeveer 15% in de bevolking.

Persoonlijkheidsverandering

Een persoonlijkheidsverandering daarentegen ontstaat pas later in het leven (meestal in de volwassenheid) na ernstige of langdurige stress, extreme milieuschade, een hersentumor, een hersenletsel, een hersenbloeding, een herseninfarct, endocriene en metabole stoornissen. Een verandering in de persoonlijkheid komt niet tot stand als gevolg van van een psychische aandoening.

Soorten persoonlijkheidsstoornissen

Persoonlijkheidsstoornissen zijn meestal onderverdeeld volgens clusters van kenmerken die overeenkomen met de meest voorkomende of voor de hand liggende gedragsuitingen, maar vele stoornissen vertonen de kenmerken van meer dan één categorie.

Afhankelijke persoonlijkheid

Mensen met een afhankelijke persoonlijkheid moedigen anderen aan om hun persoonlijke en belangrijke beslissingen te nemen door een gebrek aan zelfvertrouwen. Daarnaast maken ze hun behoeften ondergeschikt aan anderen van wie ze afhankelijk zijn. Deze mensen zijn niet bereid om eisen te stellen aan anderen. Ze voelen zich niet in staat om voor zichzelf te zorgen en ze zijn bezig met de angst om in de steek gelaten te worden.

Anankastische persoonlijkheid

Synoniemen van een anankastische persoonlijkheid zijn een obsessief-compulsieve persoonlijkheid en een dwangmatige persoonlijkheid. Bij een obsessief-compulsieve stoornis is de persoonlijkheid gekenmerkt door gevoelens van overmatige twijfel en voorzichtigheid, zorgelijke gedetailleerde gedachten, regels en orde, perfectionisme, buitensporige gewetenstrouw, uitermate nauwkeurigheid, bemoeizucht en starheid.

Antisociale persoonlijkheid

Een persoon met een antisociale persoonlijkheid (psychopaat, sociopaat) heeft een harteloze onverschilligheid voor de gevoelens van anderen. Mensen met een antisociale persoonlijkheid zijn niet in staat om duurzame relaties te onderhouden (slechte relatievorming) en hebben bovendien een slecht verantwoordelijkheidsgevoel in het gezin. Ze hebben tevens een zeer lage tolerantie voor frustratie en zijn bijgevolg snel agressief. Criminaliteit komt bij personen met dit type persoonlijkheidsstoornis ook sneller tot uiting. Verder zijn deze mensen niet in staat om de schuld op zich te nemen; ze geven deze sneller aan anderen. Tot slot komen psychopaten sociale verplichtingen niet na en vertonen ze snel roekeloos gedrag.

Borderline (emotioneel onstabiel) persoonlijkheid

De stemmingen, relaties en het zelfbeeld zijn voortdurend instabiel bij een borderline persoonlijkheidsstoornis. Mensen met een borderline persoonlijkheid handelen impulsief en ontwikkelen intense, maar kortstondige emotionele banden met anderen. De persoonlijkheidsstoornis kenmerkt zich door een chronische interne leegte met frequente zelfbeschadiging, zelfmisbruik (eetstoornissen, verslavingsmisbruik), zelfdoding en een gebrek aan beheersing van woede. Daarnaast ontwikkelen mensen met borderline voorbijgaande psychotische kenmerken van onduidelijke betekenis. Mensen hebben soms ook een onzekere identiteit. Tot slot is vaak een sterke familiegeschiedenis van stemmingsstoornissen aanwezig.

Geremde persoonlijkheid

Mensen die een geremde persoonlijkheid hebben, zijn sterk geremd in spontane uiting als gevolg van innerlijke conflicten en angstgevoelens.

Narcistische persoonlijkheid

Mensen met een narcistische persoonlijkheid hebben een voortdurend opgeblazen gevoel van zelfbelang, een behoefte om bewonderd te worden. Ze fantaseren bijvoorbeeld over succes en macht. Ze zijn arrogant en vinden het moeilijk om zich in te leven in anderen; ze maken hier soms zelfs misbruik van. Verder vragen ze overdreven aandacht en zijn ze overgevoelig voor het oordeel van andere mensen.

Ontwijkende persoonlijkheid

Een persoon met een ontwijkende persoonlijkheid is verlegen en terughoudend. Hij vermijdt situaties die mogelijk resulteren in een negatief oordeel, een afkeurend advies of minderwaardigheidsgevoelens.

Paranoïde persoonlijkheid

Wanneer een persoon een paranoïde persoonlijkheid heeft, heeft is hij extreem wantrouwig, achterdochtig, twistziek en houdt hij zich bezig met ongefundeerde complottheorieën. Verder heeft een paranoïde persoon de neiging tot overmatig eigenbelang.

Passief-agressieve persoonlijkheid

Een persoon die passief-agressief is, verzet zich voortdurend tegen eisen vanuit de sociale omgeving. Het verzet kent een passief karakter en uit zich door bijvoorbeeld koppig gedrag, het uitstellen van beslissingen en het opzettelijk verrichten van nutteloos werk.

Schizoïde persoonlijkheid

Dit type persoonlijkheidsstoornis is gekenmerkt door een emotionele kilte en afstandelijkheid, een beperkte capaciteit om emoties te uiten, een onverschilligheid voor lof of kritiek, een voorkeur voor solitaire activiteiten, een gebrek aan hechte vriendschappen en een duidelijke ongevoeligheid voor heersende sociale normen en wetten.

Schizotypische persoonlijkheid

Een persoon met een schizotypische persoonlijkheid maakt ongebruikelijke uitingen van het gedrag. Daarnaast gaat hij magisch denken (vreemde overtuigingen hebben). De spraak is tevens vreemd. Personen lijden aan achterdocht, sociale angst (zeer sterk), betrekkingsideeën en ze hebben ongewone zintuiglijke waarnemingen (illusies). Op uiterlijk vlak ogen ze onverzorgd.

Theatrale persoonlijkheid

Een theatrale persoonlijkheid (hysterische neurose) uit zich door zelf-dramatisering, theatraliteit, egocentriciteit, suggestibiliteit (vatbaar zijn voor suggesties), oppervlakkige en labiele emoties, een voortdurende zoektocht naar opwinding en waardering door anderen, en een ongepaste verleidelijkheid in uiterlijk of gedrag (seksueel getint). Daarnaast vragen mensen aandacht en lijden ze aan onredelijke woede-uitbarstingen. De interpersoonlijke relaties zijn hoog maar wisselend intensief.

Type A-persoonlijkheid

Wie een type A-persoonlijkheid heeft, heeft een temperament dat zich kenmerkt door een grote werklust, een sterke competitieve instelling, een onrealistisch gevoel van dringendheid, ongerechtvaardigde ambitie, een weigering tot zelfevaluatie, een neiging om hoeveelheid boven kwaliteit te stellen, een behoefte aan beheersing en onvermogen tot delegeren.

Type B-persoonlijkheid

Mensen met een type B-temperament zijn ontspannen, hebben een gemakkelijke houding ten opzichte van het leven, hebben een lage competitiedrang, stellen van kwaliteit boven kwantiteit en ze hebben een neiging tot zelfbespiegeling.

Zelfkwellende persoonlijkheid

Menen die zichzelf voortdurend kwellen, vallen onder deze persoonlijkheid. Ze kiezen de foute relaties, reageren depressief of schuldig op positieve situaties en ze roepen boosheid of afkeer op bij anderen.

Lees verder

© 2018 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
PersoonlijkheidsstoornissenJe persoonlijkheid is je 'eigen aard,' waarmee je je in de omgang herkenbaar onderschiedt van anderen. Dat is iets ander…
Omgaan met een introverte persoonlijkheidOmgaan met een introverte persoonlijkheidEr doen tegenwoordig een heel aantal misvattingen de ronde over mensen met een introverte persoonlijkheid. Er wordt vaak…
Leren leven met persoonlijkheidsstoornissenLeren leven met persoonlijkheidsstoornissenPersoonlijkheidsstoornissen is een groep stoornissen waarbij vaste patronen van gedachten en gedrag voortdurend probleme…
Vermijdende of Ontwijkende Persoonlijkheidsstoornis (OPS)OPS wordt gekenmerkt door extreme verlegenheid en buitensporige angst voor afwijzing, vernedering of kritiek. Veel mense…
Verschillen en gelijkenissen tussen mensenVerschillen en gelijkenissen tussen mensenWanneer we kijken naar de verschillen en gelijkenissen tussen mensen, kunnen we zien dat deze in eerste plaats tot stand…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 9 januari 2018:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • PERSONALITY DISORDERS, Clinical Medicine, Door: Parveen Kumar, Michael Clark, Uitgever: Elsevier, ISBN: 9780702029936, blz. 1222
  • Personality Disorders: Symptoms and Signs, https://www.psychologytoday.com/blog/lifetime-connections/201712/personality-disorders-symptoms-and-signs
  • The 10 Personality Disorders, https://www.psychologytoday.com/blog/hide-and-seek/201205/the-10-personality-disorders
  • What different types are there?, https://www.mind.org.uk/information-support/types-of-mental-health-problems/personality-disorders/types-of-personality-disorder/#.WlUdwKjiZR0

Reageer op het artikel "Persoonlijkheidsstoornissen: Soorten en kenmerken"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 09-07-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Psychische stoornissen
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!