InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Speekselsteen: symptomen, oorzaak, behandeling en voorkomen

Speekselsteen: symptomen, oorzaak, behandeling en voorkomen

Speekselsteen: symptomen, oorzaak, behandeling en voorkomen Een speekselsteen of speekselkliersteen is een verkalking van ingedikt speeksel in een speekselklier, meestal in de onderkaaksspeekselklier en minder vaak in de oorspeekselklieren aan de binnenkant van de wangen of de sublinguale speekselklieren onder de tong. Een speekselsteen komt met name voor in de uitvoergang van de speekselklier en bijna nooit in de klier zelf. Een dergelijk steentje kan de speekselstroom in de mond blokkeren. Veel mensen die last hebben van speekselstenen, hebben meerdere stenen. Als je symptomen vertoont van een speekselsteen, zal je huisarts eerst op stenen controleren middels een lichamelijk onderzoek. Soms kunnen ook aanvullende onderzoeken worden uitgevoerd, zoals röntgenfoto's, CT-scans of echografie. Kleine speekselstenen kun je vaak wegkrijgen door een zuur dieet om de speekselafscheiding te stimuleren en massage. Bij grotere stenen is een medische ingreep nodig. Er is geen manier bekend om een speelsteen te voorkomen, maar veel drinken is goed.
Speekselsteen onder de tong / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Speekselsteen onder de tong / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is een speekselsteen?

In de speekselklieren kunnen zich een of meerdere stenen vormen, wat kan leiden tot een obstructie of verstopping van de speekselstroom. Dit kan pijn en zwelling van de getroffen speekselklier tot gevolg hebben. De precieze oorzaak van deze stenen is anno 2018 niet bekend. Soms komt een steen vanzelf of met een milde massage uit de mond. Vaak is echter een kleine ingreep nodig om de speekselsteen effectief te verwijderen.

Synoniemen

Andere benamingen van een speeksel steen zijn:
  • sialolithiasis
  • speeksel calculus
  • speekselklierkanaalsteen
  • speekselkliersteen

Speekselsteen symptomen

De symptomen van een speekselsteen variëren en hangen grotendeels af van de vraag of de obstructie van het speekselklierkanaal volledig of gedeeltelijk is en hoeveel druk er ontstaat binnen de klier. De ontwikkeling van een infectie in de klier heeft ook invloed op de klachten.

Pijn en zwelling

Symptomen van een speekselsteen bestaan uit:
  • Pijn, die af en toe optreedt, en ineens vóór de maaltijd kan verergeren en dan langzaam beter worden (gedeeltelijke obstructie).
    Zwelling van de halsklier door obstructie a.g.v. een speekselsteen / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Zwelling van de halsklier door obstructie a.g.v. een speekselsteen / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Zwelling van de klier, gewoonlijk met tussenpozen, vaak plotseling voorkomend of ergen wordend vóór de maaltijd, en dan langzaam aflopend (gedeeltelijke obstructie).
  • Gevoeligheid van de betrokken klier.
  • Voelbare harde bult, als de steen zich aan het einde van het kanaal bevindt. Als de speekselsteen zich in de buurt van de submandibulaire kanaalopening bevindt, kan de knobbel onder de tong worden gevoeld.
  • Gebrek aan speeksel uit de aangedane speekselklierkanaal (totale obstructie).
  • Erytheem (roodheid) van de mond (infectie).
  • Pus die uit het kanaal vrijkomt (infectie).
  • Lymfadenitis od speekselklierontsteking inde hals (infectie).
  • Slechte adem.
  • In zeldzame gevallen, wanneer zich stenen vormen in de kleine speekselklieren, is er meestal slechts een lichte lokale zwelling in de vorm van een kleine knobbel en gevoeligheid.

Voorkeursplek

De meeste (ongeveer 8-9 van de 10 gevallen) speekselstenen vormen zich in een van de onderkaaksspeekselklieren (glandula submandibularis), welke zich links en rechts onder de kaakhoek bevinden. Het komt minder vaak voor in de bijoorspeekselklier (glandula parotis) en slechts zelden in de ondertongspeekselklier of ondertongsklier (glandula sublingualis).

Speekselstenen / Bron: PGA, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Speekselstenen / Bron: PGA, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Kleur en omvang

Speekselstenen zijn veel geel of geelbruin van kleur en variëren sterk in omvang en gewicht. Een speekselsteen kan een diameter hebben van 2 mm tot 3 cm. Het gewicht van een steen kan variëren van 1 mg tot 6 gram. In de literatuur worden speekselstenen met een doorsnede van 15 mm of groter of met een gewicht van meer dan 1 gram 'megaspeekselstenen' genoemd.

Complicaties

Ontsteking en infectie in de getroffen klier is een mogelijke complicatie.

Oorzaak en risicofactoren

Bepaalde stoffen in je speeksel, zoals calciumfosfaat en calciumcarbonaat, kunnen kristalliseren en stenen vormen. Ze kunnen variëren van enkele millimeters tot meer dan twee centimeter. Wanneer deze stenen je speekselkanalen blokkeren, bouwt het speeksel zich op in de klieren, waardoor ze zwellen. De reden waarom de stenen zich vormen, is anno 2018 niet bekend. Er circuleren een paar hypothesen:
  • het samensmelten van zeer kleine speekselsteentjes
  • verschil in bouw van de afvoerbuizen van de
  • een veranderde biochemische samenstelling van het speeksel

Een paar factoren worden geassocieerd met een hoger risico om speekselstenen te krijgen:
  • het nemen van medicijnen zoals bloeddrukmiddelen, antihistaminica en antidepressiva (middelen tegen depressie), die de hoeveelheid speeksel die door je klieren wordt geproduceerd verminderen
  • uitdroging, omdat dit je speeksel meer geconcentreerd maakt
  • niet genoeg voedsel eten, waardoor de speekselproductie afneemt

Wie krijgen er last van?

Het voorkomen van speekselstenen in de algemene populatie is ongeveer 1,2%, terwijl het voorkomen van speekselstenen die symptomen veroorzaken ongeveer 0,45% is. Speekselstenen komen twee keer zo vaak bij mannen als bij vrouwen. Ze worden meestal gezien bij mensen tussen de 30 en 60 jaar oud, en ze komen niet vaak voor bij kinderen.

Onderzoek en diagnose

De diagnose wordt meestal gesteld door de karakteristieke klachten en lichamelijk onderzoek. De diagnose kan worden bevestigd door röntgenfoto's (80% van de speekselstenen zijn zichtbaar op röntgenfoto's), door sialogram (waarmee het afvoerbuizensysteem van de speekselklier in beeld gebracht wordt) of door echografie.

Speekselsteen onder de tong verwijderd / Bron: Peternickson, Wikimedia Commons (CC0)Speekselsteen onder de tong verwijderd / Bron: Peternickson, Wikimedia Commons (CC0)

Behandeling

Zelfzorg

Kleine speekselstenen kun je soms loskrijgen door veel te drinken (hydratatie) en door voedsel of drank te nemen die zuur is. Zuigen op zure snoepjes of op citrusvruchten, zoals een citroen of sinaasappel, kan de speekselsecretie stimuleren waardoor het speekselsteentje uit de speekselklier spoelt. Daarnaast wordt geadviseerd de aangedane speekselklier te masseren.

Medische behandeling

Speekselstenen kunnen vaak onder plaatselijke verdoving chirurgisch worden verwijderd. Na verwijdering is het verstandig de speekselklier te masseren en een zuur dieet te volgen teneinde de speekselafscheiding te stimuleren. De arts kan ook gebruikmaken van ultrasone vergruizing (middels schokgolven) van speekselstenen (lithotripsie) om speekselstenen in stukjes uiteen te laten vallen die vervolgens via de speekselsecretie uit de afvoergang kunnen worden gespoeld. Nadeel kan zijn dat achtergebleven deeltjes kunnen fungeren als aangrijpingspunt voor de vorming van een nieuwe speekselsteen. Voorts kan de arts door middel van een endoscopische benadering speekselstenen chirurgisch verwijderen.

Ondersteunende behandeling

In geval van een ontsteking, kan de arts antibiotica voorschrijven.

Prognose en langetermijnvooruitzichten

In de meeste gevallen wordt een speekselsteen zonder complicaties verwijderd. Als je speekselklierstenen blijft ontwikkelen, kan de arts aanbevelen om de aangedane klier operatief te verwijderen. Omdat je veel andere speekselklieren hebt, heb je nog steeds voldoende speeksel als deze wordt verwijderd. Deze operaties zijn echter niet zonder risico. Zenuwen die verschillende gezichtsspieren en de zweetproductie regelen, lopen door of nabij de belangrijkste speekselklieren.

Preventie en voorkomen van speekselstenen

Aangezien de precieze oorzaak van speekselstenen anno 2018 niet bekend is, is er geen manier bekend om ze te voorkomen. Het is echter belangrijk om veel te drinken, vooral als je regelmatig sport of in een warm klimaat leeft.

Lees verder

© 2018 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Speekselsteen, steen in de speekselbuisSpeekselsteen, steen in de speekselbuisEen speekselsteen is een steentje, bestaande uit voornamelijk calciumcarbonaat en vaak met een kern van bacteriën. Speek…
Speekselstenen (sialolithiasis)Speekselstenen (sialolithiasis)Speekselstenen (oftewel sialolithiasis) ontstaan meestal in de glandula submandibularis, dit is een speekselklier die zi…
Aandoeningen aan de speekselklierenAandoeningen aan de speekselklierenDe mens heeft drie grote speekselklieren: opzij van de mond onder de oren, onder de kaak en in de mondbodem onder de ton…
Speekselklierkanker: symptomen, behandeling, prognoseSpeekselklierkanker: symptomen, behandeling, prognoseHoofd-halskanker is een verzamelnaam voor verschillende typen kanker, waaronder speekselklierkanker. Het is van groot be…
Tandvleesontsteking: Oorzaken, symptomen en gevolgenTandvleesontsteking: Oorzaken, symptomen en gevolgenTandvleesontsteking is een aandoening die ontstaat ten gevolge van tandplak in de overgangslijn tussen de tand en het ta…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Wouter Hagens, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Healthline. Salivary Duct Stones. https://www.healthline.com/health/salivary-duct-stones (ingezien op 9-3-2018)
  • Patient.info. Salivary Gland Stones. https://patient.info/health/salivary-gland-disorders-leaflet/salivary-gland-stones-salivary-calculi (ingezien op 9-3-2018)
  • S. Kraaij / H.S. Brand / K.H. Karagozoglu / T. Forouzanfar / E.C.I. Veerman. Speekselstenen: etiologie, samenstelling en behandeling. Ned Tijdschr Tandheelkd november 2014; 121: 559-564
  • WebMD. Salivary Gland Stones. https://www.webmd.com/oral-health/guide/salivary-gland-stones-symptoms-causes-treatments (ingezien op 9-3-2018)
  • Ziekenhuis Rivierenland. Aandoeningen aan de speekselklieren. https://www.zrt.nl/specialismen%20en%20afdelingen/chirurgie/over%20aandoeningen/aandoeningen%20aan%20de%20speekselklieren (ingezien op 9-3-2018)
  • Afbeelding bron 1: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: PGA, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 4: Peternickson, Wikimedia Commons (CC0)

Reageer op het artikel "Speekselsteen: symptomen, oorzaak, behandeling en voorkomen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Gepubliceerd: 12-03-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Mondaandoeningen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!