InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Slaapverlamming (slaapparalyse): Oorzaken en symptomen

Slaapverlamming (slaapparalyse): Oorzaken en symptomen

Slaapverlamming (slaapparalyse): Oorzaken en symptomen In het midden van de nacht ontwaken en er zeker van zijn dat er een slechte figuur in de kamer aanwezig is en niet kunnen bewegen of praten is een heel enge gebeurtenis die vaak te wijten is aan slaapparalyse (slaapverlamming). Bij deze slaapstoornis is een patiënt tijdelijk niet in staat om te bewegen of praten wanneer hij ontwaakt. In werkelijkheid vertoeft de patiënt nog in de REM-fase van de slaap waardoor de hersenen ontwaken maar het lichaam nog in slaap is. Een slaapgebrek of een slechte slaapkwaliteit liggen vaak aan de basis van slaapverlamming. Wanneer de patiënt deze factoren aanpakt, verbeteren de symptomen van deze angstaanjagende aandoening meestal.

Epidemiologie van slaapparalyse

Tot 8-32% procent van de volwassenen ervaart minstens één keer in een leven slaapverlamming. De prevalentie is het hoogst bij psychiatrische patiënten.

Oorzaken: Lichaam in REM-slaap terwijl hersenen ontwaken

Er zijn drie soorten spieren in het menselijk lichaam:
  • de hartspier (het hart)
  • de gladde spieren (aanwezig in de interne organen en werken zonder de vrijwillige controle)
  • de skeletspieren (doen de ledematen en andere lichaamsdelen bewegen)

Tijdens een episode van slaapverlamming werken de hartspier en gladde spieren prima, maar de patiënt verliest de controle over de skeletspieren.

Slaapparalyse treedt mogelijk op ieder moment tijdens de nacht op, maar de lichamelijke verlamming verschijnt meestal wel wanneer de patiënt zich in de REM-slaap (Rapid Eye Movement) of in de derde slaapfase bevindt (de droomfase). Tijdens de REM-slaap is het lichaam verlamd en blijft de patiënt dromen. Het lichaam beschermt zichzelf door zich te verlammen in deze slaapfase, zodat de dromen niet in het echt worden uitgevoerd. Bij een slaapverlamming vertoeft de patiënt in de REM-slaap waarbij de hersenen ontwaken maar het lichaam nog steeds verlamd is. De patiënt ontwaakt dus gedeeltelijk uit de REM-slaap waardoor hij zich tussen de slaap en het ontwaken bevindt.

Risicofactoren van slaapverlamming

Volgende groepen lopen een verhoogd risico op de slaapstoornis:
  • nieuwe moeders
  • patiënten die lange dutjes overdag nemen (meer dan twee uur)
  • patiënten die op de rug slapen
  • patiënten die overmatig stimulerende middelen gebruiken zoals tabak en alcohol
  • patiënten met een overmatige slaap (meer dan negen uur per nacht)
  • patiënten met een slaapgebrek (minder dan zes uur per nacht)
  • patiënten met een verstoord slaapritme (bijvoorbeeld meermaals per nacht ontwaken)
  • patiënten met narcolepsie, een aandoening die extreme vermoeidheid en een verlies van controle over de ledematen veroorzaakt
  • patiënten met psychische aandoeningen (angst, stress, misbruik op jonge leeftijd, ...)
  • studenten

Symptomen

Verlamming van lichaam

Meestal ontstaat de episode van slaapverlamming slechts éénmalig en komt dit daarna niet meer voor. Andere patiënten lijden af en toe aan slaapverlamming maar in ernstige gevallen ervaart een patiënt meermaals per nacht terugkerende episodes van slaapparalyse. Bij het merendeel van de patiënten ontstaat de episode na één à drie uur na het inslapen.

Wanneer een patiënt met slaapverlamming ontwaakt, ademt hij goed en kan hij alles rond hem heen zien en horen. De patiënt is echter niet in staat om te praten en te bewegen. De ledematen zijn bevroren en voelen zwaar aan en zelfs het bewegen van de tenen is onmogelijk. Ook het hoofd voelt zwaar aan. Na circa vijftien seconden tot enkele minuten krijgt de patiënt wel het gevoel van het lichaam terug.

Hallucinaties: Slaapverlammende demonen

‘Slaapverlammende demonen’ is een bijnaam voor de levendige, angstaanjagende visuele hallucinaties (zien van onechte beelden), auditieve hallucinaties (horen van onechte geluiden) en/of tactiele hallucinaties (onecht gevoel van aanraking) die sommige patiënten tijdens slaapverlamming ervaren. Ze komen voor wanneer patiënten in slaap vallen (hypnagogisch) of ontwaken (hypnopompisch). Deze afleveringen variëren van patiënt tot patiënt, maar veel voorkomende hallucinaties omvatten bijvoorbeeld:
  • een sinister wezen dat op de borst zit zodat de patiënt het gevoel krijgt dat hij stikt
  • gevoelens van zweefvliegen
  • het gevoel hebben dat een persoon naar de patiënt kijkt
  • uit het bed worden gesleept
  • uit het lichaam treden
  • voetstappen horen

Patiënten met dergelijke hallucinaties vinden dit doorgaans erg eng en daarom kunnen ze angstig zijn.

Alarmsymptomen

Bij de meeste patiënten treedt een episode van slaapverlamming eenmalig op, bijvoorbeeld door een slechte slaapkwaliteit of door een slaapgebrek. De aandoening is doorgaans niet gevaarlijk of ernstig. Treedt de verlamming vaker dan één keer per twee weken op, dan is het verstandig om een afspraak te maken bij de neuroloog of een slaapspecialist.

Diagnose en onderzoeken

Voor het opsporen van slaapparalyse bestaat er geen officiële diagnostische test. De arts stelt echter vast wat er is gebeurd tijdens een vraaggesprek.

Het vermijden van alcohol is essentieel / Bron: Jarmoluk, PixabayHet vermijden van alcohol is essentieel / Bron: Jarmoluk, Pixabay

Behandeling van tijdelijke verlamming en hallucinaties

Voldoende nachtrust, een regelmatig slaapritme en een goede slaapkwaliteit zijn nodig voor het behandelen van episodes van slaapverlamming. Hierbij is het van belang dat de patiënt eveneens stress vermindert. Verder vermijdt de patiënt alcohol en stimulerende middelen omdat dit de slaap verstoort. Tijdens een episode helpt het soms om de ogen snel te bewegen zodat de slaapverlamming sneller verdwijnt. Slapen op de rug is een mogelijke risicofactor voor slaapverlamming dus dit probeert de patiënt te vermijden bij het inslapen. Bij sommige patiënten gaan de symptomen sneller voorbij wanneer ze zich richten op één ledemaat en deze dan langzaam bewegen. Op die manier leidt de patiënt het brein af van de demonen / hallucinaties. Sommige patiënten nemen ook tricyclische antidepressiva in. De persoon die het bed deelt met een patiënt met de slaapstoornis, geeft de patiënt het best een hand wanneer een slaapverlamming optreedt. Dit doorbreekt namelijk de enge gebeurtenis.

Prognose

De patiënt krijgt het gevoel over het lichaam binnen enkele seconden tot minuten terug dus de patiënt mag niet panikeren. Des te meer angst hij heeft, des te langer hij het gevoel heeft dat de slaapparalyse aanhoudt. Wanneer de patiënt bovendien het ‘foutje’ in de hersenen toewijst aan een bovennatuurlijke ervaring in plaats van een probleem met de REM-slaap, houdt de episode ook langer aan.

Complicaties van tijdelijk niet kunnen bewegen of praten tijdens het ontwaken

Sommige patiënten met terugkerende slaapverlamming nemen 's nachts stimulerende middelen of proberen andere methoden om wakker te blijven, wat behoorlijk ongezond kan zijn. Verder ervaren sommige patiënten ook onrealistische gedachten door de slaapparalyse, zoals dat ze bezeten zijn door de duivel. Deze soorten overtuigingen schaden mogelijk de relaties met de partner, vrienden en familie. Sommige patiënten denken dat ze gek worden. Het is vooral moeilijk voor patiënten die al een psychose (verlies van realiteit met wanen en hallucinaties) hebben; ze hebben het nog moeilijker om onderscheid te maken tussen realiteit en de hallucinaties.
© 2018 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wat is slaapverlamming (slaapparalyse)? Uitleg en symptomenHet slaapverlamming syndroom of slaapparalyse is voor sommige mensen een serieuze slaapstoornis. Anderen hebben het maar…
Hallucineren door slaapverlammingSlaapverlamming of slaapparalyse komt vaker voor dan je wel zou denken. Het overkomt heel wat mensen en, tenzij er een o…
Slaapverlamming: niet kunnen bewegen als je wakker wordtSlaapverlamming: niet kunnen bewegen als je wakker wordtBijna iedereen heeft wel eens meegemaakt dat je wakker wordt en je kunt je niet bewegen. Uit alle macht probeer je te be…
Probleem of stoornis: Slaapstoornis door lichamelijke kwalenDe meeste lichamelijke ziekten kunnen tot slaapstoornissen leiden gewoonlijk door de ermee samengaande symptomen zoals p…
Narcolepsie: Overmatig slaperig & verlies controle ledematenNarcolepsie: Overmatig slaperig & verlies controle ledematenNarcolepsie is een neurologische aandoening waarbij de patiënt extreem slaperig is en overdag slaapaanvallen krijgt. Dit…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Wokandapix, Pixabay
  • Geraadpleegd op 19 juli 2018:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • A waking nightmare: The enigma of sleep paralysis, https://www.medicalnewstoday.com/articles/321569.php
  • Let's Talk About Sleep Paralysis: When You Wake Up and Can’t Move, https://www.self.com/story/what-is-sleep-paralysis
  • Slaapparalyse: Demonen en onrustige dromen, http://www.psyblog.nl/2016/10/07/slaapparalyse-slaapverlamming-angst-dromen-bovennatuurlijk/
  • Sleep Paralysis Is the Stuff of Nightmares—and It's More Common Than You Think, https://www.prevention.com/health/sleep-energy/a22219694/sleep-paralysis-causes/
  • What Is Sleep Paralysis, and How Do You Stop It?, https://www.thecut.com/2018/04/what-is-sleep-paralysis-and-how-do-you-stop-it.html
  • Afbeelding bron 1: Jarmoluk, Pixabay

Reageer op het artikel "Slaapverlamming (slaapparalyse): Oorzaken en symptomen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Tom, 29-04-2019 22:23 #1
Ik heb dit de afgelopen maand twee maal mee mogen maken. De eerste keer ging ik uit van een nachtmerrie echter na de tweede keer ben ik verder gaan zoeken en heb uiteindelijk dit artikel gevonden.

In tegenstelling tot wat ik vaker lees word ikzelf soort van wakker terwijl ik op mijn buik lig. Daarbij ervaar ik de aanwezigheid van het kwaad in de slaapkamer. De drang om mijzelf om te draaien om deze aanwezigheid onder ogen te zien is zeer sterk maar mijn lichaam reageert niet. Dat resulteert in een soort Hitchcock scene…

Ik ben tamelijk nuchter maar deze ervaring is echt doodeng. Zodra ik mijn lichaam weer onder controle heb en me kan bewegen is de angst snel verdwenen en val ik gelukkig ook weer (snel) in slaap.

Overigens gebruik ik geen medicijnen. Wel rook ik en drink af en toe een glaasje alcohol.
Verder word ik standaard minimaal 1 maal in de nacht wakker vanwege de drang om naar het toilet te moeten gaan. Ik ben begin 40 en heb er voorheen nooit eerder last van gehad.

Nu ik begrijp wat mij is overkomen hoop ik dat bij de eerstvolgende keer rationeler kan blijven denken. Ik zal pogen de tip te onthouden om eerst 1 ledemaat proberen te bewegen… :)

Infoteur: Miske
Laatste update: 28-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Slaapproblemen
Bronnen en referenties: 9
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!