InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Ziekten > Roodvonk (scarlatina) – een sluipende besmetting

Roodvonk (scarlatina) – een sluipende besmetting

Roodvonk (scarlatina) – een sluipende besmetting Roodvonk is een (kinder)ziekte die gepaard gaat met uitslag of exantheem. De incubatietijd van deze infectieziekte is kort, slechts enkele dagen. Karakteristiek is de bijna scharlakenrode uitslag over het hele lichaam, beginnend met rode stipjes die zich snel uitbreiden. Daarna volgt de vervelling. Typisch is ook de felrode, heftig beslagen tong. De behandeling tegen deze streptokokkeninfectie bestaat eventueel uit de toediening van antibiotica. Doorgaans verloopt roodvonk gunstig. De mogelijke complicaties zijn onder andere middenoorontsteking en – heel zelden – nierontsteking, acuut reuma en soms ook myocarditis met later hartklepgebreken.

Inhoud


Wat is roodvonk (scarlatina)?

De bèta-hemolytische streptokok (Streptococcus pyogenes) staat aan de basis van roodvonk (scarlatine). De Latijnse benaming betekent 'scharlaken(rood)', afgeleid van de rode huiduitslag of exantheem. De verwekker is afkomstig uit de groep-A-streptokokken, die algemeen voorkomt en waarvan de niet-invasieve vormen bijvoorbeeld ook krentenbaard en keelontsteking veroorzaken. De variant die aan de basis staat van de infectieziekte roodvonk komt voornamelijk bij kinderen voor. Een infectie met de niet-invasieve bèta-hemolytische streptokok heeft feitelijk twee aangrijpingspunten: het micro-organisme en de toxines ervan, die de uitslag veroorzaken. De ziekte komt het vaakst voor bij kinderen tussen 3-7 jaar (het hele jaar door, maar vaker in de vroege zomer en winter).

Bron: Steinchen, PixabayBron: Steinchen, Pixabay
Kinderziekte
Roodvonk is een van de vele exanthemische kinderziekten waar jonge kinderen doorgaans vlak achter elkaar het slachtoffer van worden. Voorbeelden daarvan zijn mazelen, rodehond en waterpokken. Vroeger was roodvonk gevaarlijk, maar tegenwoordig verloopt de ziekte doorgaans heel gunstig en worden de gevaren of complicaties al snel met gerichte antibiotica ondervangen. In veel zeer milde gevallen is behandeling met antibiotica niet eens nodig. Overigens kunnen ook volwassenen roodvonk krijgen. Er is geen vaccin tegen deze ziekte.

Incubatietijd en besmetting

De incubatietijd van roodvonk schommelt tussen de 2 en 4 tot 7 dagen. De besmettingsperiode van 'scarlatina' is reëel zodra de eerste ziekteverschijnselen optreden tot aan het verdwijnen van de uitslag (exantheem), waarbij aangetekend dat na de vervelling – met name de voetzolen, handpalmen en vingertoppen – de huidresten nog steeds infectieus kunnen zijn.

Hoesten en praten
Besmetting geschiedt veelal aerogeen (druppelinfectie, zoals bij niezen, hoesten, praten). Maar ook direct contact is een besmettingswijze die men bij roodvonk niet mag onderschatten, waaronder contact met kleren en huid. In het laatste geval betreft het onder andere de huidschilfers van latere vervellingen. Het is belangrijk om te weten dat roodvonk besmettelijk is vóórdat de uitslag manifest wordt. Besmetting met deze streptokok vindt vaak sluipend plaats, aangezien kinderen de bacterie al in de keel hebben zonder klinische verschijnselen en op een moment dat niemand er nog op bedacht is dat er zich roodvonk ontwikkelt (school, kinderdagverblijf, enz).

De eerste symptomen van roodvonk?

Doorgaans zijn de aanvangssymptomen van roodvonk (scarlatina) algemeen, zoals anginaklachten (keelpijn, tonsillitis) en landerigheid, waarop snel hoge koorts volgt in combinatie met hoofdpijn. Er is sprake van een snelle pols (tachycardie) en de halsklieren zijn gezwollen. Braken komt soms voor.

Exanthemische fase (uitslag)

Ongeveer 1-2 dagen na de bovengenoemde ziekteverschijnselen ontstaat de exanthemische fase. Die bestaat uit rode spikkels, vlekjes en soms bultjes. In veel gevallen jeuken ze, voelen ze ruw aan en krijgen ze een egale rode kleur. Vaak lopen de vlekjes in elkaar over en krijgt de huid een lichtrode tint. Merkwaardig genoeg blijft de driehoek mond-neus vrij van deze uitslag en ziet bleek. In combinatie met de rode wangen wordt dit fenomeen ook wel het ‘roodvonkmasker’ genoemd.

Frambozentong
Karakteristiek is ook de zogenoemde frambozentong of aardbeientong, die scharlakenrood en opgezwollen is, compleet met wit-rode puntjes, wat in feite gezwollen smaakpapillen zijn. Voorafgaande aan de frambozentong is de tong sterk beslagen. Dit beslag verdwijnt na ongeveer twee dagen.

Hals en borst
Het exantheem is over het hele lichaam zichtbaar, met name waar de huid het warmst is en in de huidplooien, zoals de elleboogplooien, de borst, de binnenkant van de dijen, liezen, oksels en hals. In de regel begint de uitslag in de hals en op de borst, later volgen de buik en de ledematen. Op het hoogtepunt van deze fase zal de lichaamstemperatuur snel dalen. Er kunnen paresthesieën optreden in de vingers en tenen. Dit zijn stoornissen in het gevoel, waaronder tintelingen. Ook ontstaan er soms bloedinkjes, met name in de oksels, en stuwingsbloedingen. Na 4-5 dagen verdwijnt het exantheem, met in het kielzog ervan de koorts, waarna de huid wat kan vervellen, met name de handen en voeten.

Bron: FotoshopTofs, PixabayBron: FotoshopTofs, Pixabay

Gevaren van roodvonk

Roodvonk verloopt doorgaans mild, met weinig kenmerken. Afhankelijk van de ernst van de symptomen wordt eventueel antibiotica gegeven. De infectieziekte kent echter ook heftige vormen, waarbij de behandeling intensiever dient te zijn. De lichte vormen worden vaak niet opgepikt als zijnde roodvonk, de besmettelijkheid is echter even groot en daarin schuilt dan ook vaak het gevaar. Vroeger verliep 'scarlatina' in veel gevallen virulenter dan tegenwoordig en was dan ook berucht. Met een gerichte antibioticakuur krijgen de ziekteverschijnselen een milder karakter en het voorkomt dat de besmetting zich uitbreidt naar andere kinderen.

Complicaties

De echte gevaren van roodvonk zijn de complicaties, waardoor een antibioticakuur toch vaak voor de hand ligt, hoewel dat niet altijd nodig is. Goed om te weten is dat dankzij het toedienen van antibiotica de patiënt na een dag niet of amper meer infectieus is. Ernstige, maar altijd zeldzame complicaties betreffen onder andere de nieren en het hart, maar bijvoorbeeld ook:
  • Middenoorontsteking (otitis media), doorgaans beide oren.
  • Sinusitis (bijholteontsteking).
  • Longontsteking (pneumonie).
  • Hersenvliesontsteking.
  • Opgezwollen klieren, die soms abcessen vormen.
  • Nierfunctiestoornissen, waaronder de gevaarlijke acute glomerulonefritis (meestal in de 2de tot 4de week).
  • Acuut gewrichtsreuma.
  • Sepsis (bloedvergiftiging).
  • Hartaandoeningen, waaronder endocarditis en myocarditis met aangedane hartkleppen indien er sprake is van een endocarditis. In het eerste geval is de binnenkant van het hart ontstoken, in het tweede geval de hartspier.

Behandeling

Roodvonk (scarlatina) kan heftig, maar daarentegen ook zeer mild en bijna onmerkbaar verlopen, waarbij zelfs geen koorts optreedt. Het besmettingsgevaar is er echter niet minder groot om. Roodvonk wordt doorgaans behandeld met een gerichte antibioticakuur, indien de huisarts dat nodig vindt. De prognose van roodvonk is gunstig, meestal verloopt de genezing spontaan. Er is geen vaccin tegen roodvonk.

Lees verder

© 2018 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Roodvonk of scarlatina, symptomen en behandelingRoodvonk of scarlatina, symptomen en behandelingRoodvonk of scarlatina is een erg ongevaarlijke ziekte die meestal bij kinderen voorkomt. Het is een vorm van keelontste…
Roodvonk (scarlatina) en angina tonsillarisBeide ziektebeelden worden veroorzaakt door de Streptococcus pyogenes, ook wel bekend onder de naam hemolytische strepto…
Help, mijn kind heeft roodvonk!Help, mijn kind heeft roodvonk!Iedereen krijgt te maken met hinderlijke virussen. Omdat jonge kinderen de benodigde antistoffen nog niet hebben krijgen…
Roodvonk, symptomen, klachten en behandelingRoodvonk is een ziekte die wordt veroorzaakt door bacteriën. In het Engels wordt de ziekte scarlet fever genoemd. Het is…
Roodvonk: symptomen, besmettelijk, oorzaak en behandelingRoodvonk: symptomen, besmettelijk, oorzaak en behandelingRoodvonk is een kinderziekte die vooral voorkomt bij kinderen vanaf 3 tot 6 jaar, maar een jonger kind, een baby, een ou…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: DarkoStojanovic, Pixabay
  • Inwendige geneeskunde, 'Infectieziekten', M. Herben, Uitgeverij Spruyt & Van Mantgem, Leiden
  • Codex Medicus, 'Kindergeneeskunde', A. Fehmers
  • Grondslagen der geneeskunde, 'Infectieziekten', M Plooij, Stafleu's Wetenschappelijke Uitgeversmaatschappij, Leiden
  • Afbeelding bron 1: Steinchen, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: FotoshopTofs, Pixabay

Reageer op het artikel "Roodvonk (scarlatina) – een sluipende besmetting"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Orion
Laatste update: 06-08-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Special: Infectieziekten
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!