Droge ogen, keratoconjunctivitis sicca: oorzaak, behandeling

Keratoconjunctivitis sicca (afgekort: KCS), wordt ook wel 'keratitis sicca', 'xerophthalmia', 'xeroftalmie' of gewoon 'droge ogen' genoemd. Droge ogen worden al snel als hinderlijk ervaren, waardoor de gang naar de huisarts snel gemaakt is. In lichte gevallen kan de patiënt klagen over brandende of merkwaardigerwijs tranende ogen. Het voortdurend in de ogen wrijven en het gevoel van er een stofje of zandkorrels in de ogen zitten, zijn veel gehoorde klachten.

Droge ogen

• Droge ogen - inleiding
• Klachten en symptomen droge ogen
• Mogelijke oorzaken droge ogen
• Behandeling droge ogen

Droge ogen - inleiding

Droge ogen is een relatief veel voorkomende oogaandoening die wordt veroorzaakt door een te geringe traanproductie (kwantitatief), een achteruitgang in kwaliteit van de traanfilm (kwalitatief), of een te spaarzame lidslag (keratitis e lagophthalmo). Onvoldoende traanproductie of een afwijkende samenstelling van de traanfilm, leidt ertoe dat het hoornvlies en het bindvlies van het oog ontstoken raken. Dit verschijnsel wordt ‘droge ogen’. 'keratoconjunctivitis sicca' , of 'keratitis sicca' genoemd. Conjunctivitis is een term voor 'bindvliesontsteking'. Sicca betekent 'droog' en keratitis betekent ontsteking van het hoornvlies - het voorste doorzichtige deel van het oog, voor de iris en de pupil. Het bindvlies bedekt het oogwit en de binnenkant van de oogleden. Een onvoldoende ooglidsluiting tijdens het knipperen wordt 'lagophthalmos' genoemd.

Keratoconjunctivitis sicca komt vooral bij oudere patiënten voor. Iets meer vrouwen dan mannen hebben er last van.

Klachten en symptomen droge ogen

Afhankelijk van de ernst van de droge ogen, zijn dit de meest voorkomende klachten van patiënten:

• Het gevoel van een vreemd lichaam in de ogen, oogirritatie in de zin van een prikkelend en schurend gevoel, alsof er zandkorreltjes in het oog aanwezig zijn. Branderigheid, jeuk en roodheid. Meestal nemen deze klachten toe aan het einde van de dag. Paradoxaal genoeg leidt dit soms tot een teveel aan tranen (zie: 'tranende ogen').

Er is een verhoogde kans op ooginfecties.

Mogelijke oorzaken droge ogen

Droge ogen kunnen vele oorzaken hebben. Hieronder bespreken we enkele meest voorkomende.

Keratoconjunctivitis sicca wordt vaak veroorzaakt door een te geringe traanproductie, waarbij de traanklier niet naar behoren werkt en onvoldoende tranen produceert om de gehele conjunctiva (oogbindvlies) en cornea (hoornvlies) bevochtigd te houden. Een verminderde traanproductie is een verschijnsel dat vooral gezien wordt bij oudere mensen. Onvoldoende traanproductie kan ook verband houden met auto-immuunstoornissen, zoals het syndroom van Sjögren.

De traanfilm kan ook een abnormale of afwijkende samenstelling hebben, waardoor de tranen te snel verdampen of verbruikt worden. Eén van de lagen in de traanfilm kan ontbreken door afwijkingen in de oogleden of in het bindvlies. Ook kan het traanvocht veranderen onder invloed van contactlenzen of als gevolg van aanhoudende ontsteking van de oogleden. Het gebruik van bepaalde medicijnen is ook een mogelijke oorzaak, vooral anticholinergia, ofschoon de effecten daarvan op het oog verwaarloosbaar zouden zijn.¹ Voorts kunnen de klachten ook ontstaan of verergeren na een laserbehandeling voor bijziendheid.

Een andere bekende oorzaak is een te spaarzame lidslag. Te weinig of slechte knipperbewegingen leiden ertoe dat de traanfilm niet gelijkmatig over het oog wordt verdeeld. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij een door littekens vervormd onderooglid.

Het blijkt dat vooral ouderen en mensen met diabetes mellitus (suikerziekte) vaak last hebben van droge ogen.

Behandeling droge ogen

De oogarts kan in de meeste gevallen door middel van onderzoek de oorzaak van droge ogen opsporen en proberen de juiste behandeling in te zetten. Het is niet altijd eenvoudig de oorzaak weg te nemen. Langdurig gebruik van kunsttranen kunnen de klachten doen verminderen. De patiënt doet er verstandig aan ervoor te zorgen dat de lucht in huis niet te droog wordt wanneer in de herfst- of wintermaanden de centrale verwarming aan staat. Hang een bak met water aan de verwarming om de lucht te bevochtigen. Het is raadzaam ruimtes met airconditioning of airblowers te vermijden, aangezien deze apparaten een droge luchtstroom genereren die de ogen extra irriteert, waardoor de klachten verergeren.

Klik hier voor een special over oogaandoeningen.

Noot

1. Y.D. van Leeuwen en J.L. Baggen: Droge ogen, in: Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk, vijfde geheel herziene druk, tweede oplage, Elsevier Gezondheidszorg, Amsterdam, 2010, p.389.

Lees verder

• Oogaandoeningen: rood oog/rode ogen; jeuk/afscheiding/tranen
• Tranende ogen (epifora): symptomen, oorzaak en behandeling
• Chalazion: bultje of zwelling aan de binnenkant van ooglid
• Droge mond, droge keel, droge mondhoeken, gebarsten lippen
• Schildklierontsteking symptomen en klachten - thyreoiditis