Varicocèle, zakaderbreuk: symptomen, oorzaak en behandeling

Een varicocèle is een verzameling van verwijde bloedvaten in de balzak (scrotum). Een varicocèle is een spatader van de bloedvaten van de bal (zie foto). Het is een goedaardige aandoening die pas in de puberteit ontstaat en bij ongeveer 15% van de jongvolwassenen voorkomt. De meeste varicocèles gaan niet gepaard met klachten en worden dan ook vaak bij toeval ontdekt tijdens lichamelijk onderzoek. Een varicocèle behoeft in de meeste gevallen geen behandeling.

Varicocèle of zakaderbreuk

• Varicocèle of zakaderbreuk - inleiding
• Oorzaak varicocèle
• Complicaties varicocèle
• Klachten en symptomen varicocèle
• Varicocèle: gradaties
• Behandeling varicocèle

Varicocèle of zakaderbreuk - inleiding

Een varicocèle is een verzameling van verwijde bloedvaten in het scrotum, ook wel 'balzak' genoemd. Het scrotum hangt achter de penis en in deze huidplooi (zakje) hangen de zaadballen, die ook wel teelballen, testes of testikels worden genoemd. In de teelballen wordt het mannelijk hormoon testosteron geproduceerd en de zaadcellen gemaakt, die daarna als rijpe spermacellen (spermatozoa) in de bijbal landen. De bijbal ligt achter de teelbal. Vlak voor er een zaadlozing (ejaculatie) plaats gaat vinden, leiden twee zaadleiders de zaadcellen vanuit beide bijballen naar de prostaat. Hier wordt er een vocht met voedingsstoffen aan toegevoegd, waarna het 'sperma' wordt genoemd. Vanaf de prostaat wordt het sperma door de urinebuis van de penis naar buiten geleid.

Door middel van de zaadstreng zijn de teelballen met de rest van het lichaam verbonden. De zaadstreng leiden van elke teelbal naar de onderbuik. De zaadstreng is een soort slangetjes die bestaat uit de zaadleider, lymfevaten, zenuwen, een aantal spier- en bindweefselvezels en bloedvaten van de teelbal. Bij een varicocèle zitten de getroffen aders in de zaadstreng. De zaadstreng bevindt zich boven elke teelbal in het bovenste deel van de balzak. Een varicocèle is vergelijkbaar met een spatader die zich kan voordoen in het been.

Een varicocèle doet zich in 90% van de gevallen voor aan de linkerkant. Dit komt doordat het bloed uit de linkerteelbal minder gemakkelijk wordt afgevoerd als uit de rechterteelbal. Deze aandoening ontstaat pas in de puberteit en komt bij ongeveer 15% van de jongvolwassenen voor. Het is een benigne aandoening.

Oorzaak varicocèle

Via de bloedvaten in de zaadstreng wordt bloed vervoerd naar de testikels. Bij een varicocèle zijn de aders in de balzak uitgezet. Dit wordt meestal veroorzaakt doordat de kleppen die er voor zorgen dat het bloed slechts één kant uitstroomt in de ader, niet meer naar behoren werken. Als gevolg hiervan stroomt er een relatief grote hoeveelheid bloed via de aders terug naar de zaadballen, waardoor de aders opgerekt worden.

In een enkel geval wordt de varicocèle veroorzaakt door een niertumor, die op de aderen drukt.. Een zich plotseling ontwikkelde varicocèle bij een oudere man, kan erop wijzen dat zich dat een tumor van de nier heeft ontwikkeld. Het is echter goed te bedenken dat de grote meerderheid van de varicocèlen zich ontwikkelt bij tieners en jongemannen en niet samenhangt met een ernstige aandoening

Complicaties varicocèle

Het bloed dat via de aders terugstroomt naar de zaadballen, zorgt ervoor dat afvalstoffen niet goed afgevoerd worden en voor temperatuurverhoging in de zaadbal. Dit kan een nadelig effect hebben op de spermaproductie en de vruchtbaarheid.

Een varicocèle kan tevens aanleiding geven tot een vertraagde groei of krimp (atrofie) van de getroffen testikel. Dit kan ook bijdragen tot onvruchtbaarheid. Een varicocèle heeft geen invloed op iemands seksuele prestaties.

Klachten en symptomen varicocèle

Een varicocèle levert vaak geen klachten of symptomen op. De meeste varicocèles worden dan ook vaak bij toeval ontdekt tijdens lichamelijk onderzoek. Symptomen die kunnen optreden zijn een 'trekkend' gevoel of zeurderige pijn door de varicocèle. De aangedane kant van het scrotum kan wat lager hangen dan normaal. Deze zwelling zal verdwijnen wanneer de persoon op zijn rug ligt, doordat de aders zich dan legen. Maar zodra hij weer gaat staan, trekt de zwaartekracht het bloed weer terug in de aderen en keert de zwelling terug. Een grote varicocèle kan eruit zien en aanvoelen als een zak wormen in het scrotum.

Varicocèle: gradaties

Een varicocèle kan afhankelijk van de grootte worden ingedeeld in graden. Er worden vier graden onderscheiden:

Graad	Beschrijving
Graad 0	De varicocèle is alleen vast te stellen met behulp van echodoppleronderzoek. Dit is een onderzoekmethode waarbij door middel van geluidsgolven structuren in het lichaam zichtbaar worden gemaakt.
Graad 1	De varicocèle is alleen te voelen tijdens de Valsalva-manoeuvre. Hierbij wordt gepoogd lucht uit het lichaam te persen, terwijl men de adem inhoudt.
Graad 2	De varicocèle is niet zichtbaar, maar wel voelbaar.
Graad 3	De varicocèle is zichtbaar door zwelling en welving van de scrotale huid. Dit is goed te zien op de foto bovenaan het artikel.

Behandeling varicocèle

Een varicocèle is een goedaardige aandoening die meestal geen behandeling behoeft, zeker niet als het kleine, pijnloze varicocèles betreft die vaak mettertijd verdwijnen. Het dragen van ondersteunende onderbroeken in plaats van boxershorts, kan verlichting van de klachten geven. Bij een tiener zal de arts vaak jaarlijks de groei van de teelballen in de gaten willen houden, zodat bepaald kan worden of een teelbal tot zijn volle omvang groeit.

In sommige situaties kan behandeling worden geadviseerd. Bijvoorbeeld bij aanhoudend ongemak of als een teelbal van een tiener met een varicocèle niet voldoende groei. Er zijn verschillende technieken beschikbaar om een varicocèle te behandelen.
Bij de Aulitzky-procedure wordt door middel van een kleine operatie in de lies of in de linker onderbuik, de betreffende ader afgebonden. Een varicocèle komt na behandeling soms terug.

Klik hier voor een special over aandoeningen aan de teelballen en klik hier voor een special over de genitaliën van de man.

Lees verder

• Symptomen aandoeningen/pijn/klachten teelbal/zaadbal/scrotum
• Teelbalkanker/ zaadbalkanker, tumoren teelballen, symptomen
• Teelbaltorsie: draaiing van de teelbal/zaadbal/testis (pijn)
• Hydrocèle of waterzakbreuk (pijn of zwelling in de teelbal)
• Bijbalontsteking & teelbalontsteking: symptomen, behandeling