Dermatitis artefacta: Huidletsels door psychische problemen

Dermatitis artefacta: Huidletsels door psychische problemen Dermatitis artefacta is een huidaandoening waarbij de patiënt doelbewust huidletsels bij zichzelf aanbrengt. Psychische problemen liggen aan de basis van deze vorm van automutilatie (zelfverminking). De aangebrachte huidletsels zijn dan ‘krachtige fysieke signalen’ van emotionele nood. De arts bemerkt vooral een atypische morfologie van de huidletsels die niet toe te schrijven is aan andere huidaandoeningen. Een goede arts-patiëntrelatie is nodig voor het behandelen van deze aandoening, maar de arts moet te allen tijde professioneel blijven en ook een psychiatrisch expert inschakelen. De vooruitzichten zijn tot slot variabel.

Oorzaken: Door psychische problemen

Patiënten met psychische problemen brengen zichzelf mogelijk schade toe aan de huid (zelfbeschadiging). Het aanbrengen van huidletsels is dan een vorm van emotionele ontlading in situaties van nood, of is dan onderdeel van aandacht zoekend gedrag. In zeer zeldzame gevallen veroorzaakt de patiënt bij zichzelf schade aan de huid in een onderliggende poging om een verzekeringsclaim te verkrijgen. Door de vorm van zelfverminking wil de patiënt de status van een huidprobleem krijgen.

Risicofactoren van dermatitis artefacta

Dermatitis artefacta komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. De meeste vrouwen zijn namelijk tijdens hun puberteit of vroege volwassenheid emotioneel instabiel of anders kampen ze met andere psychosociale of interpersoonlijke problemen. De intelligentie van de patiënt varieert, maar vele patiënten hebben een zekere oppervlakkige medische kennis. Vaak spelen diverse factoren mee bij de multifactoriële ziekte zoals:

Symptomen: Diverse huidletsels

Methode van huidbeschadiging

De patiënt creëert de huidschade met diverse mogelijke mechanische of chemische middelen. Enkele voorbeelden hiervan omvatten vingernagels, scherpe of botte voorwerpen, brandende sigaretten en bijtende chemicaliën. Om schade toe te brengen aan de huid, gaat de patiënt krassen, snijden, krabben, schaven, branden, haren uittrekken, …

Variabele schade aan huid

Patiënten met dermatitis artefacta presenteren zich gewoonlijk huidletsels die moeilijk te herkennen zijn en niet te linken zijn met symptomen van andere huidaandoeningen. De letsels hebben namelijk vreemde vormen met onregelmatige contouren in een lineair of geometrisch patroon. Vaak zijn de letsels duidelijk afgebakend ten opzichte van de omliggende huid. Het uiterlijk van de huidletsels varieert wel afhankelijk van de methoden die de patiënt gebruikt voor het beschadigen van de huid. Op de huid ontstaan bijvoorbeeld rode vlekken, ontvelling (verlies van opperhuid), zwellingen, blaren, ontblote gebieden, korsten, snijwonden, brandwonden en littekens.

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk en diagnostisch onderzoek
De arts bevraagt de patiënt over de aanwezige huidsymptomen alsook wanneer deze ontstaan zijn. In tegenstelling tot de meeste andere huidziekten, ontstaan de symptomen van dermatitis artefacta namelijk zonder voorafgaande tekenen. Bij de inspectie van de huid ziet de arts meestal zeer variabele huidletsels die moeilijk te linken zijn met andere huidaandoeningen. Meestal bevinden de huidletsels zich op plaatsen die voor de handen van de patiënt makkelijk toegankelijk zijn, bijvoorbeeld op het gezicht, de handen, de armen, de benen, de romp en de hoofdhuid. Wanneer de arts aan de patiënt de vraag stelt of hij de schade aan de huid zelf veroorzaakt heeft, zal deze meestal ontkennen dat hij de schuldige was. Twijfelt de arts over de diagnose, dan voert hij een biopsie uit. De diagnose van dermatitis artefacta is echter zeer lastig omdat veel patiënten een normale presentatie hebben van huidklachten waarbij objectieve tekenen van een psychische problematiek niet duidelijk aanwezig zijn. Wat wel opvallend is, is dat patiënten geen ‘normale’ reactie vertonen op een tegenvallend behandelresultaat, of geen gevoelens van onmacht, verdriet en woede tonen. Ze reageren normaal en juist laconiek op deze mislukkingen.

Differentiële diagnose
Soms is het voor de arts lastig om dermatitis artefacta te onderscheiden van enkele andere huidziekten zoals bijvoorbeeld:

Het vormt voor de arts vooral een uitdaging wanneer de symptomen toch doen denken aan een andere fysieke ziekte.

Behandeling

Goede maar professionele arts-patiëntrelatie

De arts behandelt de huidklachten symptomatisch. Wanneer de arts denkt dat de patiënt lijdt aan dermatitis artefacta, moet de arts een directe confrontatie vermijden. De arts neemt beter een accepterende, empathische en niet-oordelende houding aan zodat hij een veilige omgeving creëert voor de patiënt. Een goede arts-patiëntrelatie is belangrijk, maar het is wel van belang dat de arts niet te empathisch wordt en ten alle tijden professioneel blijft, alsook de onderliggende psychische problematiek in het achterhoofd houdt. Een patiënt die zichzelf letsels toe blijft brengen, daagt de arts ook steeds uit voor verdere diagnostische onderzoeken en therapeutische procedures. De patiënt ‘bevredigt’ zichzelf hiermee en houdt zo het proces in gang, terwijl de arts achterblijft met gevoelens van machteloosheid en falen als arts. Een snelle diagnose en passende behandeling zijn met andere woorden nodig omdat anders onnodige onderzoeken en behandelingen gebeuren en bij de patiënt eveneens sneller (ernstige) complicaties ontstaan.

Psychiatrische verwijzing

De arts zorgt voor een goede arts-patiëntrelatie. Door deze houding is het mogelijk dat de patiënt geleidelijk de psychische problemen introduceert. Indien van toepassing is een verwijzing naar een psychiater aanbevolen, maar vaak verwerpen patiënten dit advies. Een mogelijke oplossing is om een psychiatrisch expert in te schakelen die de patiënt in het bijzijn van de andere arts confronteert met de diagnose.

Prognose van huidaandoening

Wanneer de arts een goede verstandhouding gecreëerd heeft met de patiënt en de huidproblemen en psychische problemen verholpen zijn, is de patiënt voorlopig genezen. Dermatitis artefacta heeft de neiging om af te nemen en te verdwijnen na verloop van tijd. Hiervoor is het wel van belang dat de patiënt regelmatig de arts raadpleegt voor supervisie of ondersteuning, ongeacht of de patiënt huidletsels heeft of niet. Soms echter zijn de onderliggende problemen echter chronisch waardoor deze patiënten een slechte prognose hebben.

Complicaties

Doorlopende of herhaalde episodes van zelfverminking leiden tot ontsierende littekens op blootgestelde delen van het lichaam. Zelfdoding is een belangrijke complicatie bij patiënten met een comorbide psychiatrische aandoening. De huidproblemen zelf veroorzaken onbehandeld mogelijk een amputatie en ernstige beperkingen, en soms komen patiënten zelfs te overlijden als gevolg van de aangebrachte huidschade.

Lees verder

© 2017 - 2021 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Dermatitis neglecta: Huidaandoening door gebrekkige hygiëneDermatitis neglecta: Huidaandoening door gebrekkige hygiëneSommige mensen zijn tijdelijk of permanent niet in staat om zichzelf goed te verzorgen. Door een gebrekkige hygiëne aan…
Periorale dermatitis: Huidziekte met huiduitslag rond mondPeriorale dermatitis: Huidziekte met huiduitslag rond mondPeriorale dermatitis wil letterlijk zeggen: ‘huiduitslag rond de mond’. Bij de huidaandoening ontstaan diverse rode, sch…
Diabetische dermopathie: Ronde huidletsels door suikerziekteDiabetische dermopathie: Ronde huidletsels door suikerziekteDiabetische dermopathie (suikervlekken) is een goedaardige huidaandoening met onbekende oorzaak die meestal tot stand ko…
Periorificiale dermatitis: Bultjes aan neus, ogen en mondPeriorificiale dermatitis: Bultjes aan neus, ogen en mondPeriorificiale dermatitis is een veel voorkomende huidaandoening waarbij op diverse locaties op het gezicht huidletsels…

Chondrodermatitis nodularis chronica helicis: OoraandoeningChondrodermatitis nodularis chronica helicis: OoraandoeningChondrodermatitis nodularis chronica helicis (CNH) is een veel voorkomende, pijnlijke maar goedaardige ontsteking aan he…
Ectopia cordis: Afwijking met hart buiten borstholteEctopia cordis: Afwijking met hart buiten borstholteEctopia cordis (ectocardie) is een uiterst zeldzame aangeboren afwijking waarbij het hart zich gedeeltelijk of geheel bu…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 23 december 2017:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • DERMATITIS ARTEFACTA / AUTOMUTILATIE, https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/dtxt/DermatitisArtefacta.htm
  • Dermatitis artefacta, https://www.dermnetnz.org/topics/dermatitis-artefacta/
  • Overview, https://emedicine.medscape.com/article/1121933-overview#showall
  • Vroege herkenning van dermatitis artefacta: Hoeveel bedrog en machteloosheid kan de dermatoloog aan?, http://www.nvdv.nl/wp-content/uploads/2017/04/Vroege-herkenning-van-dermatitis-artefacta-hoeveel-bedrog-en-machteloosheid-kan-de-dermatoloog-aan-KJ-Nauta-NTvDV-2017-02.pdf
Miske (4.040 artikelen)
Laatste update: 01-04-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 6
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!