Achromatopsie: Volledig kleurenblind zijn

Achromatopsie: Volledig kleurenblind zijn 1 op 30.000 tot 50.000 mensen lijdt wereldwijd aan achromatopsie. Dit is een zeldzame autosomaal recessieve netvliesaandoening die zich presenteert vanaf de geboorte of in de vroege kindertijd. De oogaandoening is erfelijk en is gekenmerkt door kleurenblindheid, nystagmus, fotofobie (verhoogde lichtgevoeligheid) en ernstig verminderde gezichtsscherpte als gevolg van een ontbrekende of verminderde kegelfunctie. Ook een klein centraal scotoom en het beperkt of zelfs niet zien van kleuren zijn symptomen van deze oogafwijking. Concreet hebben patiënten met achromatopsie (extreem) veel last van licht, zien ze slecht en zien ze enkel in grijstinten. Achromatopsie blijft meestal stabiel maar soms kan maculadegeneratie optreden.

Definitie achromatopsie: Werking kegeltjes en staafjes

Kegeltjes en staafjes, die zich in het netvlies bevinden, zijn twee soorten lichtgevoelige cellen die zorgen dat het licht in signalen zich omzet en zo naar de hersenen gaat. Bij voldoende licht zorgen de kegeltjes voor het scherp zicht en de kleurherkenning. Met staafjes is het echter niet mogelijk om scherp te zien en kleuren te herkennen. Zij komen pas in actie als het gaat schemeren; ze zijn gevoeliger voor licht. Bij achromaten functioneren de kegeltjes minder goed of zijn er weinig kegeltjes aanwezig. Een patiënt die lijdt aan achromatopsie, ziet daarom geen kleuren maar grijstinten, en hij ziet minder scherp. De staafjes werken daarentegen wel goed. Het gezichtsveld van een achromaat is meestal normaal maar hij heeft wel oncontroleerbare oogbevingen, wat in medische termen gekend is als "nystagmus"). Ook is een achromaat bijzonder lichtgevoelig (fotofobie).

Volledige of gedeeltelijke kleurenblindheid

De meeste patiënten hebben volledige achromatopsie waardoor de drie soorten kegeltjes niet functioneren. Ze zijn met andere woorden volledig kleurenblind. Sporadisch zijn er patiënten die slechts een gedeeltelijke achromatopsie hebben waardoor ze gelijkaardige maar over het algemeen minder ernstige symptomen vertonen.

Epidemiologie

Achromatopsie is een zeldzame, aangeboren aandoening die wereldwijd slechts een klein deel van de bevolking treft. Het wordt gekenmerkt door een volledig of bijna volledig verlies van kleurenvisie.

Incidentie en prevalentie
De geschatte prevalentie van achromatopsie varieert wereldwijd, met een gemiddelde van 1 op 30.000 personen. Sommige geïsoleerde gemeenschappen hebben een hogere prevalentie vanwege genetische clustering.

Leeftijd en geslachtsverdeling
Achromatopsie wordt meestal bij kinderen gediagnosticeerd, omdat het vanaf de geboorte aanwezig is. De aandoening komt even vaak voor bij mannen als vrouwen.

Geografische spreiding
De aandoening is wereldwijd verspreid, maar komt relatief vaker voor in geïsoleerde gemeenschappen met een hogere graad van inteelt, zoals bepaalde Polynesische eilanden.

Mechanisme van oogaandoening

Achromatopsie ontstaat door genetische mutaties die de functie van de kegeltjes in het netvlies beïnvloeden, waardoor een verlies van kleurenvisie optreedt.

Invloed op kegeltjes in het netvlies
De aandoening wordt veroorzaakt door een storing in de kegeltjes, die verantwoordelijk zijn voor kleurenwaarneming en scherp zicht bij helder licht.

Genetische basis
Mutaties in genen zoals CNGA3, CNGB3, GNAT2, PDE6C, PDE6H, en ATF6 zijn betrokken bij de ontwikkeling van achromatopsie. Deze mutaties verstoren de signaaltransductie van licht naar elektrische impulsen in het netvlies.

Beperkte visuele functionaliteit
Door het disfunctioneren van de kegeltjes zijn patiënten afhankelijk van de staafjes, die minder geschikt zijn voor details en kleurenwaarneming, en overgevoelig voor fel licht.

Oorzaken

Achromatopsie is een genetische aandoening die autosomaal recessief wordt overgeërfd.

Erfelijkheidspatroon
Het autosomaal recessieve patroon betekent dat beide ouders een mutatie moeten dragen in hetzelfde gen om het door te geven aan hun kind.

Moleculaire oorzaken
De genetische mutaties leiden tot defecten in de fototransductieketen, een proces dat essentieel is voor visuele waarneming.

Omgevingsfactoren en triggers
Hoewel de aandoening genetisch is, kunnen omgevingsfactoren zoals blootstelling aan fel licht de symptomen verergeren.

Risicofactoren

Bepaalde genetische en omgevingsfactoren verhogen het risico op achromatopsie.

Familiegeschiedenis
Een familiegeschiedenis van achromatopsie of dragerschap van mutaties verhoogt het risico op het krijgen van een kind met de aandoening.

Genetische clustering
In gemeenschappen met hoge niveaus van verwantschapshuwelijken is de kans op overerving van de aandoening groter.

Afwezigheid van preventieve screening
Gebrek aan genetische screening in risicogroepen kan bijdragen aan een verhoogde prevalentie.

Risicogroepen

Bepaalde bevolkingsgroepen hebben een verhoogd risico op achromatopsie door genetische en demografische factoren.

Gemeenschappen met inteelt
Geïsoleerde gemeenschappen waar inteelt vaker voorkomt, zoals Pingelap in Micronesië, hebben een aanzienlijk hogere prevalentie.

Dragers van recessieve mutaties
Patiënten die drager zijn van bekende mutaties zonder zichtbare symptomen kunnen de aandoening doorgeven aan hun kinderen.

Kinderen van consanguïene huwelijken
Kinderen van ouders die genetisch verwant zijn, hebben een verhoogd risico op autosomaal recessieve aandoeningen zoals achromatopsie.

Geassocieerde symptomen

Naast kleurenblindheid zijn er verschillende andere symptomen die vaak worden gezien bij achromatopsie.

Fotofobie
Overgevoeligheid voor licht is een kenmerkend symptoom, wat kan leiden tot ongemak of pijn bij blootstelling aan fel licht.

Slecht zicht in helder licht
Patiënten ervaren vaak wazig zicht in goed verlichte omstandigheden, terwijl het zicht in het donker relatief beter is.

Nystagmus
Onvrijwillige oogbewegingen komen vaak voor bij achromatopsie en kunnen het zicht verder beperken.

Alarmsymptomen

Het herkennen van vroege tekenen is cruciaal voor diagnose en interventie.

Onvermogen om kleuren te onderscheiden
Bij jonge kinderen kan het onvermogen om kleuren te herkennen of correct te benoemen een alarmsignaal zijn.

Overmatige gevoeligheid voor fel licht
Kinderen die constant hun ogen dichtknijpen in helder licht of kunstlicht vermijden, kunnen achromatopsie hebben.

Vertraagde visuele ontwikkeling
Vertraagde ontwikkeling van visuele vaardigheden kan wijzen op onderliggende oogproblemen zoals achromatopsie.

Diagnose en onderzoeken

Diagnostische onderzoeken
De diagnose gebeurt via een klinisch oogheelkundig onderzoek, kleurentesten en elektrofysiologische testen (elektroretinografie - ERG). Uit deze onderzoeken blijkt dat het aantal kegeltjes verminderd is maar dat de staafjes nog normaal werken. Via een OCT-onderzoek (Optische Coherentie Tomografie) inspecteert de oogarts het maculagebied van het oog.

Differentiële diagnoses
Daar de aandoening congenitaal is of optreedt in de vroege kinderjaren, verwart een oogarts deze vaak met andere netvliesaandoeningen zoals Leber Congenitale Amaurosis (LCA), kegel-staaf dystrofie of albinisme.

Prenatale diagnostiek van de oogziekte

Gespecialiseerde laboratoria bieden prenatale diagnostiek aan voor mogelijke risicogroepen. Dit zijn zowel patiënten die de ziekte veroorzakende mutatie dragen als patiënten die aan de oogafwijking lijden. De overervingswijze van achromatopsie gebeurt op autosomaal recessieve wijze. Als de ziekte veroorzakende mutaties in de familie geïdentificeerd zijn, is het mogelijk om bij familieleden het risico op het dragen van mutaties te onderzoeken. Genetische raadpleging aan risicogroepen is wenselijk. Tijdens deze gesprekken informeert een arts patiënten over de erfelijkheid.

Behandeling van oogafwijking

Achromatopsie heeft geen genezende behandeling, maar verschillende benaderingen kunnen helpen de symptomen te beheersen en de kwaliteit van leven te verbeteren.

Visuele hulpmiddelen
Speciale brillen of contactlenzen met rode of donkere filters worden vaak aanbevolen om fotofobie te verminderen en het zicht in fel licht te verbeteren. Hulpmiddelen zoals loepen en aangepaste beeldschermen kunnen helpen bij lezen en andere dagelijkse activiteiten.

Lichtomstandigheden aanpassen
Aanpassingen aan de lichtomgeving, zoals gebruik van verduisterende gordijnen, zonnefilters, en gecontroleerde kunstverlichting, kunnen helpen om de symptomen te verlichten.

Gentherapieën in ontwikkeling
Onderzoek naar gentherapie biedt hoop op het herstellen van kegeltjes in het netvlies. Klinische studies zijn gaande en richten zich op het corrigeren van genetische mutaties zoals die in CNGA3 en CNGB3.

Psychosociale ondersteuning
Therapie en begeleiding kunnen helpen om om te gaan met de emotionele en sociale gevolgen van visuele beperkingen. Dit omvat bijvoorbeeld ondersteuning bij onderwijs en beroepsmatige aanpassingen.

Tips en adviezen voor een achromaat

Volgende tips en adviezen helpen een patiënt met achromatopsie:

Contactgroep achromatopsie

In Nederland is AchroNED de belangenorganisatie van en voor patiënten met achromatopsie. Jaarlijks organiseren zij een grote bijeenkomst rond achromatopsie waarop niet alleen rechtstreekse betrokkenen maar ook hun omgeving en professionals welkom zijn.

Prognose van oogafwijking

De prognose voor patiënten met achromatopsie varieert afhankelijk van de ernst van de aandoening en toegang tot ondersteunende maatregelen.

Langetermijnvisie
Hoewel volledige kleurenvisie niet hersteld kan worden, kunnen patiënten met geschikte hulpmiddelen goed functioneren in het dagelijks leven. De visuele beperkingen blijven echter levenslang aanwezig.

Invloed op de levenskwaliteit
Met aangepaste hulpmiddelen en een ondersteunend netwerk kunnen patiënten een relatief normaal leven leiden. Zonder passende ondersteuning kan de aandoening echter sociale en beroepsmatige beperkingen opleveren.

Toekomstperspectieven
Innovaties zoals gentherapie en geavanceerde hulpmiddelen verbeteren het vooruitzicht voor patiënten aanzienlijk. Onderzoek naar de genetische basis van achromatopsie kan de ontwikkeling van effectievere behandelingen versnellen.

Complicaties

Achromatopsie kan leiden tot diverse complicaties, afhankelijk van de ernst en de mate van aanpassing aan de visuele beperkingen.

Secundaire visuele aandoeningen
Chronische blootstelling aan fel licht zonder adequate bescherming kan leiden tot oogvermoeidheid en potentiële schade aan het netvlies.

Sociale isolatie
De visuele beperkingen kunnen leiden tot moeilijkheden in sociale interacties, met name in visueel afhankelijke omgevingen, zoals klaslokalen of werkplekken.

Emotionele gevolgen
De beperking van visuele mogelijkheden kan leiden tot frustratie, angst, of depressie, vooral als er onvoldoende aanpassingen en ondersteuning zijn.

Preventie

Hoewel achromatopsie genetisch bepaald is en niet volledig te voorkomen, zijn er maatregelen mogelijk om de impact van de aandoening te verminderen.

Genetisch advies
Voor ouders met een verhoogd risico kan genetisch advies helpen bij het plannen van een gezin. Dit omvat het testen van dragerschap en prenatale genetische screening.

Bewustzijn vergroten
Educatieve programma’s gericht op zowel medische professionals als risicogroepen kunnen bijdragen aan een vroege diagnose en interventie.

Oogzorg en vroege interventie
Regelmatige oogcontroles bij risicogroepen kunnen helpen bij vroege detectie van symptomen, waardoor passende ondersteunende maatregelen snel geïmplementeerd kunnen worden.

Praktische tips voor het leven met achromatopsie

Achromatopsie is een zeldzame aandoening waarbij je kleurenblind bent en je alleen zwart, wit en verschillende tinten grijs kunt zien. Dit kan invloed hebben op verschillende aspecten van je dagelijks leven, maar er zijn manieren om ermee om te gaan en je leven zo comfortabel mogelijk te maken.

Gebruik technologie om je zicht te verbeteren

Er zijn diverse apps en apparaten beschikbaar die je kunnen helpen bij het omgaan met achromatopsie. Er zijn bijvoorbeeld apps die kleuren kunnen identificeren en je helpen om kleuren te onderscheiden door ze om te zetten in tekst. Dit kan handig zijn in situaties waarin je kleuren moet herkennen, zoals bij het kiezen van kleding of het lezen van etiketten.

Pas je omgeving aan voor een betere visuele ervaring

Het aanpassen van je omgeving kan een groot verschil maken. Zorg ervoor dat je goed verlicht bent om contrasten beter te zien. Het gebruik van felgekleurde objecten of markeringen kan ook helpen om onderscheid te maken tussen items, zelfs als je de kleur niet kunt zien. Een goed verlichte werkruimte kan helpen bij het verminderen van visuele stress.

Leer om kleuren te beschrijven met behulp van tekst en teksturen

Hoewel je de kleuren zelf niet kunt zien, kun je leren hoe je kleuren kunt beschrijven door middel van tekst of teksturen. Bijvoorbeeld, in plaats van te zeggen dat iets "rood" is, kun je het beschrijven als "donker" of "licht" op basis van de tint. Dit kan het makkelijker maken om te communiceren over kleuren met anderen.

Draag de juiste oogbescherming bij fel licht

Mensen met achromatopsie kunnen vaak gevoelig zijn voor fel licht, wat visuele ongemakken kan veroorzaken. Het dragen van een zonnebril met een hoge UV-bescherming helpt om je ogen te beschermen tegen de zon en voorkomt dat je ogen overbelast raken. Het dragen van gepolariseerde brillen kan ook helpen om reflecties te verminderen, wat je zicht vergemakkelijkt.

Maak gebruik van hulpmiddelen en ondersteuning

Er zijn verschillende hulpmiddelen en technologieën die je kunnen helpen om je dagelijkse taken gemakkelijker te maken. Van elektronische vergrootglazen tot speciale apps die tekst omzetten naar spraak, er zijn diverse hulpmiddelen die je kunnen ondersteunen in je dagelijks leven. Het kan ook nuttig zijn om contact op te nemen met een specialist in visuele handicaps om te ontdekken welke hulpmiddelen voor jou het beste werken.

Zoek emotionele en psychologische ondersteuning

Het omgaan met achromatopsie kan mentaal belastend zijn, vooral als je het gevoel hebt dat je niet volledig kunt deelnemen aan bepaalde activiteiten. Het kan nuttig zijn om emotionele ondersteuning te zoeken bij een psycholoog of een steungroep voor mensen met visuele beperkingen. Het delen van ervaringen met anderen die hetzelfde doormaken, kan helpen om je gevoelens te verwerken en praktische copingstrategieën te ontwikkelen.

Leer omgaan met sociale situaties

In sociale situaties kan het soms moeilijk zijn om de kleuren van objecten, zoals kleding of meubels, te herkennen. Het is handig om openlijk te communiceren met mensen om je heen over je aandoening. Je kunt bijvoorbeeld vragen om hulp bij het kiezen van kleding of het herkennen van kleuren, zodat je je zelfverzekerder voelt in sociale situaties.

Blijf actief en betrokken in je omgeving

Hoewel achromatopsie een visuele beperking kan zijn, hoeft het je niet te weerhouden om een actief en vervullend leven te leiden. Zoek activiteiten die je leuk vindt en die niet veel afhankelijk zijn van kleur. Denk bijvoorbeeld aan het ontwikkelen van vaardigheden in muziek, sport of creatieve expressie die voornamelijk afhankelijk zijn van andere zintuigen, zoals gehoor of tast.

Gebruik contrasten in plaats van kleuren

In plaats van te vertrouwen op kleuren om dingen van elkaar te onderscheiden, kun je leren hoe je contrasten en patronen gebruikt. Bijvoorbeeld, als je een onderscheid wilt maken tussen verschillende objecten, kun je kijken naar de helderheid of de textuur van de objecten in plaats van naar hun kleur.

Zoek naar kleding en accessoires met duidelijke markeringen

Voor mensen met achromatopsie kan het moeilijk zijn om kleding te combineren vanwege het gebrek aan kleurperceptie. Een praktische oplossing is om kleding met duidelijke markeringen of etiketten te kiezen, zoals kleding die op een andere manier gestructureerd of gemarkeerd is. Dit kan het makkelijker maken om kleding te kiezen zonder dat je afhankelijk bent van kleuren.

Communiceer je behoeften effectief met anderen

Het is belangrijk om je behoeften met anderen te communiceren, of het nu gaat om vrienden, familie of collega's. Vertel hen hoe ze je kunnen helpen bij het herkennen van kleuren of het aanpassen van je omgeving. Wanneer mensen je behoeften begrijpen, kunnen ze effectiever met je samenwerken en kun je je zelfverzekerder voelen in je interacties.

Met deze praktische tips kun je gemakkelijker omgaan met achromatopsie en je dagelijkse leven beter organiseren. Vergeet niet dat het belangrijk is om jezelf te omarmen zoals je bent en hulp te zoeken wanneer je die nodig hebt!

Lees verder

© 2015 - 2025 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Kleurenblindheid (achromatopsie)Kleurenblindheid (achromatopsie)Mensen die kleurenblind zijn, kunnen zich niet voorstellen hoe de kleuren anders waar te nemen zijn. Het komt weinig voo…
Wanneer ben je kleurenblindWanneer ben je kleurenblindKleurenblind ben je al als je de kleuren rood en groen niet kan onderscheiden. Mensen met achromatopsie zijn volledig kl…
Kleurenblindheid, kleurindrukKleurenblindheid, kleurindrukKleurenblindheid komt meer bij mannen dan bij vrouwen voor. Dit heeft te maken met een fout die gebonden is aan het X-ch…
Vrouwen zonder kleurVrouwen zonder kleur'Wat een leuke grijze trui heb je toch aan. Je lippenstift is mooi bijpassend, maar ik zou persoonlijk toch niet voor ie…

Hartritmestoornissen – bradycardie (trage hartslag)Hartritmestoornissen – bradycardie (trage hartslag)Bradycardie is een ritmestoornis. Het hart klopt dan zeer traag. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Bij een reguliere car…
Wat is een Ganglion?Wat is een Ganglion?Iedereen kan zonder exacte aanwijzing een Ganglion krijgen. Het is een zwelling die meestal voorkomt aan de pols of ving…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 3 oktober 2020:
  • Achromatopsia, https://eyewiki.aao.org/Achromatopsia#Management
  • http://kimbols.be/lectuur-literatuur/boekenplank/ik-zie-alles-zwart-wit.html
  • http://kimbols.be/medisch/werking-oog-informatie/visus-woordenboek/visus-woordenboek-medische-termen-rond-oog-en-zien.html
  • http://www.aaojournal.org/article/S0161-6420(13)00761-6/fulltext
  • http://www.achromatopsie.nl/nl/erfelijkheid.html
  • http://www.achromatopsie.nl/nl/hulpmiddelen1.html
  • http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4279706/
  • http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?lng=EN&Expert=49382
  • http://www.vaph.be/vlafo/view/nl
Miske (4.039 artikelen)
Laatste update: 25-01-2025
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 10
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.