Humaan papillomavirus (HPV): symptomen, oorzaak, behandeling

Humaan papillomavirus (HPV): symptomen, oorzaak, behandeling Het humaan papillomavirus (afgekort HPV), is een virus dat op de huid en slijmvliezen voorkomt. Van het virus zijn anno 2020 meer dan 150 typen bekend. Alle typen zijn genummerd. De meeste typen vormen geen risico voor de gezondheid. Maar van bepaalde virustypen is bekend dat zij bij een langdurige infectie (waar je vaak niets van merkt), de cellen van de baarmoederhals kunnen veranderen, waardoor (een voorstadium van) kanker kan ontstaan. Het lichaam ruimt in de meeste gevallen de virusinfectie zelf op. Van ongeveer 15 typen is bekend dat zij kanker kunnen veroorzaken. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen typen met een hoog risico en typen met een laag risico. Laag risico typen veroorzaken genitale wratten, welke weinig risico met zich meebrengen. Hoog risico typen kunnen echter baarmoederhalskanker (of een voorstadium van kanker) veroorzaken. Dit komt doordat ze de celgroei verstoren.

Het eiwitomhulsel (capside) van een papillomavirus / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)Het eiwitomhulsel (capside) van een papillomavirus / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)

Wat is humaan papillomavirus (HPV)?

Het humaan papillomavirus (afgekort HPV), is een virus dat op de huid en slijmvliezen voorkomt. Het betreft een groep van meer dan 150 verwante virussen. Het virus is vaak aanwezig in de schaamstreek. Het kan worden overgedragen via huid-op-huid contact, huid-op-slijmvlies contact of slijmvlies-op-slijmvlies contact. Een van de meest voorkomende geslachtsziekten of seksueel overdraagbare aandoeningen (soas) zijn genitale wratten, welke worden veroorzaakt door HPV. HPV zelf is een virus en géén aandoening, maar het virus wordt dus wel via seksueel contact overgedragen.

Hoog-risico HPV en laag-risico HPV

Seksueel overdraagbare HPVs vallen uiteen in twee categorieën:
  • Hoog-risico of oncogene HPV's, die kanker kunnen veroorzaken. Er kunnen 15 hoog-risico HPV-typen worden geïdentificeerd. Twee van deze, type 16 en 18, zijn verantwoordelijk voor de meeste gevallen van baarmoederhalskanker. De HPV-vaccinatie richt zich dan ook op deze twee oncogene HPV-types. De gevaarlijke HPVs kunnen ook zorgen voor andere kankers, zoals van de vagina, schaamlippen en anus.
  • Laag-risico HPV's, die geen kanker, maar genitale wratten veroorzaken op of rond de geslachtsdelen of de anus. De typen 6 en 11 veroorzaken 90 procent van alle genitale wratten. Laagrisico-HPVs kunnen ook wratten op handen en voeten veroorzaken.

Oorzaken

HPV-infectie treedt op wanneer het virus je lichaam binnendringt, veelal door een snee, schaafwond of klein scheurtje in de huid. Het virus wordt voornamelijk overgedragen door huid-op-huidcontact. Genitale HPV-infecties worden opgelopen door geslachtsgemeenschap, anale seks en ander huid-op-huidcontact in het genitale gebied. Sommige HPV-infecties worden opgelopen via orale seks. Een zwangere vrouw die genitale wratten heeft, kan de infectie doorgeven aan haar baby. Wratten zijn vaak zeer besmettelijk. Ze kunnen zich verspreiden door direct contact met een wrat. Wratten kunnen zich ook verspreiden wanneer je iets aanraakt dat iemand met een wrat heeft aangeraakt.

Risicofactoren

HPV-infecties zijn zeer courant. Risicofactoren voor HPV-infectie zijn onder meer:

Aantal seksuele partners

Des te meer seksuele partners je hebt, des te groter de kans dat je een genitale HPV-infectie oploopt. Seks hebben met een partner die meerdere sekspartners heeft gehad, verhoogt ook je risico.

Leeftijd

Veel voorkomende wratten komen vooral voor bij kinderen. Genitale wratten komen het vaakst voor bij adolescenten en jongvolwassenen.

Verzwakt immuunsysteem

Mensen met een verzwakt immuunsysteem lopen een groter risico op HPV-infecties. Je immuunsysteem kan worden verzwakt door hiv/aids of door immuunsysteemonderdrukkende medicijnen die worden gebruikt na orgaantransplantaties.

Beschadigde huid

Beschadigingen op de huid zorgen ervoor dat het betreffende huidgebied vatbaarder is voor het ontwikkelen van gewone wratten. Huidbeschadigingen vormen een porte d'entrée voor het virus.

Persoonlijk contact

Door iemands wratten aan te raken of geen bescherming te dragen (bijvoorbeeld badslippers) voordat je in contact komt met oppervlakken die zijn blootgesteld aan HPV, zoals openbare douches of zwembaden, kan het risico op HPV-infectie toenemen.

Symptomen en klachten van een HPV-infectie

Geen klachten

Als je besmet bent met HPV, dan merk je daar niets van. Je krijgt geen duidelijke klachten. Wel kun je van sommige typen wratjes krijgen op de geslachtsorganen, maar deze worden echter veroorzaakt door HPV typen die geen kanker veroorzaken. De boosdoener nestelt zich in de cellen en worden vaak opgeruimd door (het afweersysteem van) het lichaam. Niet altijd is het lichaam in staat het virus goed op te ruimen. Het is niet duidelijk waarom dit zo is. Wel is bekend dat je meer kans hebt om lang besmet te blijven als je rookt of als je bepaalde medicijnen gebruikt die de afweer verzwakken.

Baarmoederhalskanker / Bron: Designua/Shutterstock.comBaarmoederhalskanker / Bron: Designua/Shutterstock.com

Baarmoederhalskanker

Er kunnen wel klachten ontstaan bij baarmoederhalskanker. Het gebeurt maar in een klein aantal gevallen dat in de baarmoederhals een HPV-infectie met een hoog-risico HPV type leidt tot een voorstadium van kanker, welke zich daarna verder kan ontwikkelen tot baarmoederhalskanker. Dit duurt meestal zon 12-15 jaar vanaf het moment van HPV-infectie; dit wordt 'incubatietijd' genoemd: de periode tussen infectie en de eerste symptomen. De incubatietijd is 2-3 jaar wat betreft een hooggradige CIN-laesie (een voorstadium van baarmoederhalskanker), en 12-15 jaar naar een cervixcarcinoom (baarmoederhalskanker). In Nederland worden jaarlijks vele duizenden vrouwen behandeld voor een voorstadium van kanker, welke is veroorzaakt door de hoog-risico typen HPV. Elk jaar overlijden er in Nederland ruim 200 vrouwen aan baarmoederhalskanker.

Besmetting voorkomen

Langdurige, wederzijds monogame relatie

De meest betrouwbare manier om infectie te voorkomen met ofwel een hoog risico of een laag-risico HPV is het vermijden van huid-op-huid contact, huid-op-slijmvlies contact of slijmvlies-op-slijmvlies contact door middel van oraal, anaal of genitaal contact met een andere persoon. Als je seksueel actief bent, is een langdurige, wederzijds monogame relatie met een niet-geïnfecteerde partner de beste strategie om een HPV-infectie te voorkomen. Vanwege het ontbreken van symptomen is het echter moeilijk om te achterhalen of een partner die in het verleden seksueel actief is geweest, op dit moment nog is geïnfecteerd met HPV. Door middel van een uitstrijkje kun je achterhalen of je besmet bent.

Condoomgebruik

Onderzoek heeft aangetoond dat correct en consistent gebruik van condooms de overdracht van HPV tussen seksuele partners kan verminderen. Het blijkt dat de kans op besmetting 70% kleiner is als je altijd een condoom gebruikt. Maar ook als je consequent een condoom gebruikt, kun je besmet raken met het virus. Dat komt doordat het virus zich ophoudt in en rond de vagina en op en rond de penis en tijdens het vrijen kan het virus op andere plekken komen, zoals aan de handen en in de mond.

Minder HPV op penis na besnijdenis

Mannen zonder voorhuid hebben HPV-infecties met een lagere 'viral load' (de hoeveelheid virus in je bloed). Ook daalt de viral load bij besneden geïnfecteerde mannen sneller. Dit kan leiden tot minder overdracht van HPV naar vrouwen, aldus Virginia Senkomago en collegas in The Journal of Infectious Diseases (2014; epub 26 september).

HPV behandeling

Een HPV-infectie kan niet met medicijnen worden behandeld. In de meeste gevallen wordt het virus door het lichaam opgeruimd, zonder problemen te veroorzaken. Als de infectie echter blijft bestaan, kunnen alleen de abnormale cellen die zich vormen behandeld worden. Verder kunnen genitale wratten worden behandeld met een geneesmiddel in de vorm van een crème of een die je regelmatig, een aantal dagen per week, op de wratten moet aanbrengen.

HPV-vaccin

Rijksvaccinatieprogramma

Sinds 2010 is er een HPV-vaccin opgenomen in het Nederlands Rijksvaccinatieprogramma voor jonge meisjes. Baarmoederhalskanker wordt altijd veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV). Er zijn veel verschillende varianten van dit virus. Het HPV-vaccin beschermt tegen twee varianten die samen 70% van alle gevallen van baarmoederhalskanker veroorzaken.

Vaccinatie voor meisjes

Alle meisjes die 12 jaar zijn, krijgen de vaccinaties aangeboden. De HPV-inenting bestaat uit 3 vaccinaties of prikken, die in een periode van een half jaar worden toegediend. De tweede prik wordt een maand na de eerste toegediend, de derde prik vijf maanden na de tweede prik. Je krijgt de vaccinaties in je bovenarm. De vaccinaties zijn gratis en niet verplicht. Binnen het Rijksvaccinatieprogramma wordt het vaccin Cervarix gebruik

Vóórdat je seksueel actief bent

De vaccinatie werkt het beste als je nog niet met het virus in aanraking bent gekomen. Je kunt besmet raken met het virus door seksueel contact. De inenting kun je het beste krijgen als je nog niet seksueel actief bent. Daarom worden meisjes op jonge leeftijd ingeënt. De vaccinatie wordt gegeven door de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) of Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG) bij jou in de buurt.

Complicaties

Een HPV-infectie kan leiden tot de volgende complicaties:

Orale en bovenste luchtwegletsels

Sommige HPV-infecties veroorzaken laesies op je tong, amandelen, zacht gehemelte of in je strottenhoofd en neus.

Kanker

HPV-typen 16 en 18 kunnen op latere leeftijd baarmoederhalskanker veroorzaken. Deze varianten kunnen ook bijdragen aan kankers van de geslachtsorganen, anus, mond en bovenste luchtwegen.

Prognose

HPV-infectie betreft voornamelijk de basale epitheelcellen. Als gevolg hiervan komen zowel recidieven als regressies veel voor. De prognose is goed, en de meeste gevallen van genitale wratten zijn vatbaar voor behandeling. Patiënten die geen immuniteit tegen HPV ontwikkelen, kunnen mogelijk ernstige gevolgen ondervinden.

Lees verder

© 2013 - 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
HPV-infectie: Virale infectie door humaan papillomavirusHPV-infectie: Virale infectie door humaan papillomavirusEen humaan papillomavirus-infectie (HPV-infectie) is een virale infectie veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV…
Wat is een humaan papillomavirus (HPV)Op aarde is er oneindig veel variatie van leven aanwezig. Er zijn niet alleen mensen, maar ook dieren, planten, micro-or…
HPV-vaccinatie: Twee prikken genoegHPV-vaccinatie: Twee prikken genoegSinds 2009 wordt Nederlandse tieners de mogelijkheid geboden zich in te laten enten tegen het Humaan Papillomavirus, een…
Genitale wratten: SOA door humaan papillomavirus (HPV)Genitale wratten: SOA door humaan papillomavirus (HPV)Genitale wratten behoren tot de meest voorkomende seksueel verworven aandoeningen, veroorzaakt door het humaan papilloma…

Artrose en het gebruik van Scutellaria en Acacia catechuUit onderzoeken blijkt dat een combinatie van 2 planten Scutellaria baicalensis en Acacia catechu pijnstillend en ontste…
Pijn in de vagina: een stekende of branderige vaginale pijnPijn in de vagina: een stekende of branderige vaginale pijnPijn in de vagina of vaginale pijn is een veel voorkomende klacht bij vrouwen. Vaginale pijn kan bestaan uit krampen of…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Chrupka/Shutterstock.com
  • Fieke Hoeijmakers. Minder HPV op penis na besnijdenis. Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:C2349
  • Mayo Clinic. HPV infection. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hpv-infection/symptoms-causes/syc-20351596 (ingezien op 27-9-2020)
  • Medscape. What is the prognosis of papillomavirus (HPV) infection? https://www.medscape.com/answers/219110-56061/what-is-the-prognosis-of-papillomavirus-hpv-infection (ingezien op 27-9-2020)
  • RIVM. Humaanpapillomavirusinfectie - cervixkanker. https://lci.rivm.nl/richtlijnen/humaanpapillomavirusinfectie-cervixkanker (ingezien op 22-9-2017)
  • Afbeelding bron 1: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
  • Afbeelding bron 2: Designua/Shutterstock.com

Reageer op het artikel "Humaan papillomavirus (HPV): symptomen, oorzaak, behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Liza, 31-01-2018 17:28 #4
Ben al 5 jaar vrijgezel en in 5 jaar tijd kan ik op 5 vingers tellen hoe vaak ik seks heb gehad. Laatste keer dat ik seks heb gehad was weer september 2018 en was met een persoon die ik vertrouw. Nu heb ik vorige week een bevolkingsonderzoek gehad voor baarmoederhalskanker en er is bij mij de hpv virus geconstateerd. Mijn vraag is hoe dan? Hoe lang blijft die virus in je lichaam zitten en hoe kan iemand die geen seks hebt de hpv virus krijgen. Reactie infoteur, 14-02-2018
Ook van één keer seks hebben kun je besmet raken met met virus. Ook als je met condoom vrijt. Tegen HPV beschermt het condoom niet volledig, al vermindert het wel in serieuze mate de kans op overdracht. Je kan het virus lange tijd in je lichaam hebben zonder dat je er iets van merkt.

Velghe Wim, 25-12-2016 22:31 #3
Als een man ooit besmet geweest is door HPV (niet kwaadaardige omdat vriendin wratjes had) blijft hij de rest van zijn leven drager van dit virus? Wat zou er kunnen gedaan worden om 100℅ van dit virus verlost te geraken? Waarom is de HPV virus moeilijk vast te stellen?
Thanks Willem

Mar, 15-06-2014 23:30 #2
Dat kan, maar het ligt eraan met welk type je nu besmet bent. Er zijn ca 40 verschillende seksueel overdraagbare types HPV virus. Sommige types verhogen de kans op baarmoederhals kanker en andere types verhogen de kans op genitale wratten. Zodra je hersteld bent kun je weer opnieuw besmet raken met een ander type en soms blijft het virus een beetje in het lichaam aanwezig. Vaccinatie biedt bescherming tegen bepaalde types HPV. Mannen kunnen ook besmet zijn met HPV en het overdragen.

Den, 12-06-2014 08:18 #1
Vraag: kan je nog erger besmet raken met het HPV virus door een ander?
Mijn uitstrijkjes zijn al een jaar niet goed, pab 3, HPV virus. De gynaecoloog wil mijn lichaam nog de tijd geven om zelf te herstellen. Mijn partner en ik hebben nu nog een open 'lat' relatie. Het kan dus zijn dat hij seks heeft met een andere vrouw. Kan het zijn dat ik nog erger besmet raak, als die andere vrouw een ernstige vorm van het HPV virus heeft (wellicht zonder dat zij het weet), zodat mijn lichaam nog meer moet 'vechten' om te kunnen herstellen?

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 09-10-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Geslachtsziekten (SOA's)
Bronnen en referenties: 7
Reacties: 4
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!