Teelbaltorsie: draaiing van de teelbal/zaadbal/testis (pijn)

Bij teelbaltorsie, ook wel torsio testis genoemd, zit de teelbal (zaadbal/testis) in het scrotum (balzak) gedraaid. Dit zorgt voor hevige pijn. Bij een torsie is de streng waar de teelballen aan vastzitten gedraaid. Hierdoor wordt de bloedtoevoer afgesneden. Als dat langer duurt, bestaat de kans dat de teelbal onherstelbaar beschadigd raakt. Een teelbaltorsie treedt vaak op tussen het 12e en 18e levensjaar.

De teelballen

De twee ovale mannelijke voortplantingsklieren - teelballen, zaadbalen of testis genaamd - ontstaan in de buikholte van de foetus en dalen daarna geleidelijk in het scrotum - de balzak - in, met één teelbal aan elke zijde. De teelballen produceren spermacellen (spermatozoa) en de eicel, de vrouwelijke voortplantingscel, kunnen bevruchten na ejaculatie in de vagina. Ook produceren de teelballen het grootste deel van de mannelijke geslachtshormonen (androgenen), hoofdzakelijk testosteron.

De teelballen zijn ongeveer vier tot vijf centimeter groot en hangen in het scrotum aan de zaadstrengen, waarbij de linker testis iets lager hangt dan de rechter. Bij linkshandige mensen is dit soms net andersom.

Wat is teelbaltorsie (torsio testis)?

Bij teelbaltorsie, in medisch jargon 'torsio testis' genoemd, is de zaadstreng om de teelbal gedraaid; torsio betekent 'draaiing'. Hierdoor wordt de bloedtoevoer naar de teelbal afgeknepen, met als gevolg dat de teelbal kan afsterven door een gebrek aan zuurstof en voedingsstoffen. Teelbaltorsie is daarom wat ze noemen een urologische noodgeval en moet worden onderscheiden van andere klachten van pijn aan de teelballen of testis, omdat een vertraging in diagnostiek en behandeling kan leiden tot verlies van de teelbal. De overlevingskansen van de teelbal is rechtstreeks afhankelijk van de duur van de torsie.

Tijdstip van behandeling nadat pijn is ingetreden	Overlevingskans teelbal
<6 uur	90-100%
6-12 uur	50-90%
12-24 uur	20-50%
>24 uur	0-10%

Oorzaken en risicogroepen

Ofschoon deze aandoening op elke leeftijd kan voorkomen, komt het vooral voor bij jongens tussen de 12 en 18 jaar en er treedt een kleinere piek op tijdens het eerste jaar van het leven. Teelbaltorsie is de meest voorkomende oorzaak van het verlies van de teelbal in deze populatie (kinderen en adolescenten). Bij sommige patiënten kan de testikel vrij draaien op de zaadstreng hetgeen de kans op torsie vergroot. Deze aangeboren afwijking zou bij circa 12% van de mannen aanwezig zijn en is in veel gevallen beiderzijds. Een persoon die is getroffen door een teelbaltorsie, loopt om die reden een verhoogd risico op een torsie in de andere teelbal. Bij volwassenen treedt een teelbaltorsie veel minder snel op, omdat er tijdens de groei verbindingen ontstaan tussen de teelballen en zijn omhulsel. De testis raken hierdoor stevig aan het scrotum verankerd.

Erfelijkheid en leefwijze spelen voor zover bekend geen rol van betekenis.

Incidentie

In de Verenigde Staten - een vergelijkbaar land met Nederland - is de incidentie van torsie bij mannen jonger dan 25 jaar ongeveer 1 op 4000.(1) Deze aandoening doe zich in het merendeel van de gevallen voor in de linker testikel.

Symptomen en verschijnselen

De pijn begint vaak vrij plotseling en neemt geleidelijk aan in ernst en hevigheid toe. De pijn is in veel gevallen voelbaar bij het ontwaken als de aandoening zich ontwikkelt heeft tijdens de slaap. Naast acute unilaterale pijn, dat wil zeggen dat de torsie aan één kant optreedt, kan er ook sprake zijn van een torsie aan beide zijden (bilateraal), maar dat is vrij zeldzaam. Andere symptomen zijn:

• pijn in de liezen en de onderbuik;
• het scrotum is aan de aangedane kant rood, opgezwollen en gevoelig bij aanraking (2);
• misselijkheid en braken;
• soms koorts.

Diagnose en behandeling

De arts zal een lichamelijk onderzoek verrichten en eventueel een echo maken om andere aandoeningen uit te sluiten. De behandeling bestaat uit orchidopexie, hierbij wordt de torsie opgeheven door de teelbal terug te draaien. Vervolgens wordt de teelbal me kleine steekjes aan de huid van het scrotum vastgemaakt teneinde herhaling te voorkomen. Doorgaans wordt tegelijk de andere teelbal ook vastgemaakt, omdat de kans vrij groot is dat ook deze testis zal draaien. Het kan zijn dat de teelbal afsterft, waarna deze chirurgisch zal worden verwijderd (orchidectomie). Indien de patiënt er vroegtijdig bij is, kan schade worden voorkomen.

---

Informatie aandoeningen penis (piemel), teelballen (zaadballen, testes), scrotum (balzak) en prostaat

Klik hier om naar de artikelenreeks over de genitaliën van de man te gaan, waar we aandoeningen bespreken van de penis (piemel), teelballen (zaadballen, testes), scrotum (balzak) en prostaat.

Voetnoten:

1. Testicular Torsion: http://www.emedicinehealth.com (voor de laatste keer geraadpleegd op 26 augustus 2009)
2. Een excessieve hoeveelheid vocht dat zich ophoopt in de teelbal waarbij een zwelling ontstaat, wordt hydrokèle genoemd.