InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Ramadan: gewichtstoename en gezondheidsproblemen door vasten

Ramadan: gewichtstoename en gezondheidsproblemen door vasten

Ramadan: gewichtstoename en gezondheidsproblemen door vasten Ramadan is de negende maand van de islamitische maankalender. Het is de maand van inkeer en bezinning. Ramadan is de islamitische vastenmaand. Tijdens de ramadan eten en drinken moslims niets tussen de dageraad (ruim vóór zonsopgang) en zonsondergang. Dit vasten is naar het voorbeeld van de profeet Mohammed en is één van de vijf zuilen van de islam. Zieken, zwangere vrouwen, jonge kinderen, en verder voor iedereen voor wie het vasten een bedreiging vormt voor de gezondheid (bijvoorbeeld als je diabetes hebt) of vertragend werkt op herstel van een ziekte, zijn niet overal verplicht om te vasten. Veel moslims komen tijdens de ramadan aan. Hoe komt dat eigenlijk?

Ramadan en vasten

Vasten vernieuwt de geest en heeft over het algemeen een positieve invloed op het welbevinden, omdat moslims in deze periode erg bij elkaar en hun familie betrokken zijn en zich toeleggen op allerlei ontspannende en spirituele activiteiten, zo wordt beweerd. De ramadan is voor heel veel mensen evenwel niet goed voor de lijn en ook zijn er andere negatieve gevolgen te benoemen.

Vasten kan voordelen voor de gezondheid hebben. Medisch vasten verschilt echter danig van islamitisch vasten doordat het vasten niet onderbroken wordt door een (overvloedige) maaltijd en je gewoon water en thee blijft drinken; de vochtinname blijft gehandhaafd. Volgens de populaire islamitische overtuigingen heeft islamitisch vasten allerlei voordelen, maar het blijkt juist dat het tal van nadelige effecten voor de gezondheid heeft. Gezondheidseffecten zijn onder meer uitdroging en migraine en voor vrouwen die borstvoeding geven verandert de voedingssamenstelling van hun melk.

Ramadan 2019

In 2019 vangt ramadan aan op zondag 5 mei en de islamitische vastenmaand eindigt op dinsdag 4 juni 2019.

Gewichtstoename door ramadan / Bron: Istock.com/VladimirFLoydGewichtstoename door ramadan / Bron: Istock.com/VladimirFLoyd

Gewichtstoename door ramadan

Overvloedige maaltijden

Het schijnt dat ongeveer de helft van de mensen ongewild in gewicht aankomt. Want zodra de zon onder is, verschijnen vaak de heerlijkheden in overvloed op tafel. Probeer dan maar eens te matigen na een lange dag honger en dorst onderdrukken. Dr. Al Madani, hoofd van het Diabetes Fonds in de Verenigde Arabische Emiraten vertelt op een online nieuwssite: "Helaas hebben veel moslimpatiënten, en moslims in het algemeen, de neiging om te veel te eten wanneer ze vasten, en meestal gaat het om zwaar, vet voedsel dat veel calorieën bevat."

Verstoring van het levensritme

Ramadan werkt behoorlijk verstorend op het levensritme. Een moslim moet voor dag en dauw opstaan voor het gebed en de ochtendmaaltijd en 's avonds eet hij een copieuze maaltijd. Dit patroon wat een maand lang doorgaat, verandert het dagelijkse ritme van menig vastende danig. De ramadan heeft in de eerste plaats invloed op iemands metabolisme. Het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) schrijft in een artikel over de gevolgen die het vasten heeft voor gezondheid en ziekte: "Tijdens de ramadan wordt dikwijls compensatoir meer, vetter, zoeter en op latere tijdstippen gegeten binnen een kortere periode. Daarbij probeert het lichaam overdag het gebrek aan externe energiebronnen te compenseren via een verandering en vertraging in het metabolisme van interne energiebronnen. Enigszins paradoxaal blijkt dan ook dat tijdens de vastenperiode na een initiële gewichtsafname door lichte dehydratie [uitdroging] uiteindelijk toch vaak een lichte gewichtstoename wordt waargenomen."

Vertraagde stofwisseling en trek in zoetigheid

Het overhoop gehaalde eetpatroon maakt kortom de stofwisseling tijdens de ramadan traag. Het is een misvatting dat niet eten gedurende de dag voor een lager gewicht zou zorgen. Je lichaam schakelt over op 'overlevingsstrategie' en gaat trager verbranden, ook nadat je gestopt bent met vasten. Bovendien wordt er door degenen die vasten over het algemeen meer, vetter, zoeter en op latere tijdstippen gegeten en dat ook nog eens binnen een kortere periode. Door het hongergevoel krijg je trek in ongezond en calorierijk eten. Gebrek aan lichaamsbeweging doet de rest. Wafaa Hawas, een arts uit Cairo (Egypte), adviseert het volgende aan haar patiënten: “Start with a soup like lentil, have some salad and meat; stay away from ramadan sweets or have a little only; I am sure if you follow this, you will lose weight by the end of ramadan.”

Gezondheidsproblemen door ramadan

Vanuit gezondheidsoogpunt is het niet aan te raden om actief mee te doen aan ramadan. Naast gewichtstoename, kan deze manier van vasten een waaier aan andere gezondheidsproblemen veroorzaken. Er zijn groepen die zijn vrijgesteld van ramadan, zoals kinderen (zij mogen meevasten maar zijn niet verplicht), geestelijk zieken, zwakke ouderen en chronische of ongeneeslijk zieke mensen.

Hartklachten

Iftar is de maaltijd die gedurende de vastenmaand ramadan door moslims genuttigd wordt direct na zonsondergang. Vaak wordt er overvloedig gegeten. Eén copieuze maaltijd vormt een grotere belasting voor het hart dan drie of meer gewone maaltijden verspreid over de dag. Vooral hartpatiënten (personen met angina pectoris / pijn op de borst of hartfalen waarbij het hart minder goed werkt) kunnen hierdoor klachten ontwikkelen. Door het eten van één maaltijd (of soms twee grote maaltijden per dag in relatief korte tijd) moet het hart een grotere inspanning te leveren, hetgeen kan leiden tot hartklachten in de vorm van pijn op de borst of een verslechterende pompfunctie van het hart, ook wel hartfalen genoemd.

Slaapklachten

Bovendien slaap je niet alleen onrustiger op een volle maag, maar de nachten zijn gedurende ramadan ook nog eens veel korter. Je kunt je erg moe voelen doordat je laat opblijft en weer vroeg opstaat om samen te eten en bidden. Je presteert daardoor overdag minder goed. Daar komt bij dat je door het vasten je energiebalans in de war schopt. Je hersenen hebben gedurende de dag energie nodig om goed te kunnen functioneren. Als je overdag niet voldoende eet, dan kun je je minder goed concentreren.

Uitdroging

De ramadan betekent niet alleen dat je overdag niet eet maar ook dat je overdag niet drinkt en dus geen vocht binnenkrijgt. Een maand lang niet eten en drinken tussen zonsopgang en zonsondergang. Als de ramadan in een warme zomermaand valt waarbij het lang licht is, kan dit problemen opleveren, ook wanneer je 's morgens en 's avonds wel voldoende drinkt. Gezonde mensen lijden hier het minste onder; het zijn vooral ouderen die meer risico hebben op uitdroging. Ook kan het gevolgen hebben voor mensen met gezondheidsproblemen. Zo kan bijvoorbeeld het verbod op drinken zeer schadelijk zijn voor mensen met nierklachten. Iedereen moet bij voorkeur dagelijks 1,5 tot 2 liter water drinken, verspreid over de dag. Dat haal je onmogelijk in tijdens de avond. Vaak worden de volgende adviezen gegeven om het vochtverlies overdag in te perken:
  • blijf zoveel mogelijk uit de zon en de warmte om het zweten te beperken
  • beperk stress en opwinding die de hartslag en de ademhaling doen versnellen
  • vermijd te veel te praten (dat maakt de mond droog)
  • ten behoeve van de hydratatie bij zonsondergang wordt bij voorkeur in kleine slokjes gedronken
  • voor een goede hydratatie is het van belang dat er 1,5 liter gedronken wordt tussen zonsondergang en zonsopgang
  • het ontbijt moet onder meer drank omvatten om het lichaam te hydrateren

Migraine en hoofdpijn

Migraine komt drie keer vaker voor tijdens de ramadan en treft naar schatting 90 miljoen moslims tijdens de vastenmaand. Dr. Michael J. Drescher van het Hartford Hospital in Connecticut en collega's van de Sheba en Shaare Zedek Medical Centers in Israël hebben gesuggereerd dat anders-gezonde moslims die tijdens de ramadan aan migraineaanvallen lijden, hun arts om een ​​recept voor etoricoxib kunnen vragen om hoofdpijn te voorkomen die met vasten gepaard gaat.[1]

Slechtere medicijninname tijdens ramadan / Bron: Stevepb, PixabaySlechtere medicijninname tijdens ramadan / Bron: Stevepb, Pixabay

Medicatie en vasten

Slechtere medicijninname

De ramadan kan voor een aantal patiënten (met lichamelijke en/of geestelijke klachten) problemen opleveren. De KNMP (de beroeps- en brancheorganisatie van Nederlandse apothekers) vermeldt dat er bij patiënten met diabetes, neurologische of psychiatrische aandoeningen (waaronder schizofrenie of depressie), chronische pijnklachten of respiratoire aandoeningen (zoals COPD) tijdens de ramadan relatief vaker sprake van een ziekenhuisopname.

De periode waarin medicijnen ingenomen kunnen worden, verschuift en is kort. Dit wordt vaak ondervangen door een aantal simpele aanpassingen in het medicijngebruik, waardoor de mogelijke gezondheidsrisico’s voor de patiënt worden verminderd. Men kan kiezen voor een andere toedieningsvorm of een ander doseringsschema toepassen. Een voorbeeld van het laatste is het omzetten van een driemaal daagse antibioticumkuur voor patiënten met een infectieziekte naar een eenmaal daagse kuur. Andere toedieningsvormen dan orale tabletten zijn bijvoorbeeld vaginale tabletten of zetpillen, een medicijn die rectaal (via de anus) wordt toegediend.

Paracetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend / Bron: Martin SulmanParacetamol werkt pijnstillend en koortsverlagend / Bron: Martin Sulman

Verhoogt de toxiciteit van veel gebruikte medicijnen

Er is vastgesteld dat vasten het metabolisme van geneesmiddelen aanzienlijk verandert en essentiële chemicaliën in de lever uitput die nodig zijn om medicatie af te breken. Paracetemol is een van de meest gebruikte geneesmiddelen voor de behandeling van dagelijkse pijn, zoals hoofdpijn. Daarom ontstaat er een aanzienlijk risico wanneer iemand die aan het vasten is deze veel voorkomende medicatie (en vele andere) gebruikt. Vasten en ondervoeding leiden tot een verlaging van de leverniveaus van glutathion, een lichaamseigen stof die het lichaam inzet om gifstoffen onschadelijk te maken. Glutathion is ook vereist voor inactivatie van N-acetyl-p-benzoquinonimine, de toxische metaboliet van paracetamol. Een vastenperiode van 16 uur is voldoende om het glutathionegehalte in de lever van muizen substantieel uit te putten.[2]

Borstvoeding en zwangerschap

Zogende vrouwen

Uit een bepaald onderzoek bleek dat de voedingsstatus van zogende vrouwen beïnvloed werd door het vasten tijdens de ramadan. De inname van alle voedingsstoffen (behalve vitamine A, E en C) nam af tijdens de ramadan. Er werd geopperd dat het verstandig is om vrouwen die borstvoeding geven af te raden om te vasten tijdens de ramadan.[3]

Zwangere vrouwen

Een studie die is uitgevoerd in de Verenigde Staten heeft onthuld dat zwangere moslimvrouwen die vasten tijdens de ramadan waarschijnlijk kleinere baby's hebben die meer vatbaar zijn voor leerstoornissen op volwassen leeftijd.[4] De onderzoekers ontdekten tevens dat de vrouwen 10 procent minder kans hadden om een ​​jongen te baren als ze tijdens de ramadan hadden gevast. De trend was het duidelijkst als het vasten vroeg in de zwangerschap van de vrouw werd gedaan, en tijdens de zomermaanden, wanneer de dagen lang zijn en je gedurende langere tijd niet kunt eten en drinken.

Sociale effecten

Prikkelbaarheid

Uit een studie in Marokko bleek dat de prikkelbaarheid toenam tijdens de ramadan.[5] De prikkelbaarheid was significant hoger bij rokers dan bij niet-rokers vóór het begin van de ramadan. Het was hoger in beide groepen tijdens de ramadan. De prikkelbaarheid nam tijdens de ramadan voortdurend toe en bereikte zijn hoogtepunt aan het einde van de maand. Consumptie van psychostimulantia (koffie en thee) en het angstniveau volgde hetzelfde patroon. Rokers en niet-rokers hadden een vergelijkbaar prikkelpatroon in de loop van de tijd, maar prikkelbaarheid nam bij rokers meer toe dan bij niet-rokers.

Economische effecten

Het vasten tijdens ramadan kan uitdroging, slaapstoornissen en andere schadelijke effecten veroorzaken. Dit alles is van invloed op de productiviteit en de nationale economie. Degenen die in een land wonen met een islamitische meerderheid, kunnen gemakkelijk de gevolgen voelen van de economische stagnatie die gepaard gaat met de maand ramadan. Op dergelijke plaatsen is het een maand die wordt gekenmerkt door een zeer lage productiviteit. Wanneer de gehele bevolking van een land gaat vasten gedurende de tijd dat zij op het werk zijn, is het onvermijdelijk dat zij een aanzienlijk verlies in algemene productiviteit zullen lijden. Uit een onderzoek van het Cairo Institute of Social Sciences in de Arabische wereld blijkt dat de productiviteit van Arabische bedrijven tijdens de ramadan met maar liefst 76% daalde.[6] De factoren die hiervoor verantwoordelijk zijn: minder werktijd, verzuim en ziekteverlof.

Noten:
  1. Judy Siegel-Itzkovich - Beduin doctor: Migraines common during Ramadan fast - The Jerusalem Post, August 9, 2010
  2. J. Kurtovic S. M. Riordan. Paracetamol-induced hepatotoxicity at recommended dosage - The Journal of Internal Medicine, Janurary 24, 2003
  3. "The effect of Ramadan on maternal nutrition and composition of breast milk." Pg. 278-283, vol. 48 - Nutrition and Dietetics; Food Engineering, Hacettepe University, Ankara, Turkey, 2006.
  4. Ramadan fast not recommended during pregnancy - The Times of India, Jun 25, 2010
  5. Kadri N, Tilane A, El Batal M, Taltit Y, Tahiri SM, Moussaoui D, "Irritability During the Month of Ramadan", Psychosomatic Medicine 2000 Mar-Apr 62:2 280-5
  6. Ramadan: Productivity of Arab Businesses Drops by 78% - ANSAmed, September 3, 2009

Lees verder

© 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Ramadan op het werkRamadan op het werkElk jaar zullen er moslims zijn die meedoen aan de Ramadan, een periode van vasten. Het kost voor hen veel inspanning om…
Ramadan: een maand niet eten en drinkenRamadan: een maand niet eten en drinkenElke keer als de ramadan begint betekent dat voor alle moslims een periode van bezinning, zuivering en vasten. Dat is la…
Hoe werkt de Ramadan?Tijdens de Ramadan vasten moslims een maand lang tussen het opgaan van de zon en het ondergaan van het hemellichaam. In…
Ramadan: antwoord op de belangrijkste vragenRamadan: antwoord op de belangrijkste vragenAls uw Turkse collega plotseling niet meer met u naar de kantine wil, verbaas u daar dan niet over. Alle moslims worden…
Medicijngebruik tijdens Ramadam dikwijls probleemMedicijngebruik tijdens Ramadam dikwijls probleemAls je geen moslim bent sta je er niet altijd bij stil, maar moslims moeten tijdens de Ramadan niet alleen hun eet- en s…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Rawpixel, Pixabay (bewerkt)
  • J. Kurtovic S. M. Riordan. Paracetamol-induced hepatotoxicity at recommended dosage - The Journal of Internal Medicine, Janurary 24, 2003
  • Judy Siegel-Itzkovich - Beduin doctor: Migraines common during Ramadan fast - The Jerusalem Post, August 9, 2010
  • Kadri N, Tilane A, El Batal M, Taltit Y, Tahiri SM, Moussaoui D, "Irritability During the Month of Ramadan", Psychosomatic Medicine 2000 Mar-Apr 62:2 280-5
  • KNMP (Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie). Verminder gezondheidsrisico's tijdens Ramadan. www.knmp.nl, 4 juli 2013.
  • Los Angeles Times. Many Muslims gain weight during Ramadan fasting. 24 juli 2012.
  • NHG (Nederlands Huisartsen Genootschap). Welke gevolgen heeft het vasten voor gezondheid en ziekte? www.nhg.org, 8 juli 2013.
  • Ramadan fast not recommended during pregnancy - The Times of India, Jun 25, 2010
  • Ramadan: Productivity of Arab Businesses Drops by 78% - ANSAmed, September 3, 2009
  • "The effect of Ramadan on maternal nutrition and composition of breast milk." Pg. 278-283, vol. 48 - Nutrition and Dietetics; Food Engineering, Hacettepe University, Ankara, Turkey, 2006.
  • WikiIslam. Adverse Effects of Islamic Fasting. https://www.wikiislam.net/wiki/Adverse_Effects_of_Islamic_Fasting (ingezien op 18-4-2019)
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/VladimirFLoyd
  • Afbeelding bron 2: Stevepb, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Martin Sulman

Reageer op het artikel "Ramadan: gewichtstoename en gezondheidsproblemen door vasten"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 05-05-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Gezonde voeding
Bronnen en referenties: 14
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!