InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Erythema nodosum: symptomen, oorzaak en behandeling

Erythema nodosum: symptomen, oorzaak en behandeling

Erythema nodosum: symptomen, oorzaak en behandeling Bij erythema nodosum ontstaan acuut pijnlijke rode onderhuidse bulten, meestal op de voorkant van de benen (vaak de onderbenen), en een enkele keer op de armen, gezicht of nek. Erythema nodosum is een immunologische reactie die door antigenen getriggerd kan worden. Het is vaak een verlate reactie op een infectie, (systeem)ziekte of medicijnen. In veel gevallen is het niet bekend waardoor het uitgelokt is. De aandoening is niet besmettelijk. De diagnose wordt vaak op het oog gesteld en een huidbiopt is normaal gesproken niet nodig. Erythema nodosum gaat vanzelf over met voldoende (bed)rust. Pijn kan bestreden worden met een pijnstiller van het type NSAID, zoals ibuprofen of naproxen. Sommige mensen ontwikkelen een chronische vorm, waardoor de tekenen lang(er) aanhouden. Dit komt echter niet vaak voor.

Erythema nodosum


Wat is erythema nodosum?

Erythema nodosum is een acuut ontstane huidaandoening, waarbij rode, pijnlijke bulten ontstaan, meestal op de voorkant van de onderbenen. Het is een vertraagde overgevoeligheidsreactie op diverse antigenen (= een stof die een afweerreactie veroorzaakt), welke kan optreden in samenhang met verschillende systemische ziekten of het gebruik van bepaalde geneesmiddelen. Erythema nodosum kan dus ontstaan als een reactie op een (systeem)ziekte of medicijnen, maar de aandoening kan ook idiopathisch zijn. Chronische of recidiverende erythema nodosum is zeldzaam, maar kan soms wel voorkomen. De ontstekingsreactie treedt op in de panniculus adiposus, dat is de laag van vethoudend weefsel onder de huid. De aandoening wordt daarom gerangschikt onder de 'vetweefselontstekingen' ofwel 'panniculitis'.

Erythema nodosum: pijnlijke rode en warme bulten op de benen / Bron: Biswarup Ganguly, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Erythema nodosum: pijnlijke rode en warme bulten op de benen / Bron: Biswarup Ganguly, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Symptomen erythema nodosum

De verschijnselen van erythema nodosum zijn:
  • plotseling ontstaan van pijnlijke rode en warme bulten op de benen (vaak beide benen, en een enkele keer op de armen, gezicht of nek);
  • de plekken zijn 1 tot 5 cm groot, maar de plekken kunnen ook conflueren tot één grote plek;
  • de enkels en het onderste deel van de benen zijn vaak verdikt (oedeem);
  • na een tijdje worden de plekken blauwer van kleur, waarna ze verdwijnen zonder dat ze littekens of andere sporen achterlaten;
  • de bulten blijven ongeveer gedurende 3 tot 6 weken verschijnen;
  • dit kan gepaard gaan met koorts, moeheid en hoofdpijn en een enkele keer met pijn in de gewrichten en ontstekingen aan de ogen.

Vóórkomen erythema nodosum

Jaarlijks krijgen in Nederland 1 tot 5 van de 100.000 mensen te horen dat ze erythema nodosum hebben. Dat zijn pakweg 500 mensen per jaar. Erythema nodosum wordt vooral gezien bij vrouwen. De man-vrouwverhouding is grofweg 1:4. De ziekte treedt meestal op tussen je 18e en 34e levensjaar, met een piek tussen de 20 tot 30 jaar. Het komt minder vaak voor bij ouderen en kinderen. Het komt 3 tot 6 keer vaker voor bij volwassen vrouwen dan bij volwassen mannen. Maar vóór de puberteit ligt het voorkomen bij jongens en meisjes ongeveer gelijk. De meeste mensen met erythema nodosum zijn verder in goede gezondheid, maar vaak wordt het geassocieerd met recente infectie of ziekte. Bij kinderen wordt het vooral gezien in combinatie met een tuberculose of een streptokokkeninfectie. De aandoening lijkt seizoensgebonden, aangezien erythema nodosum vooral in de eerste 6 maanden van het jaar gezien wordt. De reden hiervoor is (nog) niet opgehelderd.

Kattenkrabziekte: besmetting vindt plaats via een krab van een kat / Bron: Mydegage/Shutterstock.comKattenkrabziekte: besmetting vindt plaats via een krab van een kat / Bron: Mydegage/Shutterstock.com

Oorzaak erythema nodosum

Erythema nodosum is een ontsteking van de vetcellen dat onder de huid aanwezig is. Het is een vertraagde overgevoeligheidsreactie van het lichaam op een prikkel, die kan bestaan uit een infectie (met wormen, virussen of bacteriën), geneesmiddelen of ziekte (bijvoorbeeld sarcoïdose, ziekte van Crohn en colitis ulecerosa). In een latere fase van kattenkrabziekte kan erythema nodosum ontstaan. Een veelvoorkomende prikkel die erythema nodosum kan uitlokken is een keelontsteking als gevolg van Streptokokken. Bij kinderen is dit zelfs de meest voorkomende oorzaak. Bepaalde geneesmiddelen leiden soms tot erythema nodosum. Voorbeelden hiervan zijn anticonceptiepillen, oestrogenen, antibiotica (bijvoorbeeld sulfonamiden, amoxicilline), salicylaten, niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen (NSAID’s), bromiden, jodiden en goudzouten. Bij een groot deel van de patiënten wordt geen oorzaak gevonden en is het niet bekend wat de prikkel was die de aandoening heeft uitgelokt.

Diagnose en onderzoek

Diagnostisch onderzoek

De diagnose kan eenvoudig gesteld worden op het typische klinische beeld: de pijnlijke warme, rode bulten op de benen. Een biopt is veelal niet nodig. Hierbij neemt de arts een klein gedeelte van de beschadigde huid weg en laat dit stukje weefsel vervolgens microscopisch onderzoeken.

Erythema nodosum op de benen / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Erythema nodosum op de benen / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Differentiële diagnose
De volgende aandoeningen kunnen sterke gelijkenis vertonen met erythema nodosum:
  • acute urticaria (netelroos/galbulten);
  • frythema induratum (nodulaire vasculitis);
  • familiaire mediterrane koorts;
  • strophulus (jeukende bultjes op huid door insectenbeten);
  • tromboflebitis; en
  • wondroos.

Behandeling erythema nodosum

Milde gevallen genezen spontaan binnen 3 weken, maar ernstige gevallen soms pas na 6 tot 8 weken. Erythema nodosum is zelflimiterend. Neem wel voldoende (bed)rust. Het dragen van steunkousen kan aangenaam zijn en kan het ontstaan van oedeem tegengaan. Pijn kan bestreden worden met pijnstillers van het type NSAID, zoals ibuprofen of naproxen. Dit zijn medicijnen die tegelijk de ontsteking remmen. Indien er een onderliggende oorzaak wordt gevonden, dan dient deze adequaat te worden behandeld.

Prognose

Milde gevallen van erythema nodosum verdwijnen in de regel binnen 3-6 weken. Er kunnen in deze periode nieuwe plekken ontstaan, vooral als je niet voldoende rust. Soms kan erythema nodosum een chronische of langdurige aandoening worden, welke voor de duur van 6 maanden en soms jaren aanhoudt.

Lees verder

© 2014 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Erythema nodosum: Huidinfectie met pijnlijke knobbeltjesErythema nodosum: Huidinfectie met pijnlijke knobbeltjesErythema nodosum is een huidinfectie in een deel van de vetlaag van de huid. Hierbij ontstaan vooral onder de knieën maa…
Erythema ab igne of kachelbenen: symptomen en behandelingErythema ab igne of kachelbenen: symptomen en behandelingErythema ab igne of kachelbenen symptomen bestaan uit plaatselijke rood-bruine verkleuring van de huid, met een grillig…
Vijfde ziekte, erythema infectiosum: symptomen & behandelingDe vijfde ziekte wordt ook wel erythema infectiosum genoemd. Deze ziekte komt vooral voor bij kinderen waarbij de ziekte…
Erythema toxicum: Goedaardige huidaandoening bij baby’sErythema toxicum: Goedaardige huidaandoening bij baby’sErythema toxicum is een veel voorkomende huidaandoening die bij pasgeborenen in de eerste levensuren of na één tot drie…
Grijze huidvlekken door erythema dyschromicum perstansGrijze huidvlekken door erythema dyschromicum perstansErythema dyschromicum perstans is een zeldzame, progressieve pigmentstoornis. Erythema dyschromicum perstans is een goed…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • DermNet New Zealand. Erythema nodosum. http://www.dermnetnz.org/topics/erythema-nodosum (ingezien op 12-12-2016)
  • Emedicine medscape. Erythema Nodosum Differential Diagnoses. http://emedicine.medscape.com/article/1081633-differential-diagnoses(ingezien op 12-12-2016)
  • Prof. dr. D.H. Ford, prof. dr. J.P. Schadé, dr. J. Tomson (hoofdredactie). Het grote medische handboek. Rebo Productions, Lisse, 2009.
  • Afbeelding bron 1: Biswarup Ganguly, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Mydegage/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 3: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Erythema nodosum: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 10-04-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Huidaandoeningen
Bronnen en referenties: 7
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!