InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Tuberculose (tbc): symptomen, vaccinatie, besmettelijk, test

Tuberculose (tbc): symptomen, vaccinatie, besmettelijk, test

Tuberculose (tbc): symptomen, vaccinatie, besmettelijk, test Tuberculose symptomen zijn onder meer aanhoudende hoest (met bloed), kortademigheid en koorts. Tuberculose (tbc) is een bacteriële infectieziekte die veelal wordt veroorzaakt door Mycobacterium tuberculosis, welke in veel gevallen de longen aantasten. Tbc is een eeuwenoude ziekte, er werden door onderzoekers al sporen van ontdekt in Egyptische mummies. Tuberculose is te genezen. De behandeling vindt plaats met een mix van antibiotica en duurt lang. Het komt steeds vaker voor dat de tbc-bacterie resistent (ongevoelig) is voor één of meer geneesmiddelen tegen tuberculose. Er bestaat een vaccin tegen tbc, die wordt gegeven aan mensen die regelmatig of langdurig naar een land gaan waar tbc veel voorkomt.

Tuberculose (tbc): symptomen en behandeling


Vóórkomen van tbc wereldwijd / Bron: OMS-WHO, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Vóórkomen van tbc wereldwijd / Bron: OMS-WHO, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is tuberculose (tbc)?

Tuberculose (tbc) wordt veroorzaakt door de bacterie mycobacterium tuberculosis en is een potentieel ernstige infectieziekte die vooral de longen treft. De bacteriën die tuberculose veroorzaken, worden verspreid van de ene naar de andere persoon door kleine druppeltjes slijm die via hoesten en niezen in de lucht worden vrijgegeven. De bacterie kan zich in het lichaam verplaatsen via de bloed- en lymfevaten, waardoor verschillende organen worden aangetast. Meestal zit tbc in de longen.

Tbc: moordenaar nummer 2

Tuberculose (tbc) is wereldwijd na hiv/aids de meest dodelijke infectieziekte. Ieder jaar krijgen iets minder dan negen miljoen mensen tbc en ieder jaar eist deze ziekte ruim 1,7 miljoen levens. Meer dan 95% van de tbc-sterfgevallen vindt plaats in lage-inkomenslanden en middeninkomenslanden en het behoort tot de top drie oorzaken van de sterfte onder vrouwen van 15 tot 44 jaar.
In 2009 waren er ongeveer 10 miljoen weeskinderen als gevolg van de tbc-doden onder ouders.

Tbc is de grootste doodsoorzaak voor mensen met hiv. Tbc en hiv is een dodelijke combinatie en kan de doodsklap geven aan aidspatiënten. Zonder behandeling is de combinatie tbc-hiv binnen een paar maanden fataal.

Multiresistente tbc
Multiresistente tuberculose (MDR-TB) is aanwezig in vrijwel alle onderzochte landen en is een serieuze bedreiging voor de volksgezondheid. Volgens de laatste gegevens ontwikkelen wereldwijd jaarlijks bijna een half miljoen mensen multiresistente tuberculose. Bij MDR-tbc is de ziekteverwekker Mycobacterium tuberculosis ongevoelig voor de twee krachtigste medicijnen tegen tbc.

Sterftecijfer tbc neemt af
Het aantal mensen met tuberculose neemt elk jaar gestaag af. Het tbc-sterftecijfer daalde tussen 1990 en 2010 met 40%. Toch neemt tbc, geholpen door de aidsepidemie, toe in diverse regio's in de wereld. In regio's waar hiv wijdverspreid is, is het aantal mensen met tbc verdrievoudigd over de afgelopen 15 jaar. In Nederland komt tbc niet zo heel veel meer voor. Jaarlijks wordt hiert e lande bij ongeveer 1.100 mensen de diagnose gesteld.

Oorzaak van tbc

Tuberculose is een bacteriële infectieziekte die veelal wordt veroorzaakt door Mycobacterium tuberculosis, welke in veel gevallen de longen aantasten. Deze tuberculosebacterie verplaatst zich in het lichaam via de bloed- en lymfevaten en een infectie met deze boosdoener kan ernstige ontstekingen veroorzaken. De meest voorkomende vorm van tbc is longtuberculose, maar ook nier-, gewrichts- en kliertuberculose of tuberculose in andere organen komen voor.

Risicofactoren

Iedereen kan tuberculose krijgen, maar bepaalde factoren kunnen het risico op het krijgen van de ziekte verhogen. Deze factoren zijn:

Verzwakt immuunsysteem
Een gezond immuunsysteem bestrijdt vaak de bacterie mycobacterium tuberculosis, maar je lichaam faalt daarin als je weerstand laag is. Een aantal ziekten en medicijnen kunnen je immuunsysteem verzwakken, waaronder
  • hiv/aids;
  • diabetes;
  • ernstige nierziekte;
  • bepaalde kankers;
  • kankerbehandeling, zoals chemotherapie;
  • geneesmiddelen om afstoting van getransplanteerde organen te voorkomen;
  • sommige medicijnen die worden gebruikt ter behandeling van reumatoïde artritis, ziekte van Crohn en psoriasis;
  • ondervoeding;
  • zeer jonge leeftijd of gevorderde leeftijd.

Reizen naar of wonen in bepaalde gebieden
Het risico op het krijgen van tuberculose is groter voor mensen die wonen in of reizen naar landen waar veel (multiresistente tuberculose) tbc heerst, waaronder Afrika, Oost-Europa, Azië, Rusland, Latijns-Amerika en de Caribische eilanden.

Gebrek aan medische zorg
Ontbreken van adequate medische zorg is een risicofactor.

Drugsgebruik en roken
Excessief drugsgebruik of alcoholgebruik verzwakt je immuunsysteem en maakt je kwetsbaarder voor tuberculose. Ook roken verhoogt het risico om tbc te krijgen.

Werken in de gezondheidszorg
Regelmatig contact met zieke mensen verhoogt de kans op blootstelling aan bacteriën die tbc veroorzaken. Het dragen van een masker en vaak je handen wassen, verkleinen het risico daarop aanzienlijk.

Wonen of werken in een residentiële (zorg)instelling
Mensen die in overvolle gevangenissen, vluchtelingenopvangcentra of verpleeghuizen wonen of werken, hebben allemaal een hoger risico op tuberculose. Dat komt doordat het risico op tbc hoger is, wanneer er sprake is van overbevolking en slechte ventilatie.

Verblijf in een vluchtelingenkamp
Vluchtelingen die in een (geïmproviseerd) vluchtelingenkamp verblijven hebben meer kans op tbc door slechte voeding en slechte gezondheid en door het leven in overvolle, onhygiënische omstandigheden.

Tbc besmettelijk

Twee vormen van tbc

Er worden twee vormen tbc onderscheiden: 'gesloten' en 'open' longtuberculose. De gesloten vorm is niet besmettelijk, maar open tuberculose is dat wel degelijk. Tbc wordt verspreid van persoon tot persoon door de lucht. Wanneer mensen met open tbc hoesten of niezen kunnen er bacteriën vrijkomen die via de lucht door een ander worden ingeademd.

Besmetting leidt niet altijd tot symptomen

Ongeveer 1 op de 3 mensen wordt met tbc besmet, maar slechts 1 op de 10 ontwikkelt de ziekte. Mensen die gezond van lijf en leden zijn, hebben een immuunsysteem die meestal sterk genoeg is om de ziekteverwekker 'buiten de deur' te houden. Maar in geval van een verzwakt immuunsysteem, kan tbc zich jaren later alsnog openbaren. De kans hierop is zo'n 10%. Zeker als iemand het hiv-virus heeft, dan is de kans maar liefst twintig keer zo groot dat hij tbc ontwikkelt. Ook mensen die structureel onvoldoende voedingsstoffen binnenkrijgen, diabetes (suikerziekte) hebben of roken, hebben een veel hoger risico om ziek te worden.

Latente en open tbc

De tbc-bacterie kan na infectie (zeer) lange tijd latent aanwezig blijven in het lichaam, soms wel een mensenleven. Onder voor hen gunstige omstandigheden kunnen deze 'slapende' tbc-bacteriën opnieuw gaan delen en ziekte veroorzaken. Om deze reden worden twee soorten tbc onderscheiden:
  • Latente tbc. In deze toestand heb je een tbc-infectie, maar de bacteriën blijven in je lichaam in een inactieve toestand en veroorzaken geen symptomen. Latente tbc, ook wel inactieve tbc genoemd, is niet besmettelijk. Het kan veranderen in actieve tbc, dus behandeling is belangrijk voor de persoon met latente tbc, om verdere verspreiding van tbc in te dammen.
  • Actieve tbc. Deze aandoening maakt je ziek en kan zich verspreiden naar anderen. Het kan in de eerste paar weken na infectie met de bacteriën optreden, of het kan jaren later optreden.

Deze vormen staan ook bekend als 'gesloten' en 'open' longtuberculose.

Vermoeidheid / Bron: Istock.com/BartekSzewczykVermoeidheid / Bron: Istock.com/BartekSzewczyk

Wat zijn de klachten en symptomen van tbc?

Symptomen zijn zeer divers

De symptomen van tbc zijn zeer divers en kunnen onder meer bestaan uit:

Incubatietijd en besmetting

Al deze symptomen kunnen wijzen op tbc. De incubatietijd kan maanden tot zelfs jaren bedragen, afhankelijk van de weerstand. Iemand met deze klachten moet zich zo snel mogelijk melden bij de huisarts. Doordat iemand maandenlang last kan hebben van milde symptomen, kan dit leiden tot vertraging bij het zoeken van medische hulp door een patiënt met als gevolg dat ondertussen de bacterie aan anderen wordt overgedragen. Mensen met open tbc kunnen ongeveer 10-15 andere mensen infecteren door nauw contact in de loop van een jaar. Na drie tot vier weken medicijngebruik kan een patiënt anderen niet meer infecteren.

Complicaties

Zonder behandeling kan tuberculose fataal zijn. Onbehandelde open tbc is vaak van invloed op delongen, maar kan zich ook verspreiden naar andere delen van je lichaam via je bloedbaan. Voorbeelden van complicaties van tbc zijn:
  • Rugpijn. Rugpijn en stijfheid zijn vaak complicaties van tuberculose.
  • Schade aan de gewrichten. Tuberculose artritis treft meestal de heupen en knieën.
  • Zwelling van de membranen die je hersenen bedekken (meningitis). Dit kan leiden tot een blijvende of intermitterende hoofdpijn die wekenlang optreedt. Geestelijke veranderingen zijn ook mogelijk.
  • Lever- of nierproblemen. Je lever en nieren filteren afval en onzuiverheden uit je bloedbaan. Deze functies worden aangetast als de lever of nieren door tuberculose worden getroffen.
  • Harttamponade. Dit is een zeldzame levensbedreigende complicatie waarbij er ophoping van vloeistof, bloed, stolsels of gas in de pericardiale ruimte optreedt. Deze aandoening kan fataal zijn.

CT-scan / Bron: IStock.com/Pavel LosevskyCT-scan / Bron: IStock.com/Pavel Losevsky

Diagnose en test

Bij vermoeden van tbc kan de diagnose worden gesteld op basis van een Mantoux-test en een röntgenopname en een CT-scan te worden gemaakt teneinde de schade aan de longen te kunnen beoordelen. Wanneer uit de Mantoux-test blijkt dat het lichaam afweerstoffen tegen de bacterie heeft aangemaakt (te zien door een reactie in de vorm van een bultje op de plek waar geprikt is, dan moet alsnog getest worden of de persoon ook daadwerkelijk tbc heeft. Het nadeel van de Mantoux-test is dat de uitslag door verschillende factoren kan worden beïnvloed en dat het maar één keer uitgevoerd kan worden (een tweede keer is de test onbetrouwbaar).

Bij een patiënt die slijm ophoest wordt een monster van het opgehoeste sputum in het laboratorium onderzocht op bacteriën en getest op gevoeligheid voor bepaalde medicijnen. Als blijkt dat iemand open tuberculose heeft dan zullen de mensen met wie hij regelmatig contact heeft ook onderzocht moeten worden. Het kan immers zijn dat hij hen besmet heeft.

Behandeling van tbc

De behandeling van tuberculose bestaat uit een combinatie van medicijnen (antibiotica) om te voorkomen dat de bacterie resistent wordt. De medicijnenkuur is lang en intensief. Ook moet de patiënt een goede 'hoesthygiëne' in acht nemen, zeker bij open tuberculose. Dit betekent dat hij moet niezen of hoesten in een zakdoek of met de elleboog voor de mond. Dit om te voorkomen dat de bacterie verspreidt wordt.

De meeste mensen genezen met de juiste medicatie volledig van tbc. Als de bacterie resistent is tegen twee of meer medicijnen (hetgeen in Nederland nog maar weinig voorkomt), kan de ziekte fataal zijn. Tbc kan ook slecht aflopen als het immuunsysteem van de patiënt ernstig is verzwakt of als de tuberculose zich sterk heeft verbreid.

Preventie

Besmetting met de tbc-bacterie vindt plaats via hoesten en niezen. Besmetting kun je daarom mogelijk voorkomen door mensen die stevig hoesten te vermijden. Vermijd tevens slecht geventileerde, donkere en kleine ruimtes waar veel personen zijn.

Bestaat er een vaccin tegen tuberculose?

Er bestaat een vaccin tegen tbc, maar deze wordt alleen aan mensen die regelmatig of langdurig naar een land gaan waar tbc veel voorkomt gegeven. Een mogelijke bijwerking is een lymfeklierzwelling. Het vaccin laat een littekentje achter. Normaal gesproken os iemand levenslang beschermd na de vaccinatie. Het vaccin beschermt niet tegen alle vormen van tbc.

Nieuws

Open tbc bij leerling te Maastricht
Op 15 november 2017 is bij een leerling van het VMBO Maastricht een besmettelijke vorm van tuberculose vastgesteld.

Open tbc uitgebroken in Gelderland
In het Gelderse Vaassen is in oktober 2017 open tbc uitgebroken. Zeker 20 mensen zijn besmet geraakt.

Veertienjarig Belgisch meisje overleden aan tbc
In de Belgische stad Gent is een 14-jarig meisje overleden aan de gevolgen van tuberculose (tbc), vroeger beter bekend als de tering. Op 6 mei werd ze met de besmetting opgenomen in het ziekenhuis. Daar overleed in ze de avond van 18 mei. (Bron: www.metronieuws.nl, 19 mei 2015)

Genk screent 400 jongeren op tuberculose
Vierhonderd jongeren uit Genk (België) worden aanstonds gecontroleerd op longtuberculose nadat besmettelijke tbc is vastgesteld bij vijf jongeren. Dat heeft het stadsbestuur bekendgemaakt. De jongeren hadden deelgenomen aan OpBoksen, het boksprogramma van de stad Genk. (Bron: http://deredactie.be, 6 december 2014.)

Multiresistente tuberculose in opmars
Het aantal patiënten met tbc in de Europese Unie lag in 2012 zes procent lager dan het jaar ervoor. Dat staat in het rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Europees Centrum voor Ziektepreventie en -bestrijding. Desondanks is de Europese aanpak van de ziekte nog steeds onder de maat, stelt de Nederlandse organisatie KNCV Tuberculosefonds. Multiresistente varianten van de ziekte zijn in opmars. Een op de vijf leed aan een multiresistente variant van de ziekte. De bacterie die de ziekte veroorzaakt kan dan niet worden bestreden met de gebruikelijke medicijnen, waardoor de behandeling langer duurt of zelfs niet slaagt. (Bron: Nederlands Dagblad, 18 maart 2014.)

Lees verder

© 2012 - 2018 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Tuberculose, wat is het en hoe wordt het behandeld?Tuberculose, ook wel TBC genoemd, is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de tuberkelbacterie. Een infectie met…
Tuberculose: wat is tbc?Tuberculose: wat is tbc?Tuberculose (tbc) is een bacteriële infectieziekte die vooral in de longen voor komt. De bacterie kan echter ook op ande…
Geneesmiddelen bij tuberculoseGeneesmiddelen bij tuberculoseTuberculose (TBC) is een infectieziekte die in de meeste gevallen de longen betreft. In de behandeling van tuberculose k…
Infectieziekten bij kinderen TBC (tuberculose)Stel; een kindje is al lang hoesterig, heeft af en toe koorts, een slechte eetlust en achterblijvende groei. Dan is de k…
Wat is tuberculose precies?Wat is tuberculose precies?Voor dit artikel is onderzoek gedaan naar Tuberculose, beter bekent met de afkorting TBC. In dit artikel wordt uitgelegd…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/scanrail
  • GGD Brabant-Zuidoost. Tbc: preventie. https://www.ggdbzo.nl/informatie/tbc/Paginas/Preventie.aspx (ingezien op 23-10-2017)
  • http://www.artsenzondergrenzen.nl
  • http://www.tuberculose.nl
  • http://www.who.int
  • http://www.metronieuws.nl
  • LCI/RIVM. Tuberculose. https://lci.rivm.nl/richtlijnen/tuberculose (ingezien op 22-10-2017)
  • Mayo Clinic. Tuberculosis: Symptoms & causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/tuberculosis/symptoms-causes/syc-20351250 (ingezien op 22-10-2017)
  • Afbeelding bron 1: OMS-WHO, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/BartekSzewczyk
  • Afbeelding bron 3: IStock.com/Pavel Losevsky

Reageer op het artikel "Tuberculose (tbc): symptomen, vaccinatie, besmettelijk, test"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Elly, 25-06-2018 11:00 #2
Goedemorgen, ik heb een vraag wij hebben koeien en bij mijn kalveren is een paar keer mycoplasma vastgesteld. Nu heb ik sinds die kalveren dat hebben ook keelpijn oorpijn en algehele malaise. Dat duurt weken. Nu heb ik in een paar maanden tijd twee keer longontsteking gehad na keelpijn. Twee keer prednison en antibiotica gehad. Nu na een week na de penicilline ben ik nog moe raar gevoel in mijn oren of er water in zit hartkloppingen warm geen hoge koorts hoesten nog keelpijn en benauwd. mijn vraag is zou dat op Tbc kunnen wijzen? Ik heb wel astma en gebruik daar pufjes en tabletten voor. mvg Elly Doeser

M. Kraan, 29-05-2013 03:38 #1
Ik ben op mijn werk in aanraking geweest met iemand met open tbc, heb mantoux laten zetten deze was licht positief, heb echter in het verleden bcg gehad, op aanraden van de longartsen in ons ziekenhuis een bloedtest laten doen, daar nog geen uitslag van.nu ben ik oma geworden en zou graag mij kleinkind zien maar kan ik dat wel doen.
hoe lang duurt het voor je uitslag krijgt van de test?

ik voel me al een week niet lekker erg moe, maagklachten, keelpijn enz, ook wel snachts transpireren, het kan suggestie zijn maar maak me wel zorgem

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 05-11-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Bedreigende ziektes
Bronnen en referenties: 11
Reacties: 2
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!