InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Medicatie-afhankelijke hoofdpijn: symptomen en behandeling

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn: symptomen en behandeling

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn: symptomen en behandeling Medicatie-afhankelijke hoofdpijn is hoofdpijn die ontstaat of verergert door het langdurig gebruik van pijnstillers. Bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn gaat het om overgebruik van medicatie die juist wordt ingenomen om pijn te bestrijden. Medicatie-afhankelijke hoofdpijn kan veroorzaakt worden door zowel het gebruik van vrij verkrijgbare pijnstillers als pijnstillers op recept. Vrij verkrijgbare pijnstillers zijn onder meer paracetamol, aleve, ibuprofen, saridon, panadol en finimal. Op recept verkrijgbare pijnstillers zijn onder meer paracetamol met codeïne, diclofenac, tramadol alsook de triptanen die voorgeschreven worden bij migraine. Bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn is de hoofdpijn 15 dagen of meer per maand aanwezig. Als je op meer dan 10 dagen in de maand een medicijn inneemt, dan zou je wel eens medicatie-afhankelijke hoofdpijn kunnen hebben. Dit kan ook het geval zijn als de tijd tussen het innemen van de medicijnen te kort is.

Wat is medicatie-afhankelijke hoofdpijn?

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn wordt ook wel 'medicatie-overgebruik hoofdpijn' (MOH) genoemd en ontstaat door het langdurig gebruik van teveel pijnstiller. Medicatie-afhankelijke hoofdpijn is de meest voorkomende oorzaak van chronische ofwel dagelijks optredende hoofdpijn. Deze vorm van hoofdpijn ontstaat door overmatig gebruik van medicatie die men juist inneemt om pijn, vaak hoofdpijn, te bestrijden. Het gaat bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn om hoofdpijn die ontstaat of die verergert door het dagelijks slikken van pijnstillers of triptanen (medicijnen voor de behandeling van migraine). Meestal is er bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn sprake van een verergering van een voorheen primaire vorm van hoofdpijn:

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn / Bron: Istock.com/JackFMedicatie-afhankelijke hoofdpijn / Bron: Istock.com/JackF
Het komt niet zo vaak voor dat medicatie-afhankelijke hoofdpijn ontstaat door overgebruik van medicatie voor pijn die zich elders in het lichaam manifesteert.

Wanneer zou er sprake kunnen zijn van medicatie-afhankelijke hoofdpijn?
Er zou sprake kunnen zijn van medicatie-afhankelijke hoofdpijn wanneer je last hebt van chronische hoofdpijn. Chronisch betekende 'de hele tijd' of 'langdurig'. Chronische hoofdpijn duidt op hoofdpijn die langer dan drie maanden aanhoudt en meer dan 15 dagen per maand aanwezig is. Er kan tevens sprake zijn van medicatie-afhankelijke hoofdpijn als je meer dan 15 dagen per maand of meer dan twee dagen per week pijnmedicatie inneemt, los van de hoeveelheid die je slikt.

Wat zijn de symptomen van medicatie-afhankelijke hoofdpijn?

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn kan zich als volgt presenteren:
  • De hoofdpijn waarvoor je pijnstillers gebruikt, kan verergeren:
    • Bij migraine kun je last krijgen van meer migraine-aanvallen en de aanvallen kunnen heviger zijn;
    • Bij spanningshoofdpijn kun je daar frequenter of meer last van krijgen.

Vermoeidheid / Bron: Istock.com/BartekSzewczykVermoeidheid / Bron: Istock.com/BartekSzewczyk
Dit kan gepaard gaan met één of meerdere van de volgende klachten:

Wat is overmatig gebruik van medicatie?

Overmatig gebruik of overgebruik wordt gedefinieerd in termen van het aantal dagen per maand dat de medicatie gebruikt wordt en is afhankelijk van het soort medicatie. De meest gebruikte geneesmiddelen omvatten analgetica in combinatie met barbituraten of andere niet-narcotische stoffen, eenvoudige analgetica, opioïden, triptanen en ergotamine. Patiënten met hoofdpijn en dan vooral migrainepatiënten hebben de kans medicatie-afhankelijke hoofdpijn te ontwikkelen, zelfs als ze de pijnstillers voor andere medische aandoeningen en pijnklachten gebruiken.

Te lang en te veel paracetamol gebruiken is niet goed / Bron: Martin SulmanTe lang en te veel paracetamol gebruiken is niet goed / Bron: Martin Sulman

Eenvoudige analgetica

Eenvoudige pijnstillers zoals aspirine, paracetamol, NSAIDS (zoals ibuprofen) kunnen bijdragen aan medicatie-afhankelijke hoofdpijn, vooral wanneer de patiënt meer gebruikt dan de aanbevolen dagelijkse dosering. Deze medicijnen kunnen medicatie-afhankelijke hoofdpijn veroorzaken wanneer ze gedurende meer dan 15 dagen per maand gebruikt worden.

Combinatie-pijnstillers

Pijnstillers die vrij verkrijgbaar zijn en in die bijvoorbeeld bestaan uit een combinatie-pijnstillers van paracetamol met cafeïne, kunnen ook medicatie-afhankelijke hoofdpijn veroorzaken. Deze combinatiegeneesmiddelen hebben een hoog risico voor het ontwikkelen van medicatie-afhankelijke hoofdpijn indien je ze meer dan 10 dagen per maand inneemt.

Triptanen en ergotamine

Triptanen en ergotamine zijn specifieke migrainemiddelen die een aanval kunnen couperen. Deze geneesmiddelen hebben een matig risico dat ze medicatie-afhankelijke hoofdpijn veroorzaken wanneer ze gedurende meer dan 10 dagen per maand worden gebruikt. Tien triptanen per maand is echt het maximum.

Opioïden

Opioïde pijnstillers zijn matig tot zeer sterk werkzame pijnstillers en werken via het centrale zenuwstelsel. Medicatie-afhankelijke hoofdpijn komt vaak voor als opioïde pijnstillers meer dan 10 dagen per maand gebruikt worden.

Koffie en hoffdpijn / Bron: Istock.com/PuwanaiSomwanKoffie en hoffdpijn / Bron: Istock.com/PuwanaiSomwan

Cafeïnegebruik

Patiënten die in grote hoeveelheden cafeïnehoudende dranken drinken lopen ook risico om medicatie-afhankelijke hoofdpijn te krijgen. Hierbij kun je denken aan koffie, cola of zogenaamde 'energiedranken'. Het is belangrijk de hoeveelheid cafeïne te beperken tot maximaal 200 mg per dag. Het advies is om niet meer dan drie eenheden cafeïne per dag te nemen. Het is wetenschappelijk aangetoond dat cafeïne een negatief effect heeft op hoofdpijn en migraine. Dit stofje is dan ook de reden dat sommige mensen op zaterdag zogeheten 'onttrekkingshoofdpijn' hebben. Ze staan later op dan normaal en drinken op een later tijdstip hun eerste bakkie leut.

Diagnose medicatie-afhankelijke hoofdpijn

De diagnose 'medicatie-afhankelijke hoofdpijn' wordt meestal gesteld op basis van de klinische verschijnselen en afhankelijk van de mate van gebruik van de medicatie. Als bijvoorbeeld blijkt dat je op meer dan 10 dagen per maand een pijnstiller inneemt, dan zou er wel eens sprake kunnen zijn van medicatie-afhankelijke hoofdpijn. Dit geldt ook als de tussenperiode tussen het innemen van de medicatie te kort is. Het gaat dus niet om de hoeveelheid pijnstillers die je dagelijks inneemt, maar om de regelmaat van het slikken: niet hoeveel je slikt, maar hoe vaak je slikt.. Om erachter te komen of je werkelijk medicatie-afhankelijke hoofdpijn hebt, is het bijhouden van een hoofdpijndagboek een bruikbaar middel. Hierin noteer je wanneer je hoofdpijn hebt, wat eraan vooraf ging en hoe intens de hoofdpijn was en hoe lang het duurde. De arts kan ook overwegen om extra tests uit te laten voeren zoals beeldvormend onderzoek om andere oorzaken van de hoofdpijn uit te sluiten.

Stopzetten van de medicatie / Bron: Joe Besure/Shutterstock.comStopzetten van de medicatie / Bron: Joe Besure/Shutterstock.com

Behandeling medicatie-afhankelijke hoofdpijn

Stopzetting van de medicatie

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn is moeilijk te behandelen. Eén van de belangrijkste vereisten voor effectieve behandeling van deze hoofdpijn is om de hoofdpijn te doorbreken. Stopzetting van de medicatie wordt meestal gezien als de meest effectieve methode. Het is belangrijk om abrupt en volledig te stoppen met de betreffende pijnmedicatie. Volledige stopzetting is de enige manier om van deze hoofdpijn af te komen. Daarna wordt samen met de arts bekeken welke vorm van hoofdpijn je werkelijk hebt. Adequate ondersteuning van bijvoorbeeld een praktijkondersteuner (de ondersteuner van de (huisartsen)praktijk, vaak afgekort tot POH) is tijdens deze stopfase geen overbodige luxe. Ook is het zinvol om de steun van je sociale netwerk in te schakelen bij het stoppen met het bewuste medicijn.

Ontwenningsverschijnselen

Nadat je bent gestopt volgt een periode waarin de hoofdpijn erger wordt. Ook kun je last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Je lichaam is nu eenmaal gewend geraakt aan het regelmatig gebruik van pijnstillers en het abrupt stoppen hiermee zorgt ervoor dat er ontwenningsverschijnselen optreden. De ernst en mate van deze verschijnselen variëren per persoon: sommige mensen hebben nauwelijks ergens last van, terwijl een ander persoon er flink ziek van is. De eerste week wordt vaak als het meest zwaar ervaren. Ontwenningsverschijnselen die kunnen optreden zijn:

Verloop van de ontwenning

Vooral gedurende de eerste week is het verstandig om veel te drinken. De huisarts kan eventueel domperidon voorschrijven tegen de misselijkheid. Dit middel is vrij te verkrijgen en wordt onder meer verkocht onder de merknamen gastrocure en motilium. Je zult merken dat na 10 tot 14 dagen de ontwenningsverschijnselen langzaamaan minder worden. Het hoofdpijnpatroon gaat veranderen en er komen steeds meer momenten dat je vrij bent van hoofdpijn. Dagen waarbij je je beter voelt, worden afgewisseld door dagen waarbij je je minder goed voelt. Dat hoort er allemaal bij. Na grofweg drie maanden zul je ervaren dat je vrij bent van medicatie-afhankelijke hoofdpijn. Je hebt dan weer de oorspronkelijke hoofdpijn, waarvoor je vroeger pijnmedicatie bent gaan gebruiken.

Overleg met de arts / Bron: Syda Productions/Shutterstock.comOverleg met de arts / Bron: Syda Productions/Shutterstock.com

Overgebleven pijn behandelen

Nadat je een periode helemaal vrij bent van pijnstillers, kun je in overleg met de huisarts een plan van aanpak opstellen om de overgebleven hoofdpijn of migraine effectief te bestrijden.

Lees verder

© 2015 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Leven met chronische hoofdpijnLeven met chronische hoofdpijnIedereen heeft er wel eens mee te maken gehad, die vervelende hoofdpijn die op heel ongeschikte momenten naar boven komt…
Hoofdpijn: bijzondere vormen van hoofdpijnHoofdpijn: bijzondere vormen van hoofdpijnEr zijn enkele zeldzame vormen van hoofdpijn die in dit artikel behandeld zullen worden: (1) chronische dagelijkse hoofd…
Medicatie bij hoofdpijnMedicatie bij hoofdpijnAls er een middel tegen hoofdpijn zou zijn dat voor alle varianten van hoofdpijn succesvol zou zijn, worden er een heleb…
Wat te doen met hoofdpijn?Heeft u last van kwellende hoofdpijn? Kunt u zich hierdoor niet goed concentreren? Bent u 's avonds te moe om nog iets t…
Wat is hoofdpijn?Wat is hoofdpijn?Iedereen weet wel wat hoofdpijn is. Sommige hebben het vaak en in een hele heftige vorm, zoals migraine of clusterhoofdp…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: 9nong/Shutterstock.com
  • http://www.achenet.org/news/medication_overuse_headache/
  • https://www.thuisarts.nl/hoofdpijn/ik-krijg-hoofdpijn-als-ik-vaak-hoofdpijnmiddelen-gebruik
  • http://www.nederlandsehoofdpijnvereniging.nl/over-nhv/informatie-voor/patienten/medicatie-afhankelijke-hoofdpijn/
  • https://www.neurologie.nl/publiek/patientenvoorlichting/hoofdpijn-medicatie-afhankelijk
  • http://www.gelreziekenhuizen.nl/Gelreziekenhuizen/Patientenfolders-Zutphen-Neurologie/Medicatie-afhankelijke-hoofdpijn---stoppen-pijnstillers-(NEUR-5061).pdf
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/JackF
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/BartekSzewczyk
  • Afbeelding bron 3: Martin Sulman
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/PuwanaiSomwan
  • Afbeelding bron 5: Joe Besure/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 6: Syda Productions/Shutterstock.com

Reageer op het artikel "Medicatie-afhankelijke hoofdpijn: symptomen en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 11-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Hoofdpijn & migraine
Bronnen en referenties: 12
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!