Anisakiasis (haringwormziekte): Worminfectie met braken
Anisakiasis, ook bekend als haringwormziekte, is een parasitaire infectie veroorzaakt door anisakide nematoden (wormen) die de maagwand of darm van patiënten binnendringen. De overdracht van deze ziekte vindt plaats wanneer infectieuze larven worden geconsumeerd die zich in rauwe of onvoldoende verhitte vis of inktvis bevinden. De patiënt kan symptomen ervaren zoals buikpijn, misselijkheid en braken. De behandeling bestaat doorgaans uit het verwijderen van de larven via endoscopie of een operatie. Preventieve maatregelen kunnen helpen om de kans op deze parasitaire infectie te verkleinen. Anisakiasis werd voor het eerst erkend in de jaren 1950 in Nederland bij mensen die rauwe (groene) of licht ingelegde haring consumeerden. De ziekte werd toen 'groene haring'-ziekte genoemd, maar tegenwoordig komt deze aandoening vrijwel niet meer voor dankzij regelgeving die vereist dat vis die rauw wordt gegeten, vooraf moet worden ingevroren om de larven te doden.- Epidemiologie van anisakiasis
- Mechanisme
- Oorzaken: Consumptie van rauwe of onvoldoende verhitte vis
- Levenscyclus van Anisakis-wormen
- Risicofactoren
- Risicogroepen
- Symptomen: Misselijkheid, braken en buikpijn
- Alarmsymptomen
- Diagnose en onderzoeken
- Behandeling van haringwormziekte
- Prognose
- Complicaties
- Preventie van parasitaire ziekte
- Actuele stand van zaken en onderzoek
- Voedselveiligheidsmaatregelen
- Bewustwording en educatie
- Praktische tips voor het leven met / omgaan met Anisakiasis
- Raadpleeg onmiddellijk een arts bij symptomen
- Behandel met medicatie tegen parasieten
- Let op je dieet en vermijd rauwe vis
- Houd je voedingspatroon goed in de gaten
- Let op de hygiëne bij het bereiden van voedsel
- Versterk je immuunsysteem voor betere bescherming
- Let op psychologische effecten van de infectie
- Controleer regelmatig op symptomen
- Misvattingen rond anisakiasis
- Verwarring met voedselvergiftiging
- De veronderstelling dat het alleen ernstige symptomen veroorzaakt
- De overtuiging dat alle vis besmet is
- Het idee dat de symptomen altijd onmiddellijk optreden
- De veronderstelling dat behandeling altijd chirurgisch moet zijn
- Het idee dat allergieën de enige reactie zijn
- Verkeerd gebruik van medicatie
- Verwarring met andere darmproblemen
Epidemiologie van anisakiasis
Anisakiasis is een parasitaire infectie die wordt veroorzaakt door nematoden (rondwormen) van het geslacht Anisakis. Deze parasieten komen voor in zeevis en kunnen bij de mens infecties veroorzaken wanneer onvolledig verwerkte vis of schelpdieren worden geconsumeerd. De prevalentie van anisakiasis is vooral hoog in landen waar rauwe of niet goed doorgekookte vis een veelgebruikte voedselbron is, zoals in Japan, Spanje en Nederland. De infectie wordt vaak overgedragen door het eten van rauwe vis, vooral in sushi, sashimi en ceviche.Incidentie wereldwijd
De incidentie van anisakiasis varieert wereldwijd, met hogere aantallen in regio's waar rauwe visconsumptie wijdverbreid is. In Japan, waar sushi en sashimi populaire gerechten zijn, worden jaarlijks honderden gevallen gemeld. In westerse landen zoals Nederland en Spanje is de incidentie lager, maar het aantal gevallen neemt toe naarmate het aantal mensen dat rauwe vis eet groeit. In de Verenigde Staten is anisakiasis relatief zeldzaam, hoewel het aantal gevallen in de afgelopen jaren is gestegen door de populariteit van rauwe vis in de keuken.
Seizoensgebondenheid
De incidentie van anisakiasis vertoont seizoensgebonden variatie. De meeste gevallen worden gerapporteerd in de wintermaanden, wanneer bepaalde vissoorten, zoals haring, de parasieten in hun lichaam dragen. Dit komt door de migratie van vis naar koudere wateren, waar de parasieten zich kunnen ontwikkelen.
Geografische spreiding
Anisakiasis komt voornamelijk voor in landen met een rijke visserijsector, vooral in landen langs de kusten van de Atlantische en Pacifische oceaan. In Nederland worden gevallen vaak geassocieerd met het eten van haring, maar het aantal meldingen is relatief laag vergeleken met landen zoals Japan of Spanje.
Mechanisme
Anisakiasis wordt veroorzaakt door infectie met de larven van de Anisakis-worm. De infectie ontstaat wanneer de larven in de maag of darmen van een persoon terechtkomen nadat ze zijn ingeslikt via rauwe of onvoldoende verwerkte vis. De larven hechten zich aan de maagwand of de darmwand, waar ze ontstekingen en pijn kunnen veroorzaken.Infectie en migratie van de larven
Na inname worden de larven van Anisakis in de maag of dunne darm van de gastheer vrijgegeven. De larven kunnen zich hechten aan de slijmvliezen van de maagwand of darmwand, wat leidt tot een ontstekingsreactie. De ontsteking kan variëren van mild ongemak tot ernstige pijn, afhankelijk van de locatie en de ernst van de infectie.
Immunologische reactie
De aanwezigheid van de Anisakis-larven in het maag- of darmweefsel triggert een sterke immuunrespons van de gastheer. Dit kan leiden tot lokale ontsteking, die gepaard kan gaan met misselijkheid, braken en buikpijn. Het lichaam probeert de parasieten te verwijderen, wat kan resulteren in de ontwikkeling van een allergische reactie bij sommige patiënten. In ernstige gevallen kan het immuunsysteem de parasieten niet effectief elimineren, waardoor de infectie zich verder verspreidt.
Symptomen van infectie
De symptomen van anisakiasis kunnen variëren, maar de meeste patiënten ervaren intense buikpijn, misselijkheid, braken en diarree. In sommige gevallen kunnen de symptomen verergeren en leiden tot het ontstaan van een maagzweer of intestinale obstructie. De reactie van het immuunsysteem kan leiden tot anafylactische reacties bij gevoelige patiënten.
Oorzaken: Consumptie van rauwe of onvoldoende verhitte vis
Anisakiasis is een parasitaire infectie van het maagdarmkanaal veroorzaakt door larven van wormen van het geslacht Anisakis en aanverwante geslachten zoals Pseudoterranova. De infectie ontstaat door het consumeren van rauwe of onvoldoende verhitte zeevissen of inktvissen die larven van de nematode Anisakis simplex bevatten. Soms kunnen ook allergische reacties optreden door chemicaliën die door de wormen in het visvlees worden achtergelaten. Binnen enkele uren na inname proberen de parasitaire larven zich door de darmwand te graven, maar omdat ze niet door de wand heen kunnen dringen, blijven ze vastzitten en sterven. De aanwezigheid van de parasiet veroorzaakt een ontstekingsreactie in de maag, darmen of slokdarm, waarbij immuunresponsen leiden tot de vorming van een granuloom (ontstekingsmassa) die het spijsverteringsstelsel kan blokkeren, wat ernstige buikpijn, ondervoeding en braken veroorzaakt.Levenscyclus van Anisakis-wormen
Anisakis-soorten hebben een complexe levenscyclus waarbij ze verschillende gastheren passeren. De levenscyclus begint met de afgifte van eieren in het zeewater, die uitkomen en door schaaldieren worden gegeten. Deze schaaldieren worden vervolgens gegeten door vissen of inktvissen. De larven ontwikkelen zich in de darmwand van deze vissen en verpakken zich in een cyste in een beschermende laag, meestal aan de buitenzijde van de buikorganen, maar soms ook in de spieren of onder de huid. De cyclus wordt voltooid wanneer een geïnfecteerde vis wordt gegeten door een zeezoogdier, zoals een walvis, zeehond, zeeleeuw, dolfijn, of door andere dieren zoals zeevogels of haaien. De nematode komt uit de cyste in de darmen, voedt zich, groeit, koppelt zich en legt eieren die met de ontlasting van de gastheer in het zeewater komen.Risicofactoren
Verschillende factoren verhogen het risico op het ontwikkelen van anisakiasis. De belangrijkste risicofactor is het consumeren van rauwe vis of onvoldoende verwerkte vis. Andere risicofactoren zijn onder andere de vissoort, de locatie van consumptie en het aantal parasieten in de vis.Rauwe of onvoldoende verwerkte vis
De grootste risicofactor voor het ontwikkelen van anisakiasis is het eten van rauwe of onvoldoende verwerkte vis. Vis die niet goed is bereid, bijvoorbeeld rauw gegeten in sushi of sashimi, bevat mogelijk larven van de Anisakis parasiet. Het koken of bevriezen van vis kan de larven doden en de infectierisico's minimaliseren.
Vissoorten en herkomst
Bepaalde vissoorten, zoals haring, makreel en kabeljauw, zijn meer vatbaar voor besmetting met Anisakis-larven. Vis uit koude wateren, zoals de Noordzee en de Atlantische Oceaan, heeft een hogere kans om parasieten te dragen. Ook vis die langere tijd in contact komt met verontreinigde wateren kan besmet raken.
Onvoldoende hygiëne in de voedselindustrie
In sommige gevallen kan de besmetting met Anisakis het gevolg zijn van onvoldoende hygiëne tijdens de verwerking van vis in de voedselindustrie. Onvoldoende opslag, verwerking of bereiding van vis kan het risico op besmetting verhogen. Restaurants en vismarkten die geen strikte voedselveiligheidsmaatregelen volgen, lopen een groter risico op het serveren van besmette vis.
Risicogroepen
Anisakiasis kan iedereen treffen, maar er zijn bepaalde risicogroepen die een verhoogde kans hebben om de infectie op te lopen. Deze risicogroepen omvatten mensen die regelmatig rauwe of onvoldoende verwerkte vis consumeren, evenals bepaalde beroepsgroepen en gezondheidsgevoelige individuen.Consumenten van rauwe vis
Mensen die regelmatig rauwe of niet goed verwerkte vis eten, zoals sushi- en sashimi-liefhebbers, lopen een hoger risico op anisakiasis. Dit geldt vooral voor mensen die geen voorzorgsmaatregelen nemen, zoals het bevriezen van vis voordat deze wordt gegeten.
Vissers en visverwerkers
Vissers en visverwerkers die dagelijks met rauwe vis in contact komen, hebben een hoger risico op het ontwikkelen van anisakiasis. Door langdurig contact met rauwe vis, kunnen deze mensen vaker in contact komen met besmette vis, wat hun kans op infectie vergroot.
Immuungecompromitteerde patiënten
Mensen met een verzwakt immuunsysteem, zoals patiënten met hiv/aids of degenen die immuunsuppressieve therapieën ondergaan, kunnen vatbaarder zijn voor parasitaire infecties, waaronder anisakiasis. Hun immuunsysteem kan minder effectief reageren op de infectie, wat leidt tot ernstigere symptomen en een langere duur van de infectie.
Symptomen: Misselijkheid, braken en buikpijn
Sommige patiënten ervaren een tintelend gevoel na of tijdens het eten van rauwe of onvoldoende verhitte vis of inktvis, veroorzaakt door de worm die zich in de mond of keel beweegt. Deze patiënten kunnen de worm vaak handmatig uit hun mond verwijderen of ophoesten, wat kan helpen om verdere infecties te voorkomen. Andere symptomen treden enkele uren na de inname van de larven op en omvatten braken (soms wordt de worm hiermee uit het lichaam verdreven), buikpijn, diarree, misselijkheid, opgezette buik, bloed in de ontlasting, slijm in de ontlasting en milde koorts. Af en toe komen ook allergische reacties met een huiduitslag en jeuk, angio-oedeem (zwelling van diepere huidlagen) en soms ook anafylaxie (ernstige allergische reactie) tot stand.Alarmsymptomen
Anisakiasis kan zich op verschillende manieren manifesteren, afhankelijk van de ernst van de infectie en de locatie van de parasieten. Patiënten met anisakiasis moeten alert zijn op de volgende alarmsymptomen, die kunnen wijzen op een ernstigere infectie of complicaties.Ernstige buikpijn
Het meest voorkomende alarmsymptoom van anisakiasis is ernstige buikpijn, vaak gepaard gaande met misselijkheid en braken. De pijn is meestal scherp en gelokaliseerd in de bovenbuik, waar de parasieten zich aan de maagwand kunnen hechten.
Braken en misselijkheid
Braken en misselijkheid komen vaak voor bij patiënten met anisakiasis, vooral in de eerste uren na het eten van besmette vis. Dit kan een direct gevolg zijn van de ontsteking en irritatie van de maagwand door de parasieten.
Diarree
Diarree kan optreden bij sommige patiënten met anisakiasis als gevolg van de infectie in de darmen. De diarree kan variëren van mild tot ernstig en wordt vaak geassocieerd met buikpijn en misselijkheid.
Allergische reacties
In zeldzamere gevallen kunnen patiënten met anisakiasis een allergische reactie ontwikkelen op de parasieten, wat leidt tot symptomen zoals uitslag, jeuk, zwelling en ademhalingsmoeilijkheden. In ernstige gevallen kan dit leiden tot anafylaxie, een levensbedreigende aandoening.
Diagnose en onderzoeken
De arts bevraagt de patiënt over een geschiedenis van het eten van onvoldoende verhitte vis of inktvis. De diagnose van anisakiasis stelt de arts met behulp van een gastroscopie (inwendig kijkonderzoek van de maag). De arts kan de larven visueel waarnemen en verwijderen, of anders merkt hij de aanwezigheid van de larven op door histopathologisch onderzoek van weefsel dat hij verwijderd heeft bij een biopsie of tijdens een operatie.Behandeling van haringwormziekte
Voor de worm zijn mensen een doodlopende gastheer. De arts moet de worm uit het lichaam verwijderen via een endoscopie of chirurgie. Ook is een wormdodend medicijn beschikbaar, maar dit is mogelijk niet altijd even effectief.Prognose
De prognose voor patiënten met anisakiasis is over het algemeen goed, mits de aandoening op tijd wordt gediagnosticeerd en behandeld. De meeste gevallen van anisakiasis kunnen succesvol worden behandeld met medicatie en, in sommige gevallen, een chirurgische ingreep.Herstel na behandeling
De meeste patiënten herstellen volledig van anisakiasis na behandeling. In de meeste gevallen wordt de infectie verholpen met antiparasitaire middelen, zoals albendazol of mebendazol. Bij ernstige gevallen kan een chirurgische ingreep nodig zijn om de parasieten te verwijderen.
Langdurige complicaties
In sommige gevallen kan anisakiasis leiden tot langdurige complicaties, zoals littekens in de maagwand of intestinale obstructie. Deze complicaties kunnen optreden bij patiënten die geen tijdige behandeling hebben ontvangen.
Complicaties
Sporadisch leidt een infectie tot een obstructie (verstopping) van de dunne darm (darmobstructie), wat een operatie kan vereisen, hoewel een arts soms ook medicatie inzet. Een darmperforatie (gat in de darmen = een noodgeval) is ook een mogelijke complicatie waarvoor een operatie nodig is.Preventie van parasitaire ziekte
Preventie van anisakiasis richt zich voornamelijk op het vermijden van besmette vis en het nemen van voorzorgsmaatregelen bij het bereiden en consumeren van vis. Er zijn verschillende strategieën om het risico op infectie te minimaliseren.Bevriezen van vis
Het bevriezen van vis bij -20°C gedurende minimaal 24 uur kan de Anisakis larven doden en de kans op infectie sterk verminderen. Deze voorzorgsmaatregel wordt aanbevolen voor rauwe vis die wordt gegeten in sushi of sashimi.
Grondige kookmethoden
Het grondig koken van vis tot een interne temperatuur van 70°C zal de Anisakis larven doden en voorkomen dat de infectie zich verspreidt. Het eten van goed doorgekookte vis vormt geen risico op anisakiasis.
Educatie en bewustzijn
Het verhogen van het bewustzijn over anisakiasis en de gevaren van rauwe visconsumptie kan bijdragen aan het verminderen van het aantal gevallen van de infectie. Restauranthouders, visverkopers en consumenten moeten worden geïnformeerd over de juiste kook- en opslagtechnieken.
Actuele stand van zaken en onderzoek
Anno november 2024 is anisakiasis nog steeds een aandachtspunt in de voedselveiligheid, vooral in landen met een hoge consumptie van rauwe vis. Recent onderzoek richt zich op het verbeteren van detectiemethoden voor Anisakis-larven in visproducten. Daarnaast wordt gekeken naar nieuwe technieken voor het doden van de larven zonder de kwaliteit van de vis te beïnvloeden. Onderzoekers zijn ook bezig met het ontwikkelen van behandelingsmethoden die effectiever zijn tegen de parasieten en de symptomen die zij veroorzaken.Voedselveiligheidsmaatregelen
Internationale en nationale organisaties voor voedselveiligheid hebben richtlijnen opgesteld om anisakiasis te voorkomen. Deze richtlijnen omvatten het bevriezen en voldoende verhitten van vis, evenals het verbeteren van hygiënische praktijken tijdens de verwerking van vis. Consumenten worden aangemoedigd om zich bewust te zijn van de risico's van het eten van rauwe vis en de noodzaak om visproducten goed te koken of in te vriezen voor consumptie.Bewustwording en educatie
Het vergroten van de bewustwording onder consumenten en voedselproducenten is cruciaal in het voorkomen van anisakiasis. Educatieve campagnes en trainingsprogramma's voor vissers, verwerkers en restauranthouders kunnen helpen om de risico's te minimaliseren. Door het verstrekken van juiste informatie over de veilige bereiding en consumptie van vis kan het aantal gevallen van anisakiasis aanzienlijk worden verminderd.Praktische tips voor het leven met / omgaan met Anisakiasis
Anisakiasis, ook wel bekend als haringwormziekte, is een infectie die veroorzaakt wordt door het eten van besmette vis, zoals haring of andere zeedieren. Deze infectie kan leiden tot braken, buikpijn en andere gastro-intestinale symptomen. Het is belangrijk om je gezondheid goed te beheren en stappen te ondernemen om de infectie effectief te behandelen.Raadpleeg onmiddellijk een arts bij symptomen
Als je symptomen van anisakiasis hebt, zoals intense buikpijn, braken of diarree na het eten van rauwe vis, is het essentieel om zo snel mogelijk medische hulp te zoeken. De arts kan door middel van bloedonderzoeken en andere diagnostische testen de aanwezigheid van de wormen bevestigen en een behandelplan voorstellen. In sommige gevallen kan een endoscopie nodig zijn om de parasieten te verwijderen.Behandel met medicatie tegen parasieten
De behandeling van anisakiasis bestaat meestal uit medicatie die gericht is op het doden van de parasieten. Je arts kan je adviseren over het gebruik van medicijnen, zoals antiparasitaire medicijnen, die effectief zijn tegen de wormen die de infectie veroorzaken. Het is belangrijk om het volledige behandelplan te volgen om herhaling van de infectie te voorkomen.Let op je dieet en vermijd rauwe vis
Als je herstelt van een anisakiasis-infectie, is het belangrijk om voorzichtig te zijn met je voedingskeuzes. Vermijd het eten van rauwe of onvoldoende verhitte vis en zeedieren, aangezien deze het risico op herinfectie verhogen. Zorg ervoor dat vis altijd goed wordt gekookt of ingevroren voordat je het eet, aangezien de wormen zich niet overleven bij hogere temperaturen of bij invriezen. Dit helpt om je evenwichtig voedingspatroon veilig te houden.Houd je voedingspatroon goed in de gaten
Zorg ervoor dat je voedingspatroon goed afgestemd is op je herstel. Een gezond en evenwichtig voedingspatroon ondersteunt je immuunsysteem en helpt je lichaam te herstellen van de infectie. Focus op voedingsmiddelen die rijk zijn aan vezels, vitamines en mineralen om je spijsvertering en algehele gezondheid te bevorderen.Let op de hygiëne bij het bereiden van voedsel
Zorg ervoor dat je altijd goede hygiënepraktijken volgt bij het bereiden van vis of andere zeedieren. Was je handen grondig met zeep en water na het hanteren van rauwe vis, en zorg ervoor dat keukengerei en oppervlakken die in contact zijn gekomen met rauwe vis goed worden gereinigd. Dit vermindert het risico op besmetting met parasieten, zoals de haringworm.Versterk je immuunsysteem voor betere bescherming
Een gezond immuunsysteem kan helpen om infecties sneller te bestrijden. Zorg ervoor dat je voldoende slaapt, stress minimaliseert en regelmatig lichaamsbeweging krijgt. Het volgen van een gezond voedingspatroon met veel groenten, fruit, en gezonde vetten kan bijdragen aan een sterk immuunsysteem, wat je beschermt tegen infecties zoals anisakiasis.Let op psychologische effecten van de infectie
Het omgaan met een parasitaire infectie kan emotioneel belastend zijn, vooral als je symptomen zoals braken en buikpijn ervaart. Het is belangrijk om aandacht te besteden aan je mentale gezondheid. Zoek indien nodig steun van vrienden, familie of een therapeut om je emoties en zorgen over de infectie te verwerken.Controleer regelmatig op symptomen
Als je eerder besmet bent geweest met anisakiasis, is het belangrijk om regelmatig op symptomen te letten. Als je opnieuw symptomen van een infectie ervaart, zoals buikpijn of braken, raadpleeg dan onmiddellijk een arts om te voorkomen dat de infectie zich opnieuw ontwikkelt. Houd ook rekening met je bloedonderzoeken om te zorgen voor tijdige opsporing van mogelijke infecties.Door zorgvuldig je dieet te beheren, je hygiënepraktijken te verbeteren en samen te werken met je arts, kun je effectief omgaan met anisakiasis en je gezondheid beschermen tegen verdere infecties.
