Q-koorts: symptomen, vaccinatie, gevolgen en behandeling
Q-koorts symptomen kunnen bestaan uit griepachtige verschijnselen, (aanhoudende) koorts en heftige hoofdpijn, evenals hoesten, spierpijn, gewrichtspijn, koude rillingen, nachtelijk zweten en vermoeidheid. Niet iedereen krijgt last van klachten. Meestal worden de klachten vanzelf minder. Sommige mensen ontwikkelen chronische Q-koorts of het Q-koortsvermoeidheidssyndroom (QVS). Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii en kan van dier op mens overgedragen worden. De bacterie kan abortus onder de drachtige dieren veroorzaken, waarbij veel Q-koorts bacteriën vrijkomen. Deze bacteriën kunnen jaren lang in leven blijven en mensen die deze bacteriën inademen kunnen besmet raken. Behandeling van Q-koorts bij de mens kan met antibiotica. Na de Q-koorts kun je nog heel lang last houden van (forse) vermoeidheid.- Wat is Q-koorts?
- De boosdoener
- Benaming
- Besmetting Q-koorts?
- Symptomen van Q-koorts bij de mens
- Klachten
- Ernstiger verloop
- Chronische infectie
- Ziekteverschijnselen bij dieren
- Complicaties
- Chronische Q-koorts
- Overlijden
- Diagnose en onderzoek
- Bloedonderzoek en beeldvormend onderzoek
- Differentiële diagnose
- Behandeling van Q-koorts
- Behandelen met antibiotica
- Chronische Q-koorts
- QVS
- Preventieve maatregelen
- Vaccin voor dieren
- Hygiënemaatregelen
- Vaccin voor mensen
Wat is Q-koorts?
De boosdoener
De ziekte Q-koorts wordt veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii. Q-koorts is een zogeheten zoönose, dat wil zeggen een infectieziekte die op natuurlijke wijze kan worden overgedragen van dieren op mensen. Problemen met Q-koorts komen vooral voor bij kleine herkauwers, hoofdzakelijk geiten en in mindere mate ook bij schapen. Tussen 2007-2011 was er een Q-koortsepidemie in Nederland. Hier te lande zijn besmette melkgeiten en melkschapen de bron van de ziekte bij mensen. Sinds 2016 zijn er geen bedrijven meer met Q-koorts besmet.
Bron: Klimkin, PixabayBenaming
De ziekte werd voor de eerste keer vastgesteld bij medewerkers in een slachthuis in Brisbane (Queensland, Australië). Aangezien men toen nog niet wist wat de verwekker van de ziekte was, werd het Q-koorts genoemd. De letter 'Q' komt of van het woord 'Query', hetgeen vraagteken betekent. Q kan ook staan voor Queensland waar de ziekte voor de eerste keer opdook.Besmetting Q-koorts?
De overdracht van de bacterie naar de mens vindt meestal plaats door besmet fijnstof dat wordt ingeademd en via de luchtwegen het lichaam binnendringt. De urine, ontlasting, melk, moederkoek, vruchtvliezen en het vruchtwater van dieren die geïnfecteerd zijn met de bacterie is besmettelijk. De bacterie kan maanden tot jaren overleven in stof of zand en door verwaaiing kan de bacterie tot enkele kilometers verspreid worden. Dit hangt natuurlijk af van de weersomstandigheden. De Q-koorts wordt niet van mens op mens overgedragen.Symptomen van Q-koorts bij de mens
Klachten
Ruim de helft van de mensen die besmet zijn met Q-koorts wordt niet ziek. Veelal krijgen degenen die wel ziek worden er binnen twee tot drie weken na de besmetting last van. Er is dan vaak sprake van koorts en heftige hoofdpijn. Aangezien een infectie met deze bacterie zich door het hele lichaam verspreidt, zijn veel verschillende ziekteverschijnselen mogelijk. Gemiddeld openbaren de eerste verschijnselen 2 tot 3 weken na besmetting, doch dit kan oplopen tot 6 weken.Ernstiger verloop
De symptomen bij een ernstiger verloop van Q-koorts bij de mens kunnen de volgende zijn:- in het begin vaak heftige hoofdpijn en een wisselend koortsverloop;
- koude rillingen;
- spierpijn;
- zweten en nachtzweten;
- verminderde eetlust;
- misselijkheid en braken;
- diarree;
- relatief lage hartslag;
- algehele malaise; en
- een longontsteking en daardoor pijn op de borst en een droge hoest.
Chronische infectie
Bij een chronische infectie kunnen deze symptomen tot tien jaar na de eerste infectie optreden. Er bestaat ook een zeldzame chronische vorm van Q-koorts, waarbij een ontsteking van de hartkleppen kan optreden. Vrij vaak komt er bij Q-koorts een leverontsteking voor zonder symptomen.Ziekteverschijnselen bij dieren
Doorgaans verloopt de infectie bij dieren symptoomloos en heb je niets in de gaten. De infectie kan leiden tot (een uitbraak van) abortus onder drachtige dieren. In geval van abortus alsook bij symptoomloze dragers scheiden de dieren grote hoeveelheden bacteriën uit tijdens het lammeren of kalven van de dieren. Deze bacteriën kunnen jaren lang in leven blijven en kilometers verwaaien. Mensen die deze bacteriën inademen kunnen besmet raken en ziek worden.Complicaties
Chronische Q-koorts
De complicaties van Q-koorts, vooral van de chronische vorm, kunnen ernstig zijn. De volgende complicaties zijn hierbij mogelijk:- Endocarditis: een ontsteking van de binnenbekleding van het hart en de hartkleppen;
- Myocarditis: een ontsteking van de hartspier;
- Uveïtis: een verzamelnaam voor inwendige oogontstekingen;
- Osteomyelitis: een botinfectie;
- Spontane abortus of vroeggeboorte;
- Acute respiratory distress syndrome of ARDS: een ernstige longaandoening;
- Chronisch vermoeidheidssyndroom; en
- Plaatselijke infecties.
Overlijden
Mensen die chronische Q-koorts hebben kunnen ernstige klachten krijgen en zelfs overlijden.
Afname van bloed voor onderzoek / Bron: Istock.com/JovanmandicDiagnose en onderzoek
Bloedonderzoek en beeldvormend onderzoek
De bevestiging van de diagnose van Q-koorts gebeurt op basis van bloedonderzoek. Als je arts vermoedt dat er sprake is van een chronische infectie, kan een röntgenfoto van de borst worden gemaakt en andere tests worden uitgevoerd om de longen te onderzoeken. Ook kan er een echocardiogram worden gemaakt om te kijken naar je hartkleppen.Differentiële diagnose
De diagnose van Q-koorts is niet altijd eenvoudig te stellen, aangezien de griepachtige symptomen kunnen wijzen op vele andere aandoeningen. Q-koorts kan onder meer worden verward met één van de volgende aandoeningen:- CMV (Cytomegalovirus);
- Hodgkin-lymfoom;
- Legionella infectie;
- Non-Hodgkin lymfoom;
- Infectie met een rickettsia-bacterie;
- Electieve abortus;
- Chronisch vermoeidheidssyndroom;
- Griep;
- Koorts van onbekende oorsprong;
- Sarcoïdose: een ziekte waarbij spontaan ontstekingen ontstaan in verschillende organen van het lichaam.
Huisarts met Q-koorts patiënt / Bron: Istock.com/monkeybusinessimagesBehandeling van Q-koorts
Behandelen met antibiotica
Meestal geneest Q-koorts spontaan en zonder medicatie of andere interventies na één à twee weken. Soms is het nodig om de ziekte te behandelen met een antibioticumkuur. Je kan vrij lang nadien nog last hebben van vermoeidheidsverschijnselen.Chronische Q-koorts
Bij de zeldzame chronische vorm van Q-koorts is veelal langdurige behandeling met antibiotica noodzakelijk. Chronische Q-koorts is een ernstige infectie, waarbij de bacterie zich verstopt om weer op te duiken zodra je een verzwakte conditie hebt. Ze kunnen aan je bloed zien of je daadwerkelijk chronische Q-koorts hebt. De huisarts kan je verwijzen naar de Q-koorts polikliniek van het Jeroen Bosch Ziekenhuis als je chronische Q-koorts hebt.QVS
Ongeveer twintig procent van alle patiënten met acute Q-koorts ontwikkelt het Q-koorts Vermoedheidssyndroom (QVS). Hierbij staat aanhoudende vermoeidheid voorop. De patiënt kan ook last krijgen van andere klachten zoals spierpijn en gewrichtspijn. Deze klachten kunnen voor QVS-patiënten grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven, zowel privé als werk. Er is anno 2025 nog geen effectieve behandeling beschikbaar specifiek voor QVS. Het effect van antibiotica is nog onvoldoende aangetoond. Een groot deel van de patiënten heeft baat bij cognitieve gedragstherapie (CGT), welke is gericht op het veranderen van gedachten en gedragingen die met de klachten samenhangen en die het herstel belemmeren.Preventieve maatregelen
Vaccin voor dieren
Vaccinatie tegen Q-koorts is verplicht voor alle houders van schapen en geiten die bezoekers toelaten bij hun dieren. De verplichte Q-koortsvaccinatie is maximaal twaalf maanden geldig en moet ieder jaar voor 1 augustus uitgevoerd zijn. Omdat alle geiten in Nederland worden ingeënt is de kans op besmetting met Q-koorts anno 2025 erg klein geworden.Hygiënemaatregelen
Het is belangrijk dat mensen die met dieren werken maatregelen van algemene hygiëne in acht nemen, zoals handen wassen na diercontacten, vooral rond de periode van het lammeren en kalven.Vaccin voor mensen
Er is in Nederland anno 2025 geen vaccin (prik, inenting) voor mensen om Q-koorts te voorkomen.Sinds 2011 is vaccinatie tegen Q-koorts verplicht voor melkgeiten en melkschapen in risicogebieden. Dit heeft het aantal besmettingen bij mensen aanzienlijk teruggedrongen. Omdat het aantal nieuwe besmettingen bij mensen sinds de piek in 2009 sterk is afgenomen, wordt de noodzaak voor een vaccin voor mensen als laag ingeschat.
