Goedaardige positionele duizeligheid door bewegen van hoofd
Goedaardige positionele duizeligheid is het meest voorkomende type duizeligheid dat optreedt wanneer de patiënt het hoofd in een bepaalde positie beweegt. Naast de duizeligheid treden mogelijk nog tekenen op, zoals misselijkheid en wiebelogen. Diverse risicofactoren zijn bekend voor de aandoening die vooral oudere vrouwen treft, zoals een binnenoorontsteking en een trauma aan het hoofd. De symptomen van de aandoening verdwijnen vaak spontaan, maar ze keren later vaak terug. Soms is daarom een afwachtend beleid niet voldoende en zijn speciale oefeningen en houdingen nodig om de symptomen onder controle te krijgen. De vooruitzichten van behandelde patiënten zijn tot slot zeer goed.- Synoniemen van goedaardige positionele duizeligheid
- Epidemiologie van evenwichtsaandoening
- Oorzaken: Duizeligheid door bewegen van hoofd
- Risicofactoren van BPPD
- Symptomen
- Diagnose en onderzoeken
- Behandeling
- Prognose
- Complicaties
- Preventie
- Leven met goedaardige positionele duizeligheid
- Behandeling en zelfmanagement
- Dagelijkse aanpassingen en preventie
- Misvattingen rond goedaardige positionele duizeligheid door bewegen van hoofd
- Goedaardige positionele duizeligheid is altijd het gevolg van een ernstige aandoening
- BPPV is te genezen met medicijnen
- Goedaardige positionele duizeligheid komt altijd plotseling opzetten
- BPPV verdwijnt altijd vanzelf zonder behandeling
- Goedaardige positionele duizeligheid heeft altijd invloed op het dagelijks leven
- Goedaardige positionele duizeligheid komt alleen voor bij oudere mensen
Synoniemen van goedaardige positionele duizeligheid
Synoniemen voor goedaardige (benigne) positionele duizeligheid (BPPD) zijn:- benigne paroxismale positieduizeligheid
- benigne paroxysmale positioneringsvertigo
- draaiduizeligheid door bewegen
- goedaardige positieduizeligheid
- paroxismale positieduizeligheid
- positionele duizeligheid
Epidemiologie van evenwichtsaandoening
Goedaardige positionele duizeligheid is een veelvoorkomende oorzaak van duizeligheid. Gemiddeld krijgt ongeveer 1,6% van de bevolking jaarlijks te maken met deze aandoening. Zelden treedt BPPD op bij kinderen. De aandoening komt veel vaker voor bij ouderen en dan vooral zestigplussers. De prevalentie in de populatie neemt lineair toe met de leeftijd. Ongeveer 50% van alle vormen van duizeligheid bij ouderen is te wijten aan BPPD. Vrouwen zijn vaker dan mannen getroffen door deze vorm van duizeligheid.Oorzaken: Duizeligheid door bewegen van hoofd
Een probleem in het binnenoor ligt aan de basis van goedaardige positionele duizeligheid. Het binnenoor heeft met vloeistof gevulde buisjes (halfcirkelvormige kanalen). Wanneer een persoon beweegt, beweegt de vloeistof in deze kanalen. De kanalen zijn erg gevoelig voor elke beweging van de vloeistof. Het bewegende gevoel van de vloeistof in het kanaal geeft de hersenen informatie over de positie van het lichaam, wat nuttig is voor het behouden van een goede balans. Bij goedaardige positionele duizeligheid breken kleine stukjes botachtig calcium (calciumcarbonaatkristallen) los en drijven ze in het kanaal. De hersenen krijgen hierdoor verwarrende berichten over de lichaamspositie.Risicofactoren van BPPD
Goedaardige positionele duizeligheid treedt sneller op wanneer de patiënt:- de ziekte van Ménière (duizeligheid, oorsuizen en gehoorverlies) heeft
- een eerdere hoofdletsel heeft gehad (dit is de vaakst voorkomende oorzaak bij patiënten jonger dan vijftig jaar)
- een binnenoorontsteking (labyrintitis) heeft gehad
- een tandheelkundige procedure heeft ondergaan (vaak door een combinatie van een langdurige periode van rugligging met trillingen van het boren of na een operatie aan het binnenoor)
- een whiplash (nekpijn door slingerbeweging van het hoofd) heeft gehad
- familieleden met goedaardige positionele duizeligheid heeft
- migraine (aanvallen van een aura en/of eenzijdige hoofdpijn) heeft
- ototoxische medicijnen (medicatie die schadelijk is voor het gehoor) heeft genomen, zoals gentamicine
- vestibulaire neuritis heeft
Symptomen
Normaal gesproken is één oor getroffen, maar bij 5% van de patiënten zijn beide oren aangetast. De symptomen verschijnen snel (vaak binnen enkele seconden) maar zijn kort van aard.Goedaardige positionele duizeligheid kenmerkt zich door kortdurende duizeligheid, evenwichtsproblemen en misselijkheid. De activiteiten die symptomen veroorzaken variëren van patiënt tot patiënt, maar de symptomen zijn bijna steeds het gevolg van een verandering van positie van het hoofd ten opzichte van de zwaartekracht. Uit bed komen of in bed rollen zijn veelvoorkomende bewegingen die problemen veroorzaken. De meeste symptomen van andere aandoeningen met positionele duizeligheid verergeren bij het rechtstaan in plaats van het gaan liggen (bijvoorbeeld bij orthostatische hypotensie). Patiënten met BPPD zijn vaak duizelig en voelen zich instabiel wanneer ze hun hoofd naar achteren laten zakken om omhoog te kijken. Sommige yogahoudingen of Pilates-posities lokken ook symptomen uit. Een intermitterend patroon (symptomen komen tot stand met tussenpozen) is normaal. BPPD houdt een paar weken aan, stopt dan en komt dan weer terug. Een ander symptoom dat geassocieerd is met de goedaardige aandoening, is nystagmus (wiebelogen).
Diagnose en onderzoeken
Lichamelijk en diagnostisch onderzoekDe arts stelt de diagnose van goedaardige positionele duizeligheid op basis van de geschiedenis, de bevindingen van het lichamelijk onderzoek en de resultaten van vestibulaire en auditieve onderzoeken. De arts voert tijdens het lichamelijk onderzoek een Dix-Hallpike-test uit. Bij deze test plaatst hij de patiënt van een zittende houding naar een rugligging, met het hoofd 45 graden naar één kant gedraaid en ongeveer 20 graden naar achteren verlengd. Een positieve Dix-Hallpike-test bestaat uit een aanval van nystagmus (wiebelogen) die geassocieerd is met de evenwichtsaandoening. De ogen springen omhoog en draaien zo dat het bovenste deel van het oog naar de onderzijde springt. Een elektronystagmografie (evenwichtsonderzoek) is soms nodig om de karakteristieke nystagmus veroorzaakt door de Dix-Hallpike-test op te sporen. Verder voert de arts een MRI-scan uit om een beroerte of een hersentumor uit te sluiten. Een rotatiestoeltest is tot slot inzetbaar voor moeilijke diagnostische problemen.
Differentiële diagnose
Enkele aandoeningen gaan gepaard met symptomen die lijken op BPPD. Patiënten met bepaalde soorten centrale duizeligheid, veroorzaakt door letsels aan de kleine hersenen, hebben soms vergelijkbare symptomen. Patiënten met migrainegerelateerde vertigo vertonen soms ook oogbewegingen die lijken op bilaterale BPPD.
Behandeling
Heel vaak lossen de problemen van goedaardige positionele duizeligheid vanzelf op binnen één à twee maanden nadat de symptomen zijn gestart. Daarom behoeft deze aandoening niet altijd een medische behandeling.Afwachtend beleid
Voor veel patiënten is een afwachtend beleid voldoende. De patiënt gebruikt dan 's nachts twee of meer kussens. Slapen aan de ‘slechte’ kant vermijdt de patiënt. Verder staat hij ’s morgens langzaam op en gaat hij een minuutje op de rand van het bed zitten. Bukken om dingen op te pakken en het hoofd strekken, bijvoorbeeld om iets uit een kast te halen, zijn niet aanbevolen. Verder moet de patiënt voorzichtig zijn als hij een tandarts bezoekt of een andere activiteit onderneemt die mogelijk problemen veroorzaakt.
Medicatie
Omdat goedaardige positionele duizeligheid een mechanisch probleem is binnen het vestibulaire systeem, is er geen geneesmiddel om de symptomen te behandelen of te verminderen. Medicijnen voor het behandelen van bewegingsziekte (reisziekte) zijn soms nuttig bij het onder controle houden van de misselijkheid die geassocieerd is met BPPD.
Houdingen
Via diverse sessies leert de arts de patiënt enkele houdingen aan zodat de symptomen verdwijnen. De ziekte komt vaak terug, maar dankzij de aangeleerde oefeningen is het mogelijk om thuis zelf aan de slag te gaan bij recidieven.
Prognose
Dit soort duizeligheid is zelden progressief en reageert meestal goed op de behandeling. Permanente problemen vereisen echter heel af en toe een chirurgisch ingrijpen.Complicaties
Hoewel goedaardige positionele duizeligheid (BPPD) doorgaans goed behandelbaar is en zelden ernstige complicaties veroorzaakt, kunnen er enkele problemen optreden:- Chronische duizeligheid: In zeldzame gevallen kunnen symptomen van BPPD aanhouden of regelmatig terugkomen, wat kan leiden tot langdurige duizeligheid en ongemak.
- Valincidenten: Door de duizeligheid en het verlies van evenwicht kan er een verhoogd risico op vallen zijn, vooral bij ouderen. Dit kan leiden tot valgerelateerde verwondingen zoals botbreuken of hoofdletsel.
- Angst en depressie: Aanhoudende symptomen van duizeligheid kunnen bijdragen aan angst en depressie bij sommige patiënten, vooral als de aandoening hun dagelijkse activiteiten beïnvloedt.
- Impact op kwaliteit van leven: De symptomen van BPPD kunnen de kwaliteit van leven beïnvloeden door de beperking van dagelijkse activiteiten en sociale interacties.
Preventie
Hoewel het niet altijd mogelijk is om goedaardige positionele duizeligheid volledig te voorkomen, kunnen enkele maatregelen helpen om de kans op terugkerende symptomen te verminderen:- Voorkom plotselinge bewegingen van het hoofd
- Voer regelmatig evenwichtsoefeningen uit
- Zorg voor een veilige omgeving om valrisico’s te minimaliseren
- Houd een gezond dieet en een goed hydratatieniveau aan
Leven met goedaardige positionele duizeligheid
Goedaardige positionele duizeligheid (BPPD) is een veelvoorkomende oorzaak van duizeligheid die optreedt bij plotselinge hoofdbewegingen. Hoewel deze aandoening niet levensbedreigend is, kan het het dagelijks leven aanzienlijk verstoren. Met de juiste aanpak kunnen patiënten leren omgaan met de symptomen.Behandeling en zelfmanagement
BPPD wordt meestal behandeld met specifieke bewegingsoefeningen, zoals het Epley-manoeuvre, die de positie van de oorsteentjes corrigeren. Deze oefeningen worden uitgevoerd onder begeleiding van een fysiotherapeut of KNO-arts.Bij terugkerende klachten kan het helpen om risicovolle bewegingen, zoals plotseling bukken of draaien, te vermijden. Het is belangrijk om tijdens aanvallen rustig te blijven zitten en te wachten tot de duizeligheid afneemt.
Dagelijkse aanpassingen en preventie
Het gebruik van stevige meubels om steun te bieden tijdens duizeligheid kan vallen voorkomen. Patiënten wordt aangeraden om langzaam op te staan na het liggen of zitten om het evenwicht te bewaren.Een gezonde levensstijl, inclusief voldoende hydratatie en een evenwichtig voedingspatroon, kan helpen om de algehele gezondheid te bevorderen en bij te dragen aan de stabiliteit van het evenwichtsorgaan.
