MRSA bacterie: symptomen, besmetting en behandeling

MRSA bacterie: symptomen, besmetting en behandeling. Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA) is een bacterie die resistent is voor de meeste antibiotica. Bij mensen met een verminderde weerstand kan deze bacterie een (huid)infectie veroorzaken, die levensgedreigend kan zijn. Zulke infecties zijn meestal met reguliere antibiotica te verhelpen. Maar bij de ongevoelige MRSA bacterie, kan de behandeling problemen opleveren. Er zijn nog antibiotica waarmee MRSA infecties kunnen genezen.

MRSA bacterie: symptomen, besmetting en behandeling

• Wat is MRSA?
• Hoe vaak wordt in Nederland een MRSA-besmetting vastgesteld?
• Welke klachten en symptomen treden er op bij een MRSA besmetting?
• Besmetting met de MRSA bacterie
• Diagnostiek van MRSA
• Behandeling van MRSA-infecties

Wat is MRSA?

Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (afgekort als MRSA) is een bacterie die resistent is voor de meeste antibiotica. Deze bacterie is een variant of stam van de Staphylococcus aureus, een huidbacterie die bij ongeveer 30-40% van de bevolking voorkomt zonder dat deze daar klachten van ondervinden. Mensen kunnen deze bacterie bij zich dragen, onder andere op de huid, in de neus (neusgaten), keel, bilspleet of onder de oksels.

De Staphylococcus aureus is op zichzelf een ongevaarlijke bacterie, die bij gezonde personen zelden tot klachten of problemen leidt. Gelukkig maar, want 3 of 4 op de10 mensen draagt deze bacterie bij zich. Mensen met een verminderde weerstand kunnen er een wondinfectie van krijgen na een operatieve ingreep. Ook kunnen ze last krijgen van een steenpuist, of van ernstiger infecties zoals botontsteking, longontsteking of een bloedvergiftiging. Zulke infecties zijn meestal met reguliere antibiotica te verhelpen. Maar bij de ongevoelige MRSA bacterie die resistent is voor de meeste antibiotica, kan dit problemen opleveren. De behandeling wordt beperkt doordat er slechts een paar soorten antibiotica werkzaam zijn tegen deze lastpak. Bovendien bestaat het gevaar dat deze bacteriën ook nog eens voor die middelen ongevoelig worden, waardoor het steeds lastiger wordt een antibioticum te vinden dat nog wel werkt.

Besmettingen met MRSA vinden vooral plaats in het ziekenhuis. De reden hiervoor is dat in ziekenhuizen op grote schaal gebruik gemaakt wordt van antibiotica en de patiënten in veel gevallen kwetsbaar zijn en tot een risicogroep behoren. De multiresistente lastpak wordt daarom ook wel ziekenhuisbacterie genoemd.

Zo kan de gevreesde ziekenhuisbacterie een ontsteking aan de binnenkant van het hart veroorzaken (endocarditis) of een beenontsteking, die vaak enkel nog te bestrijden is met het paardenmiddel vancomycine. Dit antibioticum is een reservemiddel. Toepassing ervan is gereserveerd voor de behandeling van infecties, veroorzaakt door MRSA. De kans dat de bacterie ook voor dit middel ongevoelig zal worden, is aanwezig.

Een nieuwe MRSA variant die overdraagbaar is naar de mens wordt in toenemende mate gesignaleerd in de varkens- en kalverhouderij. Er zijn in Nederland allerlei landelijke procedures en protocollen ontwikkeld om de resistente bacterie op te sporen en te bestrijden.

Hoe vaak wordt in Nederland een MRSA-besmetting vastgesteld?

In vergelijking met het buitenland komt MRSA in Nederland weinig voor. Dit komt doordat in Nederland een streng antibioticabeleid wordt gevoerd, wat heeft geleid in een veel lager aantal besmettingen. Ook goede hygiënemaatregelen in Nederlandse ziekenhuizen draagt hieraan bij. Volgens cijfers van het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (RIVM) worden in Nederlandse ziekenhuizen jaarlijks bij ongeveer 1.500 mensen een MRSA-besmetting vastgesteld.

De kans op MRSA besmetting in een ziekenhuis in Nederland is zeer klein. Dit geldt overigens ook voor de Scandinavische landen. In buitenlandse ziekenhuizen steekt de gevreedse bacterie regelmatig de kop op. In landen om ons heen worden antibiotica dan ook veel vaker voorgeschreven.

Volgens het RIVM draagt minder dan 1% van de Nederlanders MRSA bij zich. Zij zijn zogeheten MRSA-dragers. Doch gezonde mensen die MRSA bij zich dragen worden hier meestal niet ziek van en hebben ook geen klachten. Gewoonlijk is dit dragerschap tijdelijk en verdwijnen de bacteriën spontaan.

Welke klachten en symptomen treden er op bij een MRSA besmetting?

Een drager van de MRSA-bacterie hoeft er niet ziek van te worden. Doch bij mensen met een verminderde weerstand kan deze bacterie een huidinfectie veroorzaken, waarbij MRSA weer extra gemakkelijk kan worden overgedragen. Een dergelijke infectie kan onschuldig zijn, bijvoorbeeld puistjes, kleine wondjes of huidbeschadigingen. Er kan echter ook sprake zijn van een zeer ernstig infectie, zoals bloedvergiftiging of longontsteking. De verschijnselen en symptomen van een infectie zijn afhankelijk van de locatie en de ernst van de infectie.

In het ziekenhuis is MRSA een veelvoorkomende verwekker van postoperatieve wondinfecties en sepsis (bloedvergiftiging), waarbij de bacterie zich in het bloed bevindt. Via de bloedbaan kan de bacterie in de meest uiteenlopende organen abcessen veroorzaken die levensbedreigend kunnen zijn. De sterfte hieraan is niet gering (10-30%), ondanks antibiotische behandeling.

Besmetting met de MRSA bacterie

Iedereen - man of vrouw, kind of volwassene - kan drager worden of zijn van MRSA. Besmetting vindt hoofdzakelijk plaats door direct huidcontact en dan vooral via de handen. Normaalgesproken zal MRSA zich via lichamelijk contact verspreiden, maar het kan ook via de lucht worden overgedragen. Soms kan MRSA via huidschilfers in de lucht komen en zo ingeademd worden. De besmetting kan ook plaatsvinden via druppelcontact na hoesten of niezen van een besmet persoon.

In het bijzonder in ziekenhuizen kan Staphylococcus aureus zich verspreiden. Reden dat Nederlandse ziekenhuizen speciale
maatregelen nemen die zijn vastgelegd in een MRSA-protocol om verspreiding tegen te gaan. De bacterie wordt gemakkelijk overgedragen van persoon op persoon. Hierbij spelen dragers en patiënten met slijmvlies-, huid- en wondinfecties een belangrijke rol. Verspreiding van Staphylococcus aureus vindt vooral plaats via direct contact. Overdracht via besmette voorwerpen, goederen en via de lucht komt minder vaak voor.

Extra risico op besmetting lopen de volgende groepen:

• pasgeborenen (baby's) en ouderen;
• personen met huidaandoeningen, zoals eczeem, psoriasis en mensen met huidverwondingen en brandwonden;
• patiënten met een verminderde weerstand;
• patiënten met langdurig gebruik van een intraveneuze katheter, nierdialyse, enz.;
• patiënten met een langdurige behandeling met afweeronderdrukkende geneesmiddelen;
• mensen die de griep hebben;
• patiënten met hechtingen, botpennen, enz.

Diagnostiek van MRSA

Er worden inventarisatiekweken afgenomen (meest gebruikelijk zijn neus en keel) en door middel van laboratoriumonderzoek kan een arts vaststellen of iemand besmet is met MRSA. Uit de kweken zal ook blijken voor welke antibiotica de MRSA nog wel gevoelig is.

Behandeling van MRSA-infecties

Bij mensen met een verminderde weerstand en bij pas geopereerde patiënten in ziekenhuizen kan MRSA ernstige en zelfs dodelijke infecties veroorzaken. Ofschoon MRSA moeilijk is te behandelen daar deze resistent is tegen de meeste, gangbare antibiotica, zijn er toch enkele antibiotica die MRSA-infecties kunnen genezen. Deze antibiotica zijn vaak duurder, minder werkzaam en hebben meer bijwerkingen. Zo wordt in Nederland het antimicrobieel middel vancomycine gebruikt voor de behandeling van infecties, veroorzaakt door de MRSA-bacterie.

Een (van) MRSA (verdachte) patiënt zal in isolatie verpleegd worden. De behandelend arts bepaalt in overleg met de arts-microbioloog en de Unit Infectiepreventie van het ziekenhuis wanneer de isolatie opgeheven mag worden. Dit zal meestal het geval zijn als in de kweken geen MRSA gevonden wordt. Wanneer er wel MRSA gevonden wordt, blijft de patiënt in isolatie totdat er geen MRSA meer gevonden wordt in meerdere opeenvolgende kweeksets.

MRSA dragerschap leidt gewoonlijk niet tot een infectie. Teneinde de kans op een MRSA infectie te verminderen en besmetting van andere personen te voorkomen, zal geprobeerd worden de bacterie te verwijderen. Daarvoor moet de huid vrij zijn van beschadigingen. De dragerschapsbehandeling bestaat meestal uit antibiotica neuszalf, wassen met een desinfecterende zeep en wasadvies voor linnengoed en ondergoed.

Lees verder

• Legionella (bacterie), veteranenziekte: symptomen, klachten
• ESBL-bacterie (kip): symptomen, besmetting, behandeling mens
• Helicobacter pylori: bacteriële infectie maag (maagbloeding)
• Superbacterie NDM-1: symptomen, besmetting en gevolgen
• Besmetting met (E. coli) EHEC bacterie voorkomen, preventie