InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Medicijnvergiftiging (overdosis) – paracetamol

Medicijnvergiftiging (overdosis) – paracetamol

Medicijnvergiftiging (overdosis) – paracetamol Paracetamol is een pijnstiller en koortsverlager, een zelfzorgmedicijn dat in Nederland en België massaal wordt geslikt. Het middel is relatief veilig. Althans vergeleken met bijvoorbeeld de NSAID's, waaronder diclofenac en ibuprofen. Niettemin moet volgens sommige berichten dit spotgoedkope zelfzorgmedicijn meteen uit de vrije verkoop worden gehaald. In elk geval zou de standaardverpakking minder omvangrijk dienen te zijn, iets waar overigens al aan gewerkt wordt door de wetgever. Vergiftigingsverschijnselen blijken bij paracetamol immers een toenemend probleem. Bij inname van enkele malen de dagdosis – of minder – kunnen er al ernstige symptomen optreden. Bovendien zijn er tal van zelfzorgmedicijnen die paracetamol bevatten, waardoor een overdosis in de loop der tijd ongemerkt en sluipend om de hoek kan komen kijken. Een ernstige vergiftiging door paracetamol verloopt in fasen: van misselijkheid en braken tot leverbeschadiging, geelzucht en inwendige bloedingen.

Inhoud


Wat is paracetamol

Paracetamol werd in medicinaal opzicht voor het eerst gebruikt in 1893. Midden jaren vijftig van de vorige eeuw nam het middel als pijnstiller en koortsverlager sterk in populariteit toe, zoals bij griep en verkoudheid. De chemische formule van paracetamol is C8H9NO2 (N-acetyl-4-aminofenol). De pijnverzachtende werking ervan wordt toegeschreven aan het feit dat het bepaalde vormen van het cyclo-oxygenase (COX) remt, dat via een enzymatische of katalyserende werking arachidonzuur omzet in prostaglandinen.

Bron: Sam Cat / FlickrBron: Sam Cat / Flickr
Pijn
De laatstgenoemde stoffen komen bijvoorbeeld vrij bij weefselbeschadiging en veroorzaken dan een pijnreactie. Beter gezegd, de stoffen zetten die in gang door de zenuwuiteinden gevoeliger te maken. Nu moet gezegd zijn dat de precieze werking van paracetamol nog enigszins in nevelen is gehuld en dat er nog steeds veel onderzoek naar wordt gedaan.

Paracetamol – van tablet tot zetpil

Paracetamol is bij de drogist, apotheker en supermarkt zonder recept, merkloos en dus spotgoedkoop verkrijgbaar in tal van toedieningsvormen, variërend van gewone tabletten tot zetpillen, drankjes, poeders en bruistabletten, al dan niet met smaakjes. Paracetamol kan echter ook intraveneus (perfalgan) worden toegediend. De meestgebruikte vorm is de gewone tablet van 500 mg. Voorheen was paracetamol verkrijgbaar in de standaardverpakking van 100 tabletten, inmiddels is dat teruggebracht tot hoogstens 50 of 20 stuks per verpakking. Paracetamol is echter ook verwerkt in veel andere zelfzorgmedicijnen, waaronder saridon, finimal en panadol, om er enkele te noemen.

Overdosis (letale dosis) paracetamol

Na inname van 10 gram paracetamol kunnen ernstige symptomen optreden, zoals een leverinsufficiëntie. Hoewel er ook gevallen bekend zijn van vergiftigingsverschijnselen bij inname van 'slechts' 5 gram (bij 70 mg/kg lichaamsgewicht). Het is dus zaak nooit de maximale dagdosering te overschrijden, en er liefst onder te blijven. De letale of dodelijke dosis ligt om en nabij de 25 gram. De bovengenoemde grenswaarden kunnen echter sterk fluctueren en bijvoorbeeld veel lager liggen bij alcoholisten, die doorgaans toch al een gebrekkige leverfunctie hebben, vaak met een beginnende levercirrose. Ook personen die in een slechte voedingstoestand verkeren, lopen meer risico. Dat geldt ook voor chronisch zieken (algehele malaise), anorexia, verwaarloosde (zelfstandig wonende) ouderen of bij uitdroging (dehydratie).

Maximale dagdosering

Verder treden er eerder vergiftigingsverschijnselen op als gedurende langere tijd de maximale dagdosering wordt overschreden. Het risico neemt toe als dat gebeurt in combinatie met medicijnen waarin paracetamol is verwerkt. Niet voor niets wordt er telkens gehamerd op de noodzaak de bijsluiter erop na te slaan en de voorschriften serieus te nemen. Ten overvloede moet gezegd zijn dat overdosering van paracetamol vaak optreedt als niet de hand wordt gehouden aan de maximale dagdosering, temeer omdat aan paracetamol het hardnekkige geloof kleeft dat het een onschuldige pijnstiller betreft. Ook neemt het aantal zelfdodingspogingen met paracetamol toe. Kinderen onder de 10 jaar zijn bovendien gevoeliger voor overdosering. Dat geldt zeker ook voor ouderen, die in veel gevallen sowieso door hun leeftijd en mogelijk chronische klachten een slechtere nier- en leverfunctie hebben.

Vergiftigingsverschijnselen (symptomen) na een overdosis paracetamol

Om een paracetamolvergiftiging op te lopen moet men enkele keren de aanbevolen dagdosering overschrijden. Gelet op het bovenstaande kunnen die grenswaarden echter veel lager zijn, waardoor paracetamol plotseling niet meer zo 'onschuldig' is als het lijkt. De verschijnselen of symptomen van een overdosis zijn onder te verdelen in een aantal fasen die overeenkomen met de ernst van de overdosis en vergiftiging. Wat betreft de symptomen kunnen de hieronder genoemde stadia elkaar overlappen.

Bron: Themostinept / FlickrBron: Themostinept / Flickr

Fase 1 (0-24 uur)

In dit stadium treden maag-darmklachten op, zoals misselijkheid en braken. Deze symptomen kunnen enkele uren op zich laten wachten of acuut zijn. Afhankelijk van de mate van overdosering blijft het daarbij en lijkt de patiënt zelfs niet ernstig ziek te zijn. Bij een letale overdosis kan daarentegen al in deze fase de dood intreden. Resumerend volgen hieronder de algemene symptomen, afhankelijk van de ernst van de overdosis:
  • Misselijkheid.
  • Bleke huid.
  • Transpireren.
  • Braken.
  • Buikpijn.
  • Vernauwd bewustzijn en coma bij ernstige intoxicatie.
  • Apathie, sufheid.
  • Lage bloeddruk.
  • Shock.

Fase 2 (24-72 uur)

Dit wordt de latente periode genoemd. Soms beginnen de maag-darmklachten pas in deze fase. Vaak verdwijnen ze juist in dit stadium, waarbij pijn in de bovenbuik (rechts) echter prominent op de voorgrond treedt, tevens het eerste verschijnsel van een leververgiftiging. Hepatotoxiteit, met in het kielzog ervan een vergrote lever, is overigens zeer pijnlijk. De oorzaak van de leverschade is de grote hoeveelheid overtollig toxisch metaboliet.

Nierfunctie

Van de bloedwaarden zijn de transaminasen verhoogd. Ook kan de nierfunctie verslechteren, en is het bilirubine verhoogd. Het laatste gaat gepaard met geelzucht. Samenvattend zijn de algemene symptomen, afhankelijk van de ernst van de overdosis:
  • Misselijkheid.
  • Braken.
  • Vooral heftige pijn rechts in de bovenbuik.
  • Geelzucht.
  • Verhoogde bloedwaarden (bilirubine, afwijkende nierfunctiewaarden)

Fase 3 (48-96 uur)

Deze fase staat in het teken van ernstige leverfunctiestoornissen of leverfalen. De bovenbuikklachten blijven aanhouden of nemen toe, de lever is vergroot. Er ontstaat algehele malaise en er is sprake van metabole acidose (verzuring) als gevolg van leverfalen. Met name de toenemende acidose – die wellicht niet reageert op behandeling – is in veel gevallen fataal. In combinatie met leverfalen laten ook, maar niet altijd, de nieren het langzaam afweten. Resumerend zijn de algemene symptomen:
  • Intensiever braken.
  • Misselijkheid.
  • Geelzucht.
  • Bloedingen als gevolg van stollingsstoornissen.
  • Toenemende lever- en nierfunctieproblemen.
  • Acidose (verzuring).

Bron: Michelle Tribe / Wikimedia CommonsBron: Michelle Tribe / Wikimedia Commons

Fase 4 (4-18 dagen)

Dit stadium is te vergelijken met een dubbeltje op zijn kant. Er treedt herstel in – meestal binnen 10 dagen – of de overdosis heeft een dodelijke afloop, veelal door fatale complicaties met betrekking tot de systeemorganen, zoals letale (ventriculaire) hartritmestoornissen, coma, sepsis, hersenoedeem, ernstige bloedingen door stollingsstoornissen, shock, bloeddrukdaling, longoedeem, levernecrose (afsterving leverweefsel).

Diagnose en behandeling

De diagnose paracetamolvergiftiging wordt onder meer gesteld met behulp van het bepalen van de paracetamolconcentratie in het bloed. Hiermee wordt ingeschat hoe ernstig de intoxicatie is en daar wordt het medisch beleid op afgestemd. Bij tijdige ziekenhuisopname begint men vaak met maagspoelen om te beletten dat de aanwezige paracetamol in het spijsverteringsstelsel wordt opgenomen in het bloed. Geactiveerde kool met een laxantium wordt bovendien binnen vier tot zes uur toegediend. Naast de symptomatische behandeling volgt op geleide van de plasmaspiegels (van paracetamol) doorgaans intraveneus N-acetylcysteïne.

Lees verder

© 2015 - 2017 Orion, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Ui is levensgevaarlijk voor je hondUi is levensgevaarlijk voor je hondWaarschijnlijk heb je wel eens gehoord chocolade giftig is voor je hond. Maar wist je ook dat je hond ook vergiftiging o…
Pas op voor medicijnvergiftiging bij kleine kinderen!Pas op voor medicijnvergiftiging bij kleine kinderen!Medicijnen lijken voor kinderen vaak op snoepjes. De schadelijke gevolgen daarvan zijn aanzienlijk, want per jaar lopen…
CO vergiftiging voorkomen en herkennenCO vergiftiging (of koolstofmonoxide vergiftiging) maakt elk jaar tientallen doden. Dit valt te wijten aan het 'stille'…
Nierpijn: Locatie, diagnose en behandelingNierpijn: Locatie, diagnose en behandelingDe nieren zijn vitale organen die een regulerende rol spelen bij zowel mens en dier. Ze scheiden afvalstoffen af in de u…
Verschillende pijnstillers: welke zijn het beste?Pijn is een onaangenaam gevoel dat dient als waarschuwingssignaal voor gevaren, ongezonde leefwijzen, overbelasting, etc…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Kazejin / Pixabay
  • Codex Medicus, 'Vergiftigingen', P. van Heijst
  • https://cryptocheilus.wordpress.com/2010/08/11/paracetamol-misbruik-en-vergiftiging/
  • https://www.vergiftigingen.info/stofmonografie_inzien.htm?execution=e1s4
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Paracetamol
  • http://www.merckmanual.nl/mmhenl/sec24/ch297/ch297b.html
  • Afbeelding bron 1: Sam Cat / Flickr
  • Afbeelding bron 2: Themostinept / Flickr
  • Afbeelding bron 3: Michelle Tribe / Wikimedia Commons

Reageer op het artikel "Medicijnvergiftiging (overdosis) – paracetamol"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Kimberley Pex, 17-02-2016 08:49 #2
Paracetamol is vergif. Er zijn de afgelopen 10 jaar ontzettend veel onderzoeken gedaan naar de vernietigende werking van paracetamol op de lever… Ik wist t al, als ik er één in nam moest ik braken, ik kreeg kortgeleden een infuus bij m'n zoveelste opname na de zoveelste ingreep, en braken! Tijdens t inlopen van paracetamol(wat ik niet wist) want ik lag weer halfdood bij te komen van een fikse openbuikoperatie, werd ik misselijk, en toen braken! Alles kwam eruit, nutridrink, maagsap, gal enz. Paracetamol, waar ze de mensen mee volproppen in alle (!) ziekenhuizen, zie ik als 'n vorm van genocide. Na 5 jaar paracetamolgebruik is je lever naar de haaien. Ik klets niet uit m'n nek, 't staat zelfs al gewoon bij Wikipedia vermeld.

Karart (infoteur), 13-01-2016 13:58 #1
Ik ben op 28 december 2015 door een vervelend ongeluk met hoge snelheid terecht gekomen op een stomp stuk metaal. Het gevolg was een aantal gebroken ribben, een leverbeschadiging en een bloeduitstorting op het longvlies. Ik werd aanvankelijk opgenomen op de intensive care en naderhand naar zaal gebracht. Wat mij opviel was, dat ik behalve een lage dosering morfine ook grote hoeveelheden paracetamol kreeg toegediend - mij werd verteld dat ik een hoge spiegel paracetamol diende op te bouwen als pijnonderdrukker. De pijnstilling was noodzakelijk, omdat ik vooral goed diep moest doorademen om longontsteking te voorkomen. Toen ik daarna weer thuis was ging ik door met de voorgeschreven medicatie, maar werd inmiddels steeds zieker. Ik kreeg rillingen en zweetaanvallen (die ik toedichtte aan het medicijngebruik oxycodon - stond in de bijsluiter), maar het bleek zeer hoge koorts te zijn. Uiteindelijk ben ik weer in het ziekenhuis beland, waar bleek dat ik enorme ontstekingswaarden in mijn bloed had. Een longontsteking hebben ze echter niet kunnen waarnemen. Met een week lang antibiotica via infuus ben ik weer hersteld. Maar het viel mij op (alweer) dat ze zulke enorme hoeveelheden paracetamol gaven. Ik heb ze op een dag geen van alle geslikt en daarna opgeteld en het bleek wel 9000 gram te zijn die ze dagelijks in tabletvorm kwamen brengen. Ik ben geen medicus, maar ik vraag me af of het ziekenhuispersoneel wel gewaar is van het risico om iemand (die juist een leverbeschadiging heeft opgelopen) zoveel van dit medicijn toe te dienen. Of zijn de verhalen uit dit artikel zwaar overtrokken?

Infoteur: Orion
Laatste update: 29-04-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Vergiftigingen
Bronnen en referenties: 9
Reacties: 2
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!