Steenpuisten: symptomen, behandeling, voorkomen en risico's

Steenpuisten: symptomen, behandeling en risico's - Een steenpuist is een huidinfectie die in veel gevallen veroorzaakt wordt door een bacterie. Er ontstaat een aanvankelijk jeukende, later pijnlijke, rode en warme bult rond een haarwortel. De bult zwelt allengs op en er onstaat onderhuids een flinke hoeveelheid pus. Deze pus vloeit af als de puist opengaat. Wanneer er één kop zichtbaar is spreken we van een furunkel; bij meerdere puskoppen spreken we van een karbunkel of negenoog.

Steenpuisten: symptomen, behandeling en voorkomen

• Wat is een steenpuist?
• Alternatieve namen
• De symptomen en verschijnselen van steenpuisten
• Risicofactoren
• Wanneer de huisarts raadplegen?
• Behandeling, wat te doen tegen steenpuisten?
• Het voorkomen van steenpuisten

Wat is een steenpuist?

Een steenpuist of furunkel is een huidinfectie van een haarzakje, talgkliertje of nabijgelegen huidweefsel. Bij toename van de infectie, zal de pus (gele etter) zich ophopen. Steenpuisten worden meestal veroorzaakt door Staphylococcus aureus (bacteriën), maar zij kunnen tevens worden veroorzaakt door andere bacteriën of schimmels die zich op de huid bevinden. Overigens dragen veel mensen de S. aureus bacterie met zich mee zonder dat zij daar last van hebben. Vaak treden steenpuisten op in huidplooien of andere delen van het lichaam waar wrijving optreedt. Ze treden altijd op waar haarzakjes, zweet- of talgklieren zijn. Steenpuisten komen vooral voor in de nek, op het gezicht, de borst en de billen. De puist kan zo hard zijn als een steen, vandaar de naam 'steenpuist'.

Bij aanwezigheid van grotere aantallen furunkels tegelijkertijd of bij terugkerende furunkels van meer dan vier per jaar, wordt gesproken van furunculose. Hierbij is er mogelijk sprake van een bron van bacteriën van waaruit de patiënt steeds opnieuw besmet wordt. Deze bron van besmetting bevindt zich vaak in de neusingang van de patiënt zelf, maar soms ook in het perineum (de bilnaad) of de oksels. Een verminderde weerstand speelt hierbij mogelijk ook een rol.¹

Alternatieve namen

Wanneer er één kop zichtbaar is spreekt men ook wel van een furunkel. Bij meerdere puskoppen wordt het een karbunkel of negenoog genoemd.

De symptomen en verschijnselen van steenpuisten

Binnen enkele dagen ontwikkelen zich de volgende symptomen:

• een klein rood bultje of bobbeltje;
• jeuk voordat de steenpuist zich ontwikkelt;
• het aangedane gebied wordt pijnlijk en begint warm aan te voelen;
• er hoopt zich pus op, zodat het bultje en het omliggende weefsel opzwelt;
• in het centrum ontstaat een gele of witte kop;
• soms vermoeidheid, koorts of een algemeen gevoel van ziek-zijn;
• ze groeien snel.

Risicofactoren

De kans op steenpuisten wordt vergroot door slechte hygiëne, te strakke kleding of kleding die anderszins op een bepaalde plek de huid irriteert en broeierige warmte. Mensen met verminderde weerstand door bijvoorbeeld een niet of slecht behandelde diabetes mellitus, is de kans op het ontstaan van steenpuisten groter.

Wanneer de huisarts raadplegen?

Bij steenpuisten in neus of oor of bij een karbunkel, doet de persoon er verstandig aan bij de huisarts langs te gaan. In deze gevallen is er een grotere kans op verspreiding van de bacteriën in de bloedbaan. Bi veelvuldige recidief is het ook raadzaam bij de huisarts langs te gaan.

Behandeling, wat te doen tegen steenpuisten?

Somtijds verdwijnen steenpuisten spontaan na een periode van jeuk en lichte pijn. In veel gevallen echter barsten ze open, waarna de pus eruit loopt. Laat de steenpuist 'rijpen'. Dit 'rijpingsproces' kan worden bespoedigd door hete kompressen aan te brengen op de steenpuist. Normaalgesproken treedt er na enige tijd treedt er spontane ontlasting op met vrijkomen van pus, waarna de pijn direct verdwijnt en de roodheid trekt na enkele dagen weg. Knijp de puist niet uit; dit zal de ontsteking alleen maar verergeren en de infectie kan zich hierdoor verspreiden. De patiënt moet zo veel mogelijk van de steenpuist afblijven om verspreiding van de bacterie te voorkomen.

Raadpleeg bij twijfel de huisarts. De huisarts kan indien dat nodig is en er voldoende rijping heeft plaatsgevonden, de steenpuist chirurgisch ontlasten door middel van incisie en drainage. De huisarts kan een furunkel die steeds op dezelfde plek terugkeert, voorgoed verwijderen door excisie (uitsnijding) van de haarzak.

Antimicrobiële therapie is niet geïndiceerd bij patiënten die incidenteel last hebben van een steenpuist, zonder verhoogd risico. Onder speciale omstandigheden is deze therapie wel geïndiceerd, zoals bij een furunkel :

• die niet geneest, zonder aanwijzingen voor een karbunkel;
• boven de lijn van mondhoek tot oor;
• bij een patiënt met een verhoogd risico op endocarditis (eeninfectie van het endocard, de binnenbekleding van het hart) of met een kunstgewricht;
• die gepaard gaat met algemene malaise en koorts;
• bij een patiënt met influenza (griep) of een verminderde weerstand (diabetes mellitus of suikerziekte, hiv-infectie).²

Meestal genezen incidentele furunkels goed en zonder complicaties, zij het soms met enige littekenvorming.

Het voorkomen van steenpuisten

Steenpuisten kunnen worden voorkomen door een goede lichamelijke hygiëne, voldoende weerstand (door regelmatig te leven, voldoende slaap te nemen en gezond te eten) en door het vermijden van broeiplekken en wrijving, bijvoorbeeld door het dragen van luchtige, loszittende kleding. Wrijving kan bevorderen dat de bacterie de huid binnendringt.

Klik hier voor een artikelenreeks over abcessen: hersenabces, kaakabces peri-anaal abces, abces in oksel, lies en borst / steenpuist (huidabces).

Noten

1. NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties (Eerste herziening). Wielink G, Koning S, Oosterhout RM, Wetzels R, Nijman FC, Draijer LW.. Huisarts Wet 2007;50(9): 426-44.
2. Ibid.

Lees verder

• Huidaandoeningen A-Z: jeuk, pijn, bruine & rode vlekken huid
• Jeukende huid of jeuk aan de huid: plaatselijk, hele lichaam
• Huiduitslag: rode vlekken huid baby, kind, volwassene & jeuk
• Abces in oksel, lies en borst / steenpuist (huidabces)