InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Acute hartdood (hartstilstand)

Acute hartdood (hartstilstand)

Acute hartdood (hartstilstand) Plotseling houdt het hart het voor gezien. De betreffende persoon valt 'dood' neer. De oorzaak kan asystolie zijn, waarbij het ecg vlak is (een horizontale streep op de monitor). Vaak is er echter sprake van ventrikelfibrilleren. Het hart beweegt dan nog wel, beter gezegd het trilt, maar de pompfunctie is verloren gegaan, zoals bij een hartstilstand. In veel gevallen is onmiddellijk reanimeren levensreddend. Na vier tot zeven minuten zal het immers zeer moeilijk zijn om het hart weer op gang te krijgen. Bovendien is er dan al hersenbeschadiging ontstaan. In klinische omstandigheden is reanimeren binnen de 'veilige marges' een vanzelfsprekendheid. Thuis, op straat of op het werk ligt dat om begrijpelijke redenen anders, ondanks het feit dat er overal in het straatbeeld defibrillatorkastjes (AED) zijn verschenen.

Inhoud


Wat is acute hartdood (hartstilstand)?

In de volksmond wordt dat hartstilstand genoemd. Genuanceerd gezegd komt acute hartdood erop neer dat de bloedcirculatie plotseling stilstaat. De pompfunctie van het hart is om de een of andere reden teloorgegaan. De directe oorzaak daarvan is een hartstilstand (asystolie, waarbij het ecg dus vlak is) of ventrikelfibrilleren. In het laatste geval is er sprake van een ongecoördineerde elektrische geleidingsactiviteit in een zeer hoge frequentie van de hartkamers.

Bron: Bjoertvedt, Wikimedia Commons (GFDL)Bron: Bjoertvedt, Wikimedia Commons (GFDL)
Pompfunctie van het hart
Door de chaotische samentrekkingen (trillen) van de hartspier valt, mechanisch gezien, de pompfunctie weg en staat de bloedcirculatie volledig stil, met fatale gevolgen. De patiënt zal dan ook binnen enkele minuten gereanimeerd moeten worden. De achterliggende oorzaak van acute hartdood kan cardiogeen zijn, zoals een hartinfarct, of niet-cardiogeen, bijvoorbeeld als gevolg van een aneurysma, ofwel een plaatselijke verwijding in een grote lichaamsslagader. Vaak is dat de buikaorta.

Karakteristieke verschijnselen (symptomen) van acute hartdood

Typisch is de aanvankelijk stokkende ademhaling en vervolgens de ademstilstand. Er is bovendien geen polsslag voelbaar. Direct ingrijpen met hartmassage en mond-op-mondbeademing is van cruciaal belang. Onderwijl wordt er een ecg gemaakt. Op straat of op het werk kan dat met behulp van de plakelektrodes van een AED, de afkorting van Automatische Externe Defibrillator. Deze apparaten zijn op strategische plaatsen aangebracht, zoals in sportcomplexen en winkelcentra.

Meteen reanimeren

Aan de hand van het ecg op het defebrillatorkastje wordt ventrikelfibrilleren aangetoond. Alleen in dat geval mag en moet er direct worden gedefibrilleerd. Volg daarbij de instructies op. Nogmaals, meteen met hartmassage en mond-op-mondbeademing beginnen is van levensbelang, dus vóórdat de AED wordt aangesloten, die meestal een heel eind weg aan een muur hangt. Direct reanimeren zorgt er immers voor dat de zuurstofvoorziening van de hersenen enigszins gewaarborgd blijft. Door de ademstilstand ontstaat er namelijk een anaërobe stofwisseling (geen zuurstoftoevoer met als gevolg acidose, ofwel verzuring).

Andere verschijnselen (symptomen) van acute hartdood:

  • Aanvankelijk trekt de patiënt bleek weg en wordt duizelig. De adem stokt. Er is geen pols, ook niet in de lies (arteria femoralis) of hals (arteria carotis). Evenmin zijn met de stethoscoop harttonen hoorbaar.
  • Na ongeveer 10 seconden treedt volledige bewusteloosheid op met wijde pupillen en ademstilstand als gevolg van hersenanoxie. De patiënt trekt grauw weg. Spiertrekkingen en convulsies volgen na ca. 20 seconden.
  • Bij geen of een onsuccesvolle reanimatie is de hersenbeschadiging na 4 tot 5 minuten onherstelbaar.
  • Na 5 tot 7 minuten kan het hart niet meer op gang worden gebracht en volgt onherroepelijk de dood.

AED / Bron: Chad Berg, PixabayAED / Bron: Chad Berg, Pixabay

AED (Automatische Externe Defibrillator)

Bij acute hartdood mag in de thuissituatie, op straat of op het werk geen tijd worden verspild aan secundaire zaken, zoals het maken van een ecg met de AED (in plaats van direct reanimeren). Het kan niet genoeg benadrukt worden dat het van primair belang is dat de reanimatie met behulp van hartmassage en mond-op-mondbeademing meteen van start gaat in afwachting van iemand die een AED haalt en aansluit. Uiteraard waarschuwt een van de omstanders onmiddellijk de ambulance (112).

Hersenbeschadiging

Waar het om gaat is dat de circulatie na 4 à 5 minuten op ongeacht welke wijze geheel of gedeeltelijk hersteld dient te zijn om ernstige hersenbeschadiging te voorkomen. Die doelstelling blijkt in de praktijk al moeilijk genoeg. Door onkunde, paniek en tal van andere factoren overleeft slechts een zeer klein aantal van de patiënten die buiten het ziekenhuis geveld worden door acute hartdood (hartstilstand of ventrikelfibrilleren). Daar komt bij dat succesvol reanimeren zeer afhankelijk is van de duur van de hartstilstand of fibrillatie.

Voornaamste oorzaak van acute hartdood (hartstilstand of kamerfibrilleren)

In de meeste gevallen is een hartinfarct de onderliggende oorzaak van acute hartdood. We moeten dan denken aan de kransslagaderen die ernstig in gebreke blijven door zuurstoftekort (vernauwing) of door coronairtrombose. Meestal is er dan al een jarenlange lijdensweg vol hartklachten aan voorafgegaan.

Andere cardiogene en niet-cardiogene oorzaken van acute hartdood (hartstilstand en kamerfibrilleren):
  • Hartinfarct, zoals hierboven genoemd, door ischemie (zuurstoftekort door vernauwing of trombose). Een infarct kan ernstige ritmestoornissen veroorzaken, zoals een elektromechanische dissociatie, ofwel polsloze elektrische activiteit. Er is dan nog enige elektrische geleiding, maar die is zo chaotisch dat er van een effectieve pompfunctie van het hart geen sprake meer, de bloedcirculatie dus stilstaat (geen polsslag) en er sprake is van een cardiogene shock.
  • Hartfalen, zoals decompensatio cordis.
  • Hartruptuur (hartbloeding).
  • Hartklepgebreken.
  • Overdosis medicijnen (intoxicatie). Zeer sporadisch treedt acute hartdood op als bijwerking van geneesmiddelen tegen hartritmestoornissen.
  • Een ongeval thuis of op het werk, zoals elektrocutie, verdrinking, bloedverlies.
  • Verstoring van de mineralenhuishouding (elektrolyten), zoals de kalium-natriumbalans.
  • Soms als gevolg van intense prikkeling van de nervus vagus (vagusprikkeling), zoals tijdens intubatie bij narcose-toediening (operatie).
  • Complicatie bij hartkatheterisatie en angiocardiografie.
  • Aneurysma, zoals van de buikaorta (grote lichaamsslagader).
  • Longembolie en epilepsie.
  • Aangeboren hartafwijkingen en -ziekten.
  • Hartritmestoornissen, waaronder hartblok, tachycardieën die overgaan in ventrikelfibrilleren, lange QT-tijd syndroom (LQTS).

Hartinfarct

De bovenstaande lijst pretendeert beslist geen volledigheid. Het toont alleen hoe talrijk de onderliggende oorzaken van acute hartdood zijn. Vooral in de sportwereld ontstaat telkens veel ophef als een topsporter erdoor geveld wordt, al dan niet als gevolg van een verborgen ritmestoornis of andere hartaandoening. In de 'gewone wereld' is acute hartdood in het overgrote deel van de gevallen te wijten aan een hartinfarct (tussen de 80 en 90 procent). Ten overvloede moet gezegd zijn dat een ongezonde leefstijl in dat opzicht veel risicofactoren in zich draagt. Ter voorkoming van een hartinfarct bij risicopatiënten, en dus het risico van een acute hartdood, worden vaak ook cholesterolverlagers, bloeddrukverlagende medicijnen en bloedverdunners voorgeschreven.

Lees verder

© 2014 - 2017 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hartstilstand: Symptomen, oorzaak en gevolgenHartstilstand: Symptomen, oorzaak en gevolgenWat is een hartstilstand precies en waaraan kun je die herkennen? Wat zijn de belangrijkste tekenen en symptomen? Is een…
Hart en omega-3-vetzurenEPA en DHA, de lange keten omega-3-vetzuren uit visolie, gaan hartritmestoornissen waaronder atrium- en ventrikelfibrill…
Koelen bij hartstilstandKoelen bij hartstilstandKoelen bij hartstilstand: volwassen mensen die na een hartstilstand met succes zijn gereanimeerd, moeten 12 tot 24 uur d…
Kun je een hartstilstand overleven? Wat zijn de symptomen?Kun je een hartstilstand overleven? Wat zijn de symptomen?Het hart stopt ineens met pompen. Wat zijn de symptomen bij een hartstilstand en waar wordt het door veroorzaakt? Wat is…
Syndroom van Brugada: Symptomen, oorzaken en behandelingSyndroom van Brugada: Symptomen, oorzaken en behandelingBrugada Syndroom is een genetische aandoening van het hart, waarbij iemand plotseling kan overlijden ten gevolge van een…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: PublicDomainPictures, Pixabay
  • Codex Medicus, 'Hart- en vaatziekten', W. van der Kooi
  • Codex Verpleegkunde, 'Cardiologische verpleging', W. Kuyt
  • 'Inwendige geneeskunde', H. Hazelhorst, Uitgeverij Spruyt & Van Mantgem, Leiden
  • 'Speciële verpleegkunde', M. de Zwart, Uitgeverij Spruyt & Van Mantgem, Leiden
  • Afbeelding bron 1: Bjoertvedt, Wikimedia Commons (GFDL)
  • Afbeelding bron 2: Chad Berg, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Blausen Medical Communications, Inc., Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Reageer op het artikel "Acute hartdood (hartstilstand)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Orion
Laatste update: 18-03-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Hart- en vaatziekten
Bronnen en referenties: 8
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!