Bradycardie: symptomen, oorzaak & behandeling trage hartslag

Bradycardie: symptomen, oorzaak & behandeling trage hartslag Bradycardie is een langzamere hartslag dan normaal. De hartslag is minder dan 60 slagen per minuut. Een trage hartslag kan zorgen voor klachten als duizeligheid, (neiging tot) flauwvallen en vermoeidheid. Het hart slaat gewoonlijk tussen 60 en 100 keer per minuut bij volwassene in rust. Bij jongvolwassenen en sporters kan dit lager zijn. Bradycardie hoeft niet per se klachten te geven. In dat geval is behandeling niet altijd nodig.

Wat is bradycardie?

Definitie

Bradycardie duidt op een hartfrequentie lager dan 60 slagen per minuut¹, de Nederlandse Hartstichting houdt het echter bij een hartslag minder dan 50 slagen per minuut.² Het normale hartritme van een volwassen persoon in rust is 60 tot 70 slagen per minuut. De hartfrequentie behoort te dalen tijdens inactiviteit (en nog verder tijdens de slaap) en op te lopen tijdens inspanning. Tijdens inspanning kan de hartslag oplopen tot 160 tot 180 per minuut.

Tiende hersenzenuw

Het autonome zenuwstelsel regelt de snelheid van het hartritme. Zodra het autonome zenuwstelsel spieractiviteit waarneemt, brengt het de hartslag en de bloeddruk omhoog door afgifte van hormonen aan het bloed. Als je je buik hebt volgegeten en je maag gevuld is, zet het autonome zenuwstelsel aan tot rusten door prikkeling van de nervus vagus, welke de hartslag vertraagt. De nervus vagus is de tiende hersenzenuw en behoort tot het autonome zenuwstelsel. Het is een zenuw die uit de hersenen komt en naar organen in de borstkas en buik gaat.

Lage hartslag niet altijd verontrustend

Een lage hartslag hoeft lang niet altijd verontrustend te zijn. Niet zelden hebben goed getrainde sporters in rust een relatief lage hartslag. De hartspier van sporters die goed getraind zijn heeft extra spiervezels aangemaakt, teneinde krachtiger en efficiënter bloed rond te pompen. Gezonde jongvolwassen mannen kunnen in rust een hartslag hebben van tussen de 49-55 en vrouwen tussen de 54-60. Goed getrainde sporters van deze leeftijd kunnen een nóg lagere hartslag hebben in rust. Dat is dus heel normaal. Zo zijn er bijvoorbeeld wielrenners die hartslagen in rust hebben van slechts 35-40 slagen per minuut.

Wanneer is een bradycardie medisch relevant?

Een bradycardie wordt medisch relevant indien de hartfrequentie niet in overeenstemming is met de mate van activiteit op dat moment. Als dat het geval is, dan is de pompwerking van het hart onvoldoende en krijgt het lichaam (waaronder de hersenen) onvoldoende zuurstofrijk bloed aangeleverd om naar behoren te kunnen functioneren.

Vermoeidheid / Bron: Istock.com/dolgachovVermoeidheid / Bron: Istock.com/dolgachov

Symptomen van bradycardie

Verschijnselen

Een te trage hartslag kan leiden tot verminderde doorbloeding van de hersenen, waardoor er klachten ontstaan als duizeligheid en (neiging tot) flauwvallen. Deze klachten treden vooral op bij een plotselinge overgang van een normaal ritme naar een bradycardie. Bij een langdurige lichte bradycardie kan algehele vermoeidheid op de voorgrond staan.

Voor getrainde sporters is een lage hartslag normaal

Een hartslag in rust van minder dan 60 slagen per minuut kan normaal zijn voor sommige mensen, met name voor gezonde jongvolwassenen en getrainde sporters. Zij zullen dan ook geen klachten hiervan ondervinden. Voor deze groep mensen wordt bradycardie niet beschouwd als een gezondheidsprobleem. Het hart van deze mensen pompt krachtiger en efficiënter bloed rond.

Oorzaken van bradycardie

Bradycardie wordt veroorzaakt door iets dat de elektrische stromen of impulsen van het hart, dat de pompwerking van het hart regelt, verstoort. Veel aandoeningen kunnen dit veroorzaken of hieraan bijdragen, waaronder:
  • Hartweefselschade als gevolg van ouderdom;
  • Hartweefselschade als gevolg van hart- en vaatziekten of een hartaanval;
  • Hoge bloeddruk (hypertensie);
  • Aangeboren hartafwijking;
  • Myocarditis, een ontsteking van de hartspier;
  • Een complicatie van een hartoperatie;
  • Traag werkende schildklier (hypothyreoïdie)
  • Magnesium werkt samen met calcium om elektrische impulsen in de cellen te reguleren: een onbalans van deze twee mineralen verstoort dit proces;
  • Herhaaldelijke verstoring van de ademhaling tijdens de slaap (obstructieve slaapapneu);
  • Ontstekingsziekten, zoals reumatische koorts of lupus;
  • Hemochromatose, een stofwisselingsziekte waarbij de opname van ijzer in de darm niet goed kan worden gereguleerd;
  • Medicijnen, waaronder een aantal medicijnen voor andere hartritmestoornissen, hoge bloeddruk en psychoses.

Onderzoek en diagnose

De arts zal je pols voelen om je hartslag te bepalen. Je hartslag is duidelijk te voelen aan de binnenkant van je pols. Daarna zal vervolgonderzoek ingezet worden om meer informatie te krijgen over je hartslag en ritme. Een electrocardiogram (ECG) of hartfilmpje is een grafische weergave van de elektrische activiteit in de hartspier. Dit onderzoek kan aantonen wat de trage hartslag veroorzaakt. Een holteronderzoek, eventrecorder of looprecorder (periodieke meting) kan ook nodig zijn. Dit onderzoek wordt gebruikt om je hartslag en ritme over een langere periode bij te houden. Je houdt zelf eventuele klachten bij in een schriftje of app. De arts zal de symptomen afstemmen op de activiteit op de monitor om te zien of een hartritmeprobleem de oorzaak is en of je hartslag gerelateerd is aan deze klachten.

Daarnaast kunnen de volgende onderzoeken uitgevoerd worden:
  • inspanningstest, waarbij er een hartfilmpje (ECG) tijdens inspanning wordt gemaakt
  • echocardiografie. waarbij de vorm, grootte en het functioneren van het hart kan worden onderzocht
  • elektrofysiologisch onderzoek, ook wel prikkelonderzoek genoemd, waarbij de cardioloog onderzoekt of hij ritmestoornissen kan opwekken
  • tilttest of kanteltafeltest, een onderzoek dat wordt uitgevoerd bij patiënten die last hebben van flauwvallen of duizeligheid
  • bloedafname

Behandeling van bradycardie

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak, de soort en de ernst van de bradycardie. Wanneer een bradycardie geen aanleiding geeft tot klachten, is behandeling veelal niet nodig en zeker niet met spoed. Wanneer een bradycardie gepaard gaat met klachten, zal onderzocht moeten worden of de onderliggende oorzaak kan worden weggenomen. Denk bijvoorbeeld aan het staken of verminderen van bepaalde medicijnen. Als iemand vaak last heeft van bradycardie met klachten, dan kan een pacemaker uitkomst bieden.

Prognose

De prognose van bradycardie is goed wanneer het hartritme snel wordt geïdentificeerd en behandeld door een arts. Patiënten met sick sinus-syndroom (waarbij de sinusknoop niet goed werkt) die bradycardie hebben, hebben echter meestal een slechte prognose met 5-jaarsoverlevingspercentages tussen 45 en 70%.³

Noten:
  1. Dr. A.J. Six (in samenwerking met dr. J.H. Kirkels, dr. R.P.J. Budde, dr. M.J.M. Cramer en drs. B.E. Backus): De cardiologie vereenvoudigd. Boom Lemma Uitgevers, Den Haag, vijfde herziene druk, 2011, p.98.
  2. Hartstichting. 'Bradycardie'. https://www.hartstichting.nl/hartziekten/hartritmestoornissen/bradycardie (voor de laatste keer geraadpleegd op 25-08-2015)
  3. Hafeez Y, Grossman SA. Sinus Bradycardia. [Updated 2021 Aug 9]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493201/

Lees verder

© 2015 - 2022 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Wat is een hartritmestoornis?Wat is een hartritmestoornis?Het hart is één van de belangrijkste organen van het lichaam. Daar kan natuurlijk het een en ander mis mee gaan. Soms sl…
De Micra-pacemaker, een draadloze pacemakerDe Micra-pacemaker, een draadloze pacemakerDe onzichtbare cardiocapsule, de Micra, is s werelds kleinste pacemaker. Hij is niet zichtbaar onder de huid, dus er zi…
Hartritmestoornissen  bradycardie (trage hartslag)Hartritmestoornissen bradycardie (trage hartslag)Bradycardie is een ritmestoornis. Het hart klopt dan zeer traag. Dat kan allerlei oorzaken hebben. Bij een reguliere car…
Lage hartslag, gevaarlijk?Lage hartslag, gevaarlijk?Een trage hartslag wordt bradycardie genoemd. Niet altijd wordt een te trage hartslag opgemerkt. De symptomen zoals kort…

Aicardi-syndroom: Neurologische aandoeningAicardi-syndroom: Neurologische aandoeningIn 1965 beschreef de Franse neuroloog Dr. Jean Aicardi voor het eerst het syndroom van Aicardi. Dit vrij zeldzaam syndro…
Ziekte van Refsum met symptomen aan ogen, huid en zenuwenZiekte van Refsum met symptomen aan ogen, huid en zenuwenDe ziekte van Refsum is een erfelijke aandoening die zich kenmerkt door retinitis pigmentosa (oogaandoening), perifere p…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • Cleveland Clinic. Bradycardia. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/17841-bradycardia (ingezien op 20-12-2021)
  • Dr. A.J. Six (in samenwerking met dr. J.H. Kirkels, dr. R.P.J. Budde, dr. M.J.M. Cramer en drs. B.E. Backus): De cardiologie vereenvoudigd. Boom Lemma Uitgevers, Den Haag, vijfde herziene druk, 2011.
  • Hafeez Y, Grossman SA. Sinus Bradycardia. [Updated 2021 Aug 9]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2021 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493201/
  • Hartcentrum Hasselt. Te traag hartritme (bradycardie). https://www.hartcentrumhasselt.be/patient/hartziekten/hartritmestoornissen/te-traag-hartritme--bradycardie (ingezien op 20-12-2021)
  • Hartstichting. 'Bradycardie'. https://www.hartstichting.nl/hartziekten/hartritmestoornissen/bradycardie (voor de laatste keer geraadpleegd op 25-08-2015)
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/dolgachov
Tartuffel (2.976 artikelen)
Laatste update: 20-12-2021
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 7
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.