Prostaatkanker: symptomen, oorzaak en behandeling

Prostaatkanker: symptomen, oorzaak en behandeling. Prostaatkanker is kanker die ontstaat in de weefsels van de prostaat. De prostaat is een klier ongeveer ter grootte van een kastanje die een onderdeel is van het mannelijke voortplantingssysteem. De prostaat bevindt zich onder de blaas, aan de voorzijde van het rectum en het ligt rond het begin van de urethra (de plasbuis). Prostaatkanker komt meestal voor bij oudere mannen.

Prostaatkanker: symptomen, oorzaak en behandeling

Symptomen prostaatkanker

• Wat is prostaatkanker?
• Incidentie van prostaatkanker
• Oorzaken en risicofactoren prostaatkanker
• Symptomen van prostaatkanker
• Diagnostiek van prostaatkanker
• Behandeling van prostaatkanker
• Prognose prostaatkanker

Klik hier voor een artikelenreeks over prostaataandoeningen.

Wat is prostaatkanker?

Prostaatkanker is kanker die ontstaat in de weefsels van de prostaat. De prostaat is een klier, ongeveer ter grootte van een kastanje, die onderdeel uitmaakt van het mannelijke voortplantingssysteem. De prostaat bevindt zich onder de blaas, aan de voorzijde van het rectum en het ligt rond het begin van de urethra (de plasbuis). Prostaatkanker komt meestal voor bij oudere mannen.

Incidentie van prostaatkanker

Prostaatkanker is, naast longkanker, de meest voorkomende kanker bij mannen. In Nederland heeft prostaatkanker een incidentie van ongeveer 95 op de 100.000 mannen per jaar. Jaarlijks worden meer dan 7900 nieuwe patiënten met prostaatkanker gediagnosticeerd.

Oorzaken en risicofactoren van prostaatkanker

De oorzaak van prostaatkanker is vooralsnog niet bekend. Hormonale, genetische, milieu en voedingsfactoren lijken een rol te spelen in het ontstaan van deze kanker. De volgende risicofactoren worden geassocieerd met prostaatkanker:

• Leeftijd: Er is een sterke correlatie tussen leeftijdstoename en het ontwikkelen van prostaatkanker. De incidentie van prostaatkanker neemt gestaag toe met het voortschrijden der jaren. Des te ouder, des te meer kan op prostaatkanker.

• Etniciteit: Uit Amerikaanse gegevens blijkt dat Afro-Amerikaanse mannen een 1,6 keer grotere kans lopen dan blanke Amerikanen op het ontwikkelen van prostaatkanker. Ze hebben ook 2,4 keer meer kans te sterven aan deze ziekte ten opzichte van blanke mannen van dezelfde leeftijd. Aziatische Amerikanen daarentegen, hebben een veel lagere kans op het krijgen van prostaatkanker in vergelijking met blanke of Afro-Amerikaanse mannen. Er is echter geen biologische basis vastgesteld voor deze indeling. Deze verschillen in diagnose- en sterftecijfers tussen de verschillende bevolkingsgroepen hebben meer te maken met andere factoren, zoals voeding en leefstijl. Het is dus niet zo dat een bepaald 'ras' gevoeliger is voor prostaatkanker.

• Genetische factoren: Er is mogelijk sprake van erfelijke aanleg indien bij drie of meer familieleden prostaatkanker voorkomt en prostaatkanker is vastgesteld bij ten minste twee eerstegraads verwanten voor hun 55e levensjaar.

• Infectie: Uit recente gegevens lijkt besmetting met seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) één van de oorzakelijke factoren voor prostaatkanker te zijn. Mensen die last hebben gehad van seksueel overdraagbare aandoeningen, hebben een 1,4 keer grotere kans prostaatkanker te ontwikkelen ten opzichte van de algemene bevolking.

• Dieet: Een dieet met veel vet wordt geassocieerd met een verhoogd risico op prostaatkanker.

• Chemische agentia: Blootstelling aan chemische stoffen zoals cadmium kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van prostaatkanker.

Er is geen bewezen verband tussen de frequentie van seksuele activiteit en het risico op prostaatkanker.

Symptomen van prostaatkanker

Niet iedereen ervaart symptomen van prostaatkanker. Vaak worden de tekenen van prostaatkanker voor het eerst waargenomen door een arts tijdens een routine-onderzoek.

Sommige mannen ervaren veranderingen in het urineren of de seksuele functie die op de aanwezigheid van prostaatkanker zou kunnen wijzen. De symptomen die kunnen duiden op prostaatkanker zijn:

• vaak moeten plassen, vooral 's nachts;
• moeilijk kunnen plassen;
• zwakke of onderbroken straal urine;
• pijnlijk plassen of een branderig gevoel;
• moeite met het krijgen van een erectie;
• pijnlijke ejaculatie;
• bloed in de urine of sperma;
• frequente pijn of stijfheid in de onderrug, heupen of dijen.

Deze symptomen kunnen ook wijzen op de aanwezigheid van andere ziekten of aandoeningen, zoals een vergrote prostaat, ook wel Benigne Prostaat Hyperplasie (BHP) genoemd, of prostaatontsteking, ook wel prostatitis genoemd.

Diagnostiek van prostaatkanker

Aan de hand van verschillende soorten onderzoek kan de diagnostiek van prostaatkanker plaatsvinden.

• Rectaal onderzoek of rectaal toucher: De huisarts voelt met een gehandschoende vinger via de anus of de prostaat afwijkingen vertoont.
• PSA-test (bloedonderzoek): PSA staat voor Prostaat Specifiek Antigeen. Het is een eiwit dat alleen in de prostaat wordt geproduceerd. Een verhoging van het PSA-gehalte in het bloed kan wijzen op prostaatkanker.
• Transrectale echografie: Hierbij wordt via de anus een echosonde tot aan de prostaat ingebracht. Via geluidsgolven wordt de prostaat zichtbaar op een beeldscherm, aan de hand waarvan de uroloog kan bekijken of er afwijkingen aan de prostaat zijn. Verder kunnen via dit onderzoek de plaats en de grootte van de tumor vastgesteld worden.
• Biopsie: Via een echosonde wordt een naald aangebracht tot aan de prostaat, waarna de uroloog op verschillende plaatsen van de prostaat stukjes weefsel (biopten) weghaalt voor nader onderzoek.

Aan de hand van de biopsies van de prostaat kan de Gleason-score worden vastgesteld, hetgeen een belangrijke prognostische factor bij prostaatkanker is. De patholoog beoordeelt de tumorcellen op twee plaatsen met een getal van 1 tot 5 en de som van deze twee beoordelingen wordt de Gleason-score genoemd. De uitkomst is minimaal 2 en maximaal 10. De uitkomst geeft aan hoeveel het tumorweefsel verschilt van normaal prostaatweefsel. Het voorspelt hoe snel de tumor zal groeien en zich zal verspreiden. Tumoren met hogere graden neigen sneller te groeien dan die met lagere graden. Zij zullen ook eerder metasteren of uitzaaien.

Als vastgesteld is dat er sprake is van prostaatkanker, dan is nader onderzoek nodig om vast te stellen hoe uitgebreid de tumor is en of er sprake is van uitzaaiingen. Dit onderzoek kan bestaan uit computertomografie (CT), Magnetic Resonance Imaging (MRI), enz.

Behandeling van prostaatkanker

Er zijn verschillende behandelingen voor prostaatkanker. Welke behandeling geïndiceerd is, is afhankelijk van de stadiëring, dat wil zeggen de mate waarin de kanker zich ontwikkeld heeft. Het gaat hierbij om de omvang en de plaats van de tumor, de mate van doorgroei van de tumor in het omringend weefsel en de aanwezigheid van uitzaaiingen. Ook spelen de leeftijd, de persoonlijke omstandigheden, de gezondheid en de wensen van de patiënt een rol bij het bepalen welke behandeling ingezet gaat worden.

De volgende behandelingen worden onderscheiden:

• Waakzaam wachten: Prostaatkanker is een langzaam groeiende kankersoort. Bij een groot deel van de patiënten groeit de tumor niet tot nauwelijks. Als het geen klachten geeft, is het niet in alle gevallen nodig over te gaan op een actieve behandeling en gaat men over tot waakzaam wachten waarbij het verloop gecontroleerd wordt door periodieke onderzoeken.
• Radicale prostatectomie: een totale verwijdering van de prostaat.
• Uitwendige radiotherapie, ook wel externe radiotherapie (External Beam Radiation Therapy of EBRT) genoemd: Hierbij worden kankercellen van buitenaf door de huid heen bestraald en vernietigd.
• Interne radiotherapie, ook wel bekend als brachytherapie of curietherapie: Hierbij worden (via naalden) radio-actieve zaadjes (seeds) of een radio-actieve bron in de prostaat gebracht. De zaadjes blijven permanent in de prostaat aanwezig, terwijl de bron na de behandeling weer uit de prostaat verwijderd wordt.
• Hormoontherapie: De groei van prostaatkankercellen wordt aangewakkerd door het mannelijke geslachtshormoon testosteron. Hormonale therapie is er op gericht de werking van testosteron tegen te gaan.
• Chemotherapie: Als er sprake is van een hormoonresistent prostaatcarcinoom, kan chemotherapie overwogen worden.

Een therapie kan zelfstandig, maar ook in een combinatie van therapieën worden ingezet.

Prognose prostaatkanker

Voor een patiënt zonder doorgroei van de tumor en zonder uitzaaiingen, is de kans op vijfjaars ziektevrije overleving ongeveer 80-90%. De meeste prostaatkankers groeien zeer traag, zoals blijkt uit het feit dat maar liefst 67% van de mannen met prostaatkanker ten minste 10 jaar overleven.

Klik hier voor een special over prostaatkanker, klik hier voor een special over prostaataandoeningen en klik hier voor een special over kanker.

Lees verder

• Prostaatcarcinoom - prostaatkanker: symptomen & uitzaaiingen
• Prostaat, prostaatpijn & prostaatklachten: symptomen
• Prostaatontsteking of prostatitis symptomen + behandeling
• Prostaatkanker met uitzaaiingen: behandeling en prognose
• Vergrote prostaat: symptomen, behandeling en medicijnen