InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Clusterhoofdpijn: symptomen, oorzaak en behandeling

Clusterhoofdpijn: symptomen, oorzaak en behandeling

Clusterhoofdpijn: symptomen, oorzaak en behandeling Clusterhoofdpijn symptomen bestaan uit een heftige scherpe, snijdende of brandende pijn rondom het oog of aan de zijkant van het hoofd. Clusterhoofdpijn is een relatief zeldzame vorm van hoofdpijn. Clusterhoofdpijn kenmerkt zich door buitengewoon ernstige, doch korte hoofdpijnaanvallen in episodes. Ongeveer 1 persoon per 1.000 mensen heeft last van clusterhoofdpijn. In Nederland hebben ongeveer 17.000 mensen clusterhoofdpijn. Het wordt vaker gezien bij mannen dan bij vrouwen. De oorzaak van clusterhoofdpijn is onbekend, maar men vermoedt dat chronobiologische factoren een belangrijke rol spelen. Bij een aanval van clusterhoofdpijn kunnen zuurstoftherapie en het medicijn sumatriptan helpen. Gebruik het zodra je de hoofdpijn voelt opkomen. Het medicijn verapamil kan helpen om aanvallen te voorkomen. Dit medicijn verbetert de zuurstoftoevoer naar het hart en beïnvloedt de hartslag.

Clusterhoofdpijn symptomen


Wat is clusterhoofdpijn?

Clusterhoofdpijn is een zeer ernstige vorm van hoofdpijn die in episoden optreedt. In zo'n periode (of 'cluster') heb je diverse aanvallen die elk voor zich een kwartier tot enkele uren duurt. Een aanval kan één tot acht keer per dag optreden. Een cluster kan enkele weken tot maanden aanhouden en gedurende deze periode kun je een groot aantal aanvallen krijgen. De aanvallen doen zich meestal 's nachts voor. Na een cluster kunnen de aanvallen soms wel jaren wegblijven. In dat geval spreekt men van episodische clusterhoofdpijn. Clusterhoofdpijn kan echter ook chronisch zijn. Dit wordt chronische clusterhoofdpijn genoemd. Hierbij zijn er geen perioden zonder hoofdpijn. Episodische clusterhoofdpijn kan overgaan in chronische en vice versa. Ongeveer 80 procent van de patiënten met clusterhoofdpijn, heeft last van de episodische variant. Clusterhoofdpijn wordt altijd aan één kant van het hoofd wordt gevoeld en de pijn is zo heftig, dat je tijdens een aanval een gevoel van (extreme) rusteloosheid ervaart en bewegingsdrang. Bepaalde factoren kunnen een aanval uitlokken, zoals het gebruik van alcoholische dranken, lange vliegreizen of verblijf op grote hoogte.

Hoe vaak komt deze vorm van hoofdpijn voor?

Clusterhoofdpijn komt voor bij minder dan 1 op 1.000 mensen voor. Mannen zijn vijf tot zes keer vaker getroffen dan vrouwen. De hoofdpijn kan zich op elke leeftijd voordoen, maar het steekt vooral de kop op tussen het 20e en 50e levensjaar. In het voorjaar en de herfst komt clusterhoofdpijn het vaakst tot uiting, mogelijk vanwege weersinvloeden.

Clusterhoofdpijn symptomen

Clusterhoofdpijn komt aan één kant van het hoofd voor. Je hebt tijdens een aanval last van heftige scherpe, brandende of snijdende pijn rondom het oog of aan de zijkant van het hoofd, bij de slaap (zie afbeelding). De pijn is dermate heftig, dat je niet stil kunt blijven zitten of liggen. Je zou het liefste met je hoofd tegen de muur willen bonken. Een aanval ontstaat zeer plotseling, vaak s nachts.

Bijverschijnselen

Aan de zijde waar de pijn aanwezig is, is er sprake van ten minste één van de volgende bijverschijnselen:

Aurasymptomen bij clusterhoofdpijn

Aurasymptomen kunnen voorkomen bij clusterhoofdpijn, ook onafhankelijk van migraine. Bij het diagnosticeren van hoofdpijn moet de arts zich dus realiseren dat een aura niet altijd op migraine wijst. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 14% van de patiënten met clusterhoofdpijn last hebben van een aura. Onderzoek uit 2013 suggereert dat hoofdpijn die gepaard gaan met aura het risico op een beroerte of transient ischemic attack (TIA) kan doen toenemen. TIA symptomen zijn vergelijkbaar met die van een beroerte, maar duurt slechts kort. Een TIA is vaak een waarschuwing dat een persoon in gevaar is voor het krijgen van een meer ernstige beroerte. Hoofdpijn met aura kan ook het risico op netvliesbeschadiging van het oog (retinopathie) verhogen. Aura-gerelateerde hoofdpijn kan van invloed zijn op de kleine bloedvaten in de hersenen en de ogen, wat het risico op een beroerte en retinopathie verhoogt.

Voortekenen clusterhoofdpijn

Iets meer dan de helft van de mensen met clusterhoofdpijn ervaart uren of zelfs dagen voordat de aanval begint vroege voortekenen of signalen, die erop wijzen dat er een aanval op komst is. Deze voortekenen kunnen per persoon variëren, maar zijn voor de individuele patiënt in veel gevallen bij elke aanval (nagenoeg) hetzelfde. De Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten onderscheidt de volgende voortekenen:

Locatiegebonden symptomenAutonome symptomenMentale symptomen
Tintelingen in de neusVerstopte neusAngst
Prikkelingen rond het oogTranspiratie in het gelaatGevoel van onrust
Pijnlijk gevoel in de nekHangend ooglidVermoeidheid
Doof gevoel in het gelaatRood oogAgitatie
Tintelingen bij de slaapTranend oogGevoel van onbehagen

Oorzaak clusterhoofdpijn

De oorzaak van clusterhoofdpijn is onbekend, maar men vermoedt chronobiologische factoren een belangrijke rol spelen bij het ontstaan van deze vorm van hoofdpijn. Chronobiologisch wijst op mechanismen in de hersenen die bepaalde activiteiten in de hersenen en de rest van het lichaam een zeker ritmisch patroon geven, zoals het dag-nacht waak-slaapritme. Andere voorbeelden van chronobiologische factoren zijn dag-nachtritmes en de uitscheiding van bepaalde hormonen en andere stoffen, de verschillende fases van de slaap en seizoensverschillen in stemming en gedrag. Bij clusterhoofdpijn is net als bij migraine onder meer de vijfde hersenzenuw (n. trigeminus) en de hypothalamus (een onderdeel van de hersenen) betrokken. Het is dat deel van hersenen waar zich de biologische klok van het lichaam bevindt.

Bloedvaten in hersenvliezen en centrale hersenkernen

Clusterhoofdpijn heeft te maken met vernauwing en verwijding van bloedvaten in de hersenvliezen, maar clusterhoofdpijn wordt niet alleen door verandering in de bloedvaten veroorzaakt. Uit recent onderzoek blijkt dat tijdens aanvallen ook centrale hersenkernen geactiveerd worden.

Risicofactoren

Risicofactoren voor clusterhoofdpijn zijn onder meer:

Roken vergroot het risico op clusterhoofdpijn / Bron: Geralt, PixabayRoken vergroot het risico op clusterhoofdpijn / Bron: Geralt, Pixabay
Roken
Veel mensen die te maken krijgen met clusterhoofdpijn zijn rokers. Stoppen met roken lijkt echter meestal geen invloed te hebben op de hoofdpijn.

Sekse

Mannen hebben meer kans op clusterhoofdpijn dan vrouwen.

Leeftijd

De meeste mensen met clusterhoofdpijn krijgen er tussen hun 20e en 50e last van, hoewel de aandoening zich op elke leeftijd kan aandienen.

Familiegeschiedenis

Het hebben van een ouder of broer of zus die clusterhoofdpijn heeft, verhoogt het risico.

Alcoholgebruik kan clusterhoofdpijn uitlokken / Bron: Marian Weyo/Shutterstock.comAlcoholgebruik kan clusterhoofdpijn uitlokken / Bron: Marian Weyo/Shutterstock.com
Alcoholgebruik
Alcohol kan leiden tot een aanval als je last hebt van clusterhoofdpijn.

Clusterhoofdpijn triggers

De volgende factoren kunnen een aanval van clusterhoofdpijn uitlokken:
  • Alcohol en roken;
  • Weersveranderingen;
  • Grote hoogten (trekking en bergbeklimmen in de bergen, vliegreizen)
  • Geuren;
  • Fel licht (inclusief zonlicht of lichtflitsen);
  • Inspanning;
  • Warmte (warm weer, warm bad of douche);
  • Voedingsmiddelen met een hoog gehalte aan nitriet (zoals spek en vleesconserven);
  • Bepaalde medicijnen; en
  • Cocaïne.

Diagnose en onderzoek

Anamnese

Clusterhoofdpijn heeft een karakteristieke soort pijn en patroon van aanvallen. de arts stelt de diagnose op basis van je medische voorgeschiedenis en je klachtenpatroon, zoals de mate en ernst van de hoofdpijn, de locatie, en de bijbehorende symptomen. Hoe vaak de hoofdpijn optreedt en hoelang een aanval duurt, zijn ook belangrijke factoren.

Hoofdpijnpolikliniek

Vaak zal de huisarts bij vermoeden van clusterhoofdpijn, je verwijzen naar een hoofdpijnpolikliniek. Bij een eerste afspraak wordt meestal je medische geschiedenis en je klachten in kaart gebracht. Dit gebeurt door een neuroloog, een arts-onderzoeker of een arts in opleiding tot neuroloog, of eventueel een coassistent. Ook is er een hoofdpijnverpleegkundige aanwezig. Vooraf vul je online vragenlijsten in en je houdt een aantal weken een hoofdpijndagboek bij. Dat geeft een goed beeld van de klachten. Tijdens het eerste bezoek worden een aantal onderzoeken verricht:
  • In kaart brengen van de familiestamboom, wat helpt bij het inzetten en analyseren van eventueel erfelijkheidsonderzoek.
  • Lichamelijk onderzoek: bloeddrukmeting en luisteren naar hart en longen. Dit om een beeld te krijgen van je algemene gezondheidstoestand.
    Bloeddrukmeting door een arts / Bron: Kurhan/ShutterstockBloeddrukmeting door een arts / Bron: Kurhan/Shutterstock
  • Neurologisch onderzoek: het testen van onder meer je kracht, gevoel en reflexen, evenals je coördinatie en oogfunctie.
  • Eigen ervaringen in kaart brengen: er wordt uitgebreid de tijd genomen om je persoonlijke verhaal te vertellen.

Vaak zijn bovenstaande onderzoeken meestal genoeg om de diagnose te stellen. Soms is aanvullend onderzoek nodig, die op een later tijdstip plaatsvinden. Het gaat dan om beeldvormend onderzoek, zoals een CT-scan of MRI-scan, waarmee de hersenen in beeld gebracht worden om te bekijken of er afwijkingen zijn.

Differentiële diagnose

Clusterhoofdpijn moet onderscheiden worden van veel voorkomende vormen van hoofdpijn, zoals migraine en spanningshoofdpijn. Andere aandoeningen die qua klachten kunnen lijken op clusterhoofdpijn, zijn:

Medicatie tegen clusterhoofdpijn / Bron: Jarmoluk, PixabayMedicatie tegen clusterhoofdpijn / Bron: Jarmoluk, Pixabay

Clusterhoofdpijn behandeling

Het vermijden van factoren die de clusterhoofdpijn uitlokken, is tijdens een clusterperiode zinvol. Behandeling van clusterhoofdpijn bestaat uit enerzijds aanvalsbestrijding en anderzijds het voorkomen van aanvallen. Er zijn methoden voorhanden om een aanval af te breken, wat onder meer gedaan kan worden met inademen van zuivere zuurstof gedurende een minuut of tien. Meestal zakt de aanval dan snel af. Je kunt een cilinder zuurstof in huis krijgen, zodat je deze altijd bij de hand hebt. Er kan ook gebruik gemaakt worden van medicijnen tijdens de aanval, bijvoorbeeld sumatriptan­injecties. Preventie is ook mogelijk. Het voorkomen van aanvallen kan gedaan worden met medicatie. Het medicijn verapamil wordt het meeste voorschreven, maar andere medicijnen zijn ook mogelijk.

GON-infiltratie

Een andere behandelmogelijkheid is GON-infiltratie, wat vaak een positief effect heeft. GON staat voor 'Great Occipital Nerve', de grote achterhoofdzenuw. Door middel van een injectie wordt een blokkade aangebracht in deze zenuw. De injectie is op basis van corticosteroïden.

Preventie

Een aanval van clusterhoofdpijn is meestal kort en duurt zo'n 15-180 minuten. Het medicijn verapamil kan helpen om aanvallen te voorkomen. Daarnaast kun je een aantal leefstijlmaatregelen nemen waarmee je de kans op een aanval verkleint. Je doet er verstandig aan om de volgende triggers te vermijden:
  • Alcohol: zwaar alcoholgebruik wordt sterk geassocieerd met clusterhoofdpijn, maar het is niet duidelijk of alcohol pijn veroorzaakt of eenvoudigweg als copingmechanisme wordt gebruikt om met ernstige pijn om te gaan.
  • Het roken van sigaretten: veel studies tonen aan dat een meerderheid van de patiënten met clusterhoofdpijn (zware) rokers zijn. Hoewel studies niet hebben aangetoond dat stoppen met roken helpt om clusterhoofdpijn te genezen, moet het stoppen met roken nog steeds een doel zijn. Rokers die niet kunnen stoppen moeten op z'n minst stoppen bij de eerste tekenen van een aanval en niet roken gedurende een cyclus.

Prognose

Clusterhoofdpijn kan de kwaliteit van leven behoorlijk aantasten. De pijn van clusterhoofdpijn kan ondraaglijk zijn. Mannen met clusterhoofdpijn plegen vaker zelfmoord dan gemiddeld. Bij het ouder worden kan de hoofdpijn in remissie gaan, maar artsen kunnen niet voorspellen wanneer of hoe lang de aanvallen wegblijven. Angst en depressie komen vaak voor bij mensen met clusterhoofdpijn. Ook dit kan invloed hebben op het functioneren en de kwaliteit van het leven.

Lees verder

© 2014 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Clusterhoofdpijn: symptomen en behandelingClusterhoofdpijn: symptomen en behandelingClusterhoofdpijn is een soort hoofdpijn die het meest voorkomt bij mannen en vaak zijn dit straffe rokers. Het kenmerkt…
Hoofdpijn: symptomen clusterhoofdpijn en aangezichtspijnHoofdpijn: symptomen clusterhoofdpijn en aangezichtspijnClusterhoofdpijn bestaat uit hevige aanvallen van hoofdpijn (vooral 's nachts). Ze komen in perioden (clusters) voor. De…
Oorzaken en behandeling van clusterhoofdpijnOorzaken en behandeling van clusterhoofdpijnEen kwart van de Nederlanders kampt minstens één keer in de week met hoofdpijn. Deze hoofdpijn kan slechts tien minuten…
Stekende hoofdpijn als variant van clusterhoofdpijnStekende hoofdpijn als variant van clusterhoofdpijnEén van de meest voorkomende gezondheidsklachten is hoofdpijn. Er zijn heel veel vormen van hoofdpijn en ook nog eens ta…
Wat is hoofdpijn?Wat is hoofdpijn?Iedereen weet wel wat hoofdpijn is. Sommige hebben het vaak en in een hele heftige vorm, zoals migraine of clusterhoofdp…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/Artfoliophoto
  • Hans Koch & Peter van Druenen. Diagnosewijzer - 200 aandoeningen: symptomen, diagnose, behandeling. Terra Lannoo BV, Arnhem, 2009.
  • L.A. (Poldi) Wilbrink, Carlo Cheung, Claudia M. Weller, Michel D. Ferrari en Joost Haan. Aurasymptomen bij clusterhoofdpijn. Ned Tijdschr Geneeskd. 2013;157:A5306
  • Leids Universitair Medisch Centrum. Migraine en clusterhoofdpijn: Diagnose. https://www.lumc.nl/patientenzorg/ziektebeelden/migraine-en-clusterhoofdpijn/diagnose/ (ingezien op 6-2-2017)
  • Mayo Clinic. Cluster headache: Symptoms and causes. http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cluster-headache/symptoms-causes/dxc-20206299 (ingezien op 6-2-2017)
  • Medscpae. Cluster Headache Differential Diagnoses. http://emedicine.medscape.com/article/1142459-differential-diagnoses#showall (ingezien op 6-2-2017)
  • Prof. dr. D.H. Ford, prof. dr. J.P. Schadé, dr. J. Tomson (hoofdredactie). Het grote medische handboek. Rebo Productions, Lisse, 2009.
  • www.apotheek.nl
  • www.hoofdpijnpatienten.nl
  • www.lumc.nl
  • www.neurologie.nl
  • www.thuisarts.nl
  • Afbeelding bron 1: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Marian Weyo/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 3: Kurhan/Shutterstock
  • Afbeelding bron 4: Jarmoluk, Pixabay

Reageer op het artikel "Clusterhoofdpijn: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Adriaan Spronk, 19-10-2016 21:20 #2
Ik heb zeer regelmatig clusterhoofdpijn. Ik heb van mijn huisarts sumatriptan injecties voorgeschreven gekregen, en ik merk dat als ik de vloeistof in mijn bovenbeen of bovenarm heb gespoten het mij al snel van de hoofdpijn af helpt. Ook ben ik er achter gekomen, dat als het donker is en de hoofdpijn begint, ik wanneer ik het licht aandoe en even in de lamp blijf kijken de hoofdpijn al snel veel minder wordt en soms zelfs helemaal verdwijnt. We leven in een wereld waar al zoveel (medisch) mogelijk is misschien een heel klein plat lampje plaatsen aan de binnenkant van de schedel op de plek waar de hoofdpijn zich bevindt.
Het lampje mag natuurlijk niet te warm worden, anders krijg je daar weer een probleem van ;-) Ik wil wel proefkonijn zijn (serieus) want clusterhoofdpijn is iets verschrikkelijks en ik gun het echt niemand.
Adriaan Spronk

Chriis, 10-05-2014 00:19 #1
Het is zinvol om voor de behandeling van clusterhoofdpijn ook eens te zoeken naar Psilocybine en LSD-25 behandelingen.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 09-02-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Hoofdpijn & migraine
Bronnen en referenties: 16
Reacties: 2
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!