InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Nieren: klachten, nierfunctie & nieren en bloeddruk

Nieren: klachten, nierfunctie & nieren en bloeddruk

Nieren: klachten, nierfunctie & nieren en bloeddruk Waar zitten je nieren? Je nieren liggen aan de achterkant van je lichaam, boven de taillelijn. De nieren zijn de belangrijkste uitscheidingsorganen van het lichaam en maken deel uit van de urinewegen. De functie van de twee boonvormige nieren (zie afbeelding) is van vitaal belang. De nieren filteren dag en nacht het bloed, verwijderen de afvalstoffen uit het bloed en houden tevens de waterhuishouding in het lichaam op peil. Alle afvalstoffen en overtollig water worden omgezet naar een product dat 'urine' wordt genoemd. Urine is in feite een mengsel van afvalstoffen, lichaamsvreemde stoffen, overtollig water en overtollige zouten, welke uitgescheiden worden door de nieren. Deze uitscheidingsvloeistof van de nieren wordt verzameld in de blaas en uiteindelijk via de plasbuis of urethra geloosd, via een handeling wat 'plassen' of 'urineren' wordt genoemd.

Nieren


Urinewegen / Bron: La Gorda/Shutterstock.comUrinewegen / Bron: La Gorda/Shutterstock.com

Nieren en urinewegen

De nieren maken onderdeel uit van de urinewegen. Het urinestelsel bestaat uit de nieren, de nierbekkens, de urineleiders, de blaas en de plasbuis. Het urinestelsel scheidt niet alleen overtollig water uit, maar controleert ook nauwkeurig de samenstelling van alle vloeistoffen in het lichaam zodat het evenwicht behouden blijft. Tegelijk worden schadelijke afvalstoffen afgevoerd. De nieren zijn de belangrijkste uitscheidingsorganen. De nieren kunnen beschouwd worden als filters die 24/7 bezig zijn om het bloed te zuiveren van stoffen die er of niet in thuis horen, of die in te grote hoeveelheid aanwezig is. De nieren maken daar 'urine' van.

Twee nieren

Het ontwerp van het menselijk lichaam gaat uit van twee nieren. De nieren zitten links en rechts, hoog in de zij, vlak achter de onderste ribben aan de rugzijde. Elke nier heeft een nierbekken: een soort trechter waarin de urine zich verzamelt. Vanuit het nierbekken loopt de urine via de urineleider naar de blaas, die onderin je buik zit. In de blaas wordt de urine tijdelijk opgeslagen; de blaas is in feite een tijdelijke opslagplaats van urine. Als je urineblaas vol is, krijgt je aandrang om te plassen en via de plasbuis verlaat de urine uiteindelijk je lichaam.

Waar zitten de nieren? / Bron: Lennert B / Wikimedia CommonsWaar zitten de nieren? / Bron: Lennert B / Wikimedia Commons

Ligging van de nieren: waar zitten je nieren?

De nieren zijn twee roodbruine, boonvormige organen van ongeveer 10-12 cm lang, 6-7 cm breed en 3 cm dik (ongeveer de grootte van een vuist), en ze bevinden zich aan de rugzijde boven de taillelijn. Een gemiddelde nier weegt 150 gram. De roodbruine kleur danken de nieren aan de vele bloedvaten die erdoor lopen. De binnenste rand is hol en bevat in het midden een inkeping, de nierpoort. De nieren krijgen vanuit de aorta via de nierslagader (via de nierpoort) hun slagaderlijke bloed. De nierader voert het gezuiverde bloed af naar de onderste holle ader. Aan de holle zijde van de nier bevindt zich tevens het begin van de urineleider. Per etmaal stroomt er ongeveer 1.500 tot 2.000 liter bloed door de nieren. De nieren produceren dagelijks ongeveer 1,5 liter urine. De nieren kunnen dagelijks tot wel 600 keer hun eigen gewicht aan vocht verwerken.

Kwetsbaar

De nieren zijn minder goed beschermd tegen letsel dan organen als het hart en de lever. Daar lijkt rekening mee te zijn gehouden in het ontwerp van het menselijke lichaam, doordat we twee nieren hebben. Hierdoor zijn we beschermd tegen een eventueel verlies van een nier als gevolg van een ongeluk of opzettelijk toegebracht letsel.

Bouw en werking van de nieren

De nieren zijn zorgvuldig verpakt. Aan de buitenzijde hebben de nieren een glad bruin kapsel: het nierkapsel. Daarbinnen zit de tweede, vrij smalle laag, de nierschors. Daarna volgt een laag van perirenaal vet dat de nieren als een kussentje beschermt tegen schokken en stoten. Onder deze laag bevindt zich het niermerg, welke gestreept is en bestaat uit kegelvormige structuren, die uitsteken in het nierbekken, dat is de holte waar de urine in terechtkomt. Via de urineleider (ureter) staat het nierbekken in verbinding met de urineblaas.

Nefronen

Iedere nier is opgebouwd uit een miljoen microscopisch kleine filtertjes, 'nefronen' (of 'zeeflichaampjes') genaamd. Ieder nefron bestaat uit vijf onderdelen. De nefronen filteren het bloed waardoor 'voorurine' ontstaat en vervolgens vindt vanuit de voorurine terugresorptie van stoffen plaats naar het bloed, zodat alleen urine overblijft. Per etmaal wordt door de beide nieren samen ongeveer 180 liter voorurine gemaakt, waarvan 178,5 liter wordt teruggeresorbeerd. De terugresorptie gebeurt door andere onderdelen van het nefron dan het filter. De terugresorptie van stoffen is precisiewerk wat veel energie en dus zuurstof kost.

Diabetes

De nieren kunnen zich goed aanpassen aan veranderende omstandigheden. Als je veel zouten gebruikt, dan zullen je nieren ook meer zouten uit het bloed verwijderen. Nieren zullen er ook altijd voor zorgen dat alle glucose uit de voorurine wordt teruggeresorbeerd. Toch zijn er situaties waarbij het aanbod van glucose in het bloed dermate hoog is, dat de nieren deze overvloed niet meer aankunnen zodat er toch urine wordt geproduceerd waarin glucose aanwezig is (= glucosurie). Dit is bijvoorbeeld het geval bij ongecontroleerde diabetes. Wanneer er in de urine meer suiker aanwezig is, wordt extra water aangezogen. Dit is dan ook de reden dat een suikerpatiënt veel moet plassen (= polyurie), waardoor hij overmatig dorst heeft.

Hypofyse / Bron: Tefi/Shutterstock.comHypofyse / Bron: Tefi/Shutterstock.com
Hormonen
De nieren worden met betrekking tot hun functioneren bijgestaan door hormonen, teneinde de terugresorptie en de uitscheidingsprocessen adequaat te laten verlopen. Zo helpt het hormoon 'aldosteron', welke afkomstig is uit de bijnierschors, bij de terugresorptie van natrium. Het 'antidiuretisch hormoon' (ADH), welke aan de bloedbaan wordt afgegeven door de hypofyse achterkwab, speelt een rol bij de regulatie van water en vocht in het lichaam. ADH gaat de vorming van urine (diurese) tegen door in het nefron altijd de juiste hoeveelheid water terug te pakken. Een tekort van dit hormoon zorgt voor een overvloedige urineproductie (polyurie). Er ontstaat een grote hoeveelheid ongeconcentreerde urine waardoor uitdroging kan ontstaan. Een tekort aan ADH wordt 'diabetes insipidus' genoemd (wat niets te maken heeft met diabetes mellitus). Mensen met diabetes insipidus plassen heel veel en hebben voortdurend dorst. De aandoening kan goed met medicijnen worden behandeld.

Functie van de nieren

De drie belangrijkste functies van de nieren zijn:
  • Het verwijderen van afvalstoffen uit het bloed;
  • Het regelen van de vocht- en zoutbalans; en
  • Het aanmaken van hormonen.

Regelen van de vocht- en zoutbalans van het lichaam

Hierboven hebben we reeds het proces beschreven dat de nieren afvalstoffen uit het bloed halen. Een andere belangrijke functie van de nieren is het regelen van de vocht- en zoutbalans van het lichaam. Het lichaam (dat voor een groot deel uit water bestaat), kan alleen goed functioneren als de hoeveelheid vocht zo veel mogelijk constant blijft. Dit is een taak van de nieren. Als je bijvoorbeeld veel hebt gedronken, produceren je nieren extra urine en als je veel moet zweten juist weer minder. De nieren zorgen er tevens voor dat de hoeveelheid zouten in het bloed binnen bepaalde grenzen blijft.

Aanmaken van hormonen

Je nieren maken ook hormonen aan. Hormonen zijn (signaal)stofjes die via het bloed naar andere delen van het lichaam stromen en andere organen vertellen wat ze moeten doen. Je nieren maken een hormoon aan (erytropoëtine), dat het beenmerg aanzet om rode bloedcellen te maken. Ook maken de nieren een hormoon, 'renine' genaamd, dat een rol speelt bij het regelen van de bloeddruk. De functie van renine is het tegengaan van een te lage bloeddruk. Bij een gestoorde nierfunctie wordt vaak te veel renine gemaakt, wat een te hoge bloeddruk (hypertensie) en beschadiging van bloedvatwand (atherosclerose) tot gevolg heeft. Voorts zorgen je nieren ervoor dat het prehormoon vitamine D3 omgezet wordt in actief vitamine D. Deze vitamine heeft een belangrijke taak; het zorg er namelijk voor dat het lichaam kalk in de botten kan opnemen.

Nieren en bloeddruk

Het zijn overigens niet alleen nieraandoeningen die de bloeddruk kunnen verhogen. Het omgekeerde is ook mogelijk: te hoge bloeddruk kan schade aan de nieren veroorzaken (een hoge bloeddruk beschadigt de nierfilters, een onderdeel van een nefron), wat een neerwaartse spiraal tot gevolg heeft. Als je bloeddruk langere tijd te hoog is, dan kunnen hierdoor de bloedvaten geleidelijk beschadigen en vernauwen. Dit geeft een verminderde bloedtoevoer, ook naar de nieren. Hierdoor treedt nierschade op, waardoor de nieren minder goed werken en ze steeds meer moeite hebben om afvalstoffen uit het bloed te filteren. Dit heeft tot gevolg dat je nierfunctie achteruit gaat. Je nieren maken vervolgens stoffen aan om de doorbloeding in stand te houden, doch deze stoffen verhogen de bloeddruk nog meer en dan is de cirkel rond: door de hogere bloeddruk krijgen de bloedvaten (ook die in de nieren) het nóg zwaarder te verduren, enz. Als gevolg van dit proces gaan de nieren steeds slechter werken.

Bloedafname / Bron: Istock.com/anna1311Bloedafname / Bron: Istock.com/anna1311
Het blijkt dat ongeveer 1 op de 5 mensen met hoge bloeddruk last heeft van chronische (dat wil zeggen blijvende en onomkeerbare) nierschade. Als je last hebt van een te hoge bloeddruk, dan is het aan te raden om jaarlijks je nieren te laten controleren. Als je er op tijd bij bent, is nierschade vaak nog te beperken. De huisarts kan deze controle uitvoeren door te kijken naar de hoeveelheid eiwit in je urine. Hij kan ook bloedonderzoek laten verrichten om de nierfunctie te bepalen. Indien chronische nierschade wordt vastgesteld, dan kan je arts besluiten (andere) medicijnen voor te schrijven.

Schade aan de nieren - nierklachten

Nierschade kan leiden tot nierfunctieverlies. Er kan onderscheid worden gemaakt tussen acute en chronische nierschade. Bij acute nierschade functioneren de nieren plotseling (acuut) onvoldoende, waardoor er te weinig afvalstoffen uit het lichaam worden gefilterd en er bijgevolg te veel afvalstoffen in het lichaam achterblijven. Acute nierschade kan bijvoorbeeld ontstaan door:
  • Te weinig bloedaanvoer. Te weinig bloedaanvoer vindt plaats door te lage bloeddruk. Dit kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door een grote bloeding elders in het lichaam. Een andere veel voorkomende oorzaak is uitdroging als gevolg van diarree of braken. De druk in de nieren valt hierdoor weg en bijgevolg kunnen de nierfilters hun werk (tijdelijk) niet meer uitvoeren.
  • Een ontsteking. Een ontsteking kan ertoe leiden dat de nierfilters beschadigd raken.
  • Een blokkade. Een blokkade heeft tot gevolg dat de nieren de urine niet goed kunnen afvoeren, waardoor er stuwing ontstaat. Een te grote prostaat, stenen of een tumor zijn mogelijke oorzaken.

Chronische schade aan de nieren

Chronische nierschade komt het meeste voor. Het verloop is vaak sluipend. Chronische nierschade ontstaat geleidelijk en kan verschillende oorzaken hebben. De meest voorkomende oorzaken zijn:
  • een ontsteking van de nieren (nierontsteking);
  • suikerziekte (diabetes mellitus); of
  • een hoge bloeddruk.

Verder blijkt uit de literatuur dat roken en overgewicht een ongunstige invloed hebben op het ziekteproces. Het is bekend dat roken de bloedvaten naar en in de nieren beschadigt, waardoor de nieren minder goed hun werk kunnen doen.

Bewegen is gezond! / Bron: Istock.com/monkeybusinessimagesBewegen is gezond! / Bron: Istock.com/monkeybusinessimages
Verborgen nierschade
Het blijkt dat in Nederland ongeveer 1 op de 10 mensen last heeft van 'verborgen nierschade'. De nierschade blijkt uit minuscule spoortjes eiwit in de urine. Verder blijkt dat ongeveer 1 op de 20 Nederlanders nierschade heeft met verlies van nierfunctie. Chronische nierschade is weliswaar niet te genezen, maar adequate behandeling kan de achteruitgang van de nierfunctie vertragen. De kans op nierschade kun je verlagen door:
  • gezond te eten en een gezond gewicht te handhaven;
  • zo min mogelijk zout te gebruiken;
  • niet te roken;
  • voldoende te bewegen; en
  • met mate alcohol te drinken.

Deze leefstijladviezen helpen ook om hoge bloeddruk en diabetes type II te voorkomen, twee ziekten die op zichzelf ook tot nierschade kunnen leiden.

Lees verder

© 2013 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Een gezonde levensstijl kan nierschade voorkomenEen gezonde levensstijl kan nierschade voorkomenSchade aan de nieren ontstaat meestal ongemerkt. Nieren kunnen jarenlang minder goed functioneren zonder ernstige klacht…
Hoge bloeddruk, ernstiger dan veel mensen denkenHoge bloeddruk, ernstiger dan veel mensen denkenVeel mensen hebben een hoge bloeddruk zonder hiervan op de hoogte te zijn. Een hoge bloeddruk kan zonder behandeling zee…
Geneeskundig methodiek: Chronische nierinsufficiëntieIk heb hier de ziekte chronische nierinsufficientie uitgewerkt. Nierinsufficiëntie is een aandoening waarbij de nieren h…
Nierschade: oorzaken, symptomen en tips bij nierschadeNierschade: oorzaken, symptomen en tips bij nierschadeNiet voor niets worden de nieren een van de meest cruciale organen van het menselijk lichaam genoemd. Ze zorgen voor de…
Wat bij nierklachten? Tips om nierproblemen te voorkomenWat bij nierklachten? Tips om nierproblemen te voorkomenDe nieren zijn samen met de lever cruciale organen om het lichaam te zuiveren van afvalstoffen. Als de nieren zwaar op d…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipart Vectors / Pixabay
  • Dr. Aine Burne e.a. Nieren en urinestelsel. Uitgeversmaatschappij The Reader's Digest BV, Amsterdam/Brussel, 2008.
  • J.A.M. Baar, C.A. Bastiaansen, A.A.F. Jochems: Anatomie & fysiologie. Bohn Stafleu van Loghum, tweede druk, 2007.
  • Nierstichting. Nieren, nierziekten en behandeling - Nierstenen. Informatiefolder, zj.
  • www.erasmusmc.nl (afbeelding 'doorsnede van de nier')
  • www.nierstichting.nl/nieren/onzenieren/gezond-leven-en-nieren
  • Afbeelding bron 1: La Gorda/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 2: Lennert B / Wikimedia Commons
  • Afbeelding bron 3: Tefi/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/anna1311
  • Afbeelding bron 5: Istock.com/monkeybusinessimages

Reageer op het artikel "Nieren: klachten, nierfunctie & nieren en bloeddruk"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Cor van de Kerkhof, 19-10-2016 18:45 #6
Ik heb maar 1 nier (aangeboren) en mijn nierfunctie is nog maar 37%, wat nu? Reactie infoteur, 14-11-2016
Als er sprake is van nierfalen, waarbij de nieren niet meer voldoende in staat zijn om de afvalstoffen uit het lichaam te verwijderen, is het belangrijk om verder nierfunctieverlies te voorkomen of te vertragen. U kunt er hier meer over lezen: https://goo.gl/sFRzv4. Vraag verder uw behandelend arts hoe het verder moet.

M. Hagenaar, 22-01-2016 13:40 #5
Ik heb een vriend met een kunststof hartklep en een nierfunctie van 52%. Nu wil men een ct scan van mijn nieren maken met contrastvloeistof, is dat niet gevaarlijk? Reactie infoteur, 06-02-2016
Het contrastmiddel verdwijnt via de nieren (door te plassen) weer uit het lichaam. Het kan de volgende bijwerkingen hebben (die vanzelf weer overgaan):
- een warm gevoel door je lichaam;
- een rare smaak in de mond;
- het gevoel dat je je urine laat lopen.

Mamavanhansie, 24-03-2015 17:01 #4
Ik heb steeds pijn in mijn onderbuik en moest vandaag een echo maken. Ik heb te horen gekregen dat mijn nier veel lager zit dan het hoort. Maar ik kan hier niks over vinden op internet. Ik vroeg aan de dokter die de echo maakte of alles in orde was, omdat ze ook echo's ging maken van mijn aorta en linker zij en bovenbuik, terwijl ik alleen een echo moest maken van mijn onderbuik. Maar ze kon mij er geen antwoord op geven ik moest de uitslag bij huisarts opvragen. Iemand hier ervaring mee? Reactie infoteur, 30-03-2015
Nierverzakking staat ook bekend als 'nefroptosis', 'wandelende nier', 'zwevende nier' of 'mobiele nier'. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde schrijft hierover het volgende (waarbij ik de betekenis van sommige medische termen tussen vierkante haakjes heb gezet):

"De meeste auteurs definiëren nefroptosis als een descensus [afdaling, verschuiving] van de nier over meer dan 2 wervellichamen (meer dan 5 cm) bij vergelijking van de locatie in respectievelijk liggende en staande houding.

Nefroptosis komt het frequentst voor bij lange en magere (leptosome) vrouwen. Verlies van spiertonus na een voldragen zwangerschap zou een rol kunnen spelen bij het ontstaan van klachten. Meestal gaat het om de rechter nier; mogelijk heeft dat te maken met de zwaarte van de lever.

Vrijwel altijd meldt de patiënt zich met onbegrepen pijn in de rechter flank of rechter buikhelft. Deze neemt in de loop van de dag toe, maar neemt af in rust. Inspanningen in staande positie kunnen de pijn uitlokken. De pijn is meestal niet constant aanwezig en varieert in intensiteit. Acute pijn kan het gevolg zijn van het afknikken van de ureter [urineleider, buis waardoor de urine van het nierbekken naar de blaas vloeit] of van torsie [draaiing] van de vaatsteel. Chronische pijn bij nefroptosis komt voort uit de tractie [trekken] aan de vaatsteel, alsmede uit prikkeling van het sympathische zenuwstelsel." (L.F.A. Wymenga en M.F. van Driel. De wandelende nier. Ned Tijdschr Geneeskd. 1996;140:2541-4)

En naar aanleiding van uw reactie heb ik zelf ook een artikel geschreven over de aandoening 'wandelende nier': http://goo.gl/QLmkJZ

Jolanda, 24-02-2015 19:48 #3
Mijn schoonmoeder is opgenomen in het ziekenhuis met vocht achter de longen, ( 1100 cc verwijderd achter 1 long )
nu kan ze niet voldoende plassen ondanks plasmedicatie.( furosimide 4 x daags )
ze blijft erg benauwd en heeft zuurstof en is erg vermoeid.
nu heeft ze een slechte nierfunctie ( ivm tumor van 6 cm in een nier)
operatie is niet mogenlijk ivm dyalise daarna en functie van 2 nieren samen is 90 %, dus gekozen is voor kwaliteit van leven ivm operatie ( ook te zwak voor een operatie te overleven, )
nu heeft ze hartmedicatie voor het hart en bloedruk ( ze heeft hersenbloedingen gehad enige jaren geleden, )
maar ik ben bang dat haar hart nu te hart moet werken en zie ik het ( als verzorgende) erg slecht inů is mijn gevoel reeel? Reactie infoteur, 28-02-2015
Dit kunt u het beste bespreken met de behandeld arts.

Krabben, 23-08-2014 09:53 #2
Vraag: Wat is de vermoedelijke oorzaak van (veel) bloed in de urine, (reeds meer dan 3 jaar) hetwelk de laatste maanden
gepaard gaat met te lage bloeddruk. De bovendruk farieert van 87 tot 125, en de onderdruk van 50 tot 67.
Een en ander gaat (gelukkig) niet gepaart met pijn. Mijn leeftijd ligt boven de 80 jaar. Reactie infoteur, 07-10-2014
Bloed in de urine is een veelvoorkomend probleem. De medische term is hematurie. Hematurie kan onschuldig zijn en zonder symptomen optreden, maar het kan ook veroorzaakt worden door een gevaarlijke ziekte. Pas na een grondig medisch onderzoek kan worden uitgemaakt wat de oorzaak ervan is. Hier kunt u er meer over lezen: http://goo.gl/f1WJBv
N.B.: Raadpleeg altijd de huisarts bij bloed in de urine.

C. van Ogtrop, 16-09-2013 12:40 #1
Ik heb 37 percent nierfunctie hoe. Gevaarlijk is dat. Kan ik door anderhalf liter water te drinken per dag het percentage verbeteren? Reactie infoteur, 19-09-2013
Bij een verminderde nierfunctie kan een aangepaste vochtinname aangewezen zijn. Dit kan het beste bepaald worden door uw behandeld arts.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 12-06-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Nieraandoeningen
Bronnen en referenties: 11
Reacties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!