Zwartwaterkoorts: Complicatie malaria met zwarte urine

Zwartwaterkoorts: Complicatie malaria met zwarte urine Zwartwaterkoorts (blackwater fever, malaria-hemoglobinurie) is een zeldzame maar wel gevaarlijke complicatie van een malaria-infectie. Hierbij gebeurt een afbraak van rode bloedcellen in de bloedbaan (intravasculaire hemolyse), waardoor hemoglobine (eiwit aanwezig in bloed) direct in de bloedvaten en in de urine vrijkomt. Koorts, braken, geelzucht en bloedarmoede zijn enkele symptomen van de aandoening. Deze complicatie van malaria leidt tot nierfalen en heeft een hoge mortaliteit. De naam van de ziekte is afkomstig van de zwarte (of donkerrode) urine die patiënten uitplassen (zwart water). De opvallende kleur van de urine is namelijk te wijten aan de aanwezigheid van grote hoeveelheden hemoglobine, die vrijkomen bij de uitgebreide vernietiging van de rode bloedcellen door malariaparasieten.

Epidemiologie

Zwartwaterkoorts komt het meest voor in Afrika en Zuidoost-Azië. Patiënten met een verhoogde gevoeligheid, zoals niet-immune immigranten of patiënten die chronisch worden blootgesteld aan malaria (infectieziekte met koorts, geelzucht en zwakte), krijgen het vaakst te maken met de complicatie van malaria. Zwartwaterkoorts komt zelden voor totdat een patiënt ten minste vier aanvallen van malaria heeft gehad en zes maanden in een endemisch gebied is geweest. De introductie in 1950 van chloroquine voor gebruik van de behandeling van malaria in plaats van kinine ging gepaard met een dramatische daling van de incidentie van zwartwaterkoorts. Omdat de parasiet soms resistent is tegen chloroquine, gebruiken artsen soms opnieuw kinine voor de behandeling van malaria, waardoor de ziekte weer vaker tot uiting komt.

Oorzaken: Infectie met Plasmodium falciparum-parasiet

Bij zwartwaterkoorts vallen de Plasmodium falciparum-parasieten de rode bloedcellen aan. Ook Plasmodium vivax-, Plasmodium knowlesi- en Plasmodium malariae-parasieten zijn in staat om zwartwaterkoorts te veroorzaken. Er is een snelle en massale vernietiging van rode bloedcellen in de bloedbaan, hetgeen resulteert in de aanwezigheid van hemoglobine in de bloedvaten en in de urine. De oorzaak van hemolytische crises bij deze ziekte is onbekend anno april 2019. De meest waarschijnlijke verklaring voor zwartwaterkoorts is een auto-immuunreactie die wellicht wordt veroorzaakt door de interactie van de malariaparasiet en het gebruik van kinine. Kinine speelt mogelijk een rol bij de ontwikkeling van de aandoening. Dit medicijn wordt echter niet langer gebruikt voor de preventie van malaria. Kinine blijft anno mei 2019 echter wel belangrijk voor de behandeling van malaria.

Symptomen: Zwarte urine

De aandoening leidt tot hemoglobinemie (aanwezigheid van hemoglobine in het bloed, maar buiten de rode bloedcellen) en hemoglobinurie (aanwezigheid van hemoglobine in de urine). Hemoglobine komt namelijk vrij bij de ernstige afbraak van rode bloedcellen.

De patiënt kampt met volgende symptomen:

De meeste patiënten krijgen te maken met ernstig acuut nierfalen wat uiteindelijk meestal leidt tot de dood.

Behandeling van zwartwaterkoorts

De behandeling van zwartwaterkoorts gebeurt in het ziekenhuis en bestaat uit antimalariamedicijnen, volbloedtransfusies, intraveneuze (via een ander toegebrachte) vochttoediening, bedrust en dialyse. De behandeling gebeurt op de afdeling intensieve zorgen in het ziekenhuis.

Prognose van complicatie van malaria

Zwartwaterkoorts is een ernstige complicatie van malaria, maar cerebrale malaria heeft een hoger sterftecijfer. Zwartwaterkoorts komt anno april 2019 veel minder tot stand dan vóór 1950. Niettemin bedraagt het sterftecijfer ondanks de behandeling 25 tot 50%.

Lees verder

© 2019 - 2020 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Zwartwaterkoorts, blackwater feverZwartwaterkoorts, blackwater feverZwartwaterkoorts, ook wel blackwater fever genoemd, is een zeldzame ziekte geworden. Het komt voor bij malaria tropica.…
Wat is sikkelcelanemie?Wat is sikkelcelanemie?De rode bloedcellen zijn heel erg belangrijk voor ons lichaam. Ze vervoeren zuurstof door ons lichaam. Dit doen ze met b…
Bloedarmoede bij kinderen; symptomen,oorzaken en behandelingBloedarmoede bij kinderen; symptomen,oorzaken en behandelingBleekheid van de huid, nagels, lippen en de binnenzijde van de oogleden van uw kind kunnen wijzen op bloedarmoede, ook a…
SikkelcelziekteSikkelcelziekte is een erfelijke bloedziekte. Mensen met deze ziekte hebben een afwijking aan de hemoglobine moleculen,…

Schilferige huid aan penis: Oorzaken schilferende penishuidSchilferige huid aan penis: Oorzaken schilferende penishuidEen droge, jeukende, schilferige huid aan de penis is een onaantrekkelijk en mogelijk alarmerend symptomen voor mannen.…
Pityriasis rotunda: symptomen, oorzaken en behandelingPityriasis rotunda: symptomen, oorzaken en behandelingPityriasis rotunda (pityriasis circinata) is een zeldzame ziekte die wordt gekenmerkt door ronde of ovale geschubde, gep…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 30 april 2019:
  • A case of blackwater fever with persistent Plasmodium falciparum parasitaemia detected by PCR after artemether–lumefantrine treatment, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5771159/
  • Blackwater fever, https://en.wikipedia.org/wiki/Blackwater_fever
  • Blackwater fever, https://www.britannica.com/science/blackwater-fever
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Resurgence of Blackwater Fever in Long-Term European Expatriates in Africa: Report of 21 Cases and Review, https://academic.oup.com/cid/article/32/8/1133/477954

Reageer op het artikel "Zwartwaterkoorts: Complicatie malaria met zwarte urine"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 02-02-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Tropische aandoeningen
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!