Zonnesteek: symptomen, verschijnselen, oorzaak & behandeling
Zonnesteek wordt ook wel 'hitteberoerte' genoemd. Wat zijn zonnesteek symptomen? Kenmerkende zonnesteek symptomen zijn hoofdpijn, misselijkheid, vermoeidheid, duizeligheid, gloeiende huid en/of zweten, bleek zien, spierzwakte of spierkrampen en koorts (en het hebben van koude rillingen). Een zonnesteek en (eerstegraads) verbranding behoren tot de meest voorkomende vakantieletsels. Een zonnesteek loopt men op bij een teveel aan warmte en zonnestraling op het hoofd en de nek. Bij een zonnesteek is de lichaamstemperatuur door het zonlicht en de warmte ernstig ontregeld: het lichaam kan de warmte niet meer kwijtraken doordat het koelsysteem faalt. De lichaamstemperatuur kan oplopen tot 42 graden Celsius en in ernstige gevallen kan iemand die getroffen is door een zonnesteek komen te overlijden. Een zonnesteek is ernstig en moet in het ziekenhuis worden behandeld.- Wat is een zonnesteek?
- Warmte afvoeren
- Hittestuwing en hitteberoerte
- Wanneer is er sprake van een zonnesteek?
- Zonnesteek in vogelvlucht
- Risicofactoren voor een zonnesteek
- Verschijnselen en symptomen van een zonnesteek kind en volwassene
- Behandeling van een zonnesteek
- Wat moet je doen als iemand een zonnesteek heeft?
- Arts inschakelen
- Preventie: het voorkomen van een zonnesteek
- Wees voorzichtig met baby's en jonge kinderen
- Vermijd midden op de dag direct zonlicht
- Let op met alcohol
- Draag loszittende, lichtgewicht kleding
- Bescherm tegen zonnebrand
- Veel drinken
- Doe het rustig aan
- Acclimatiseer bij warm weer
- Let op bij bepaalde medicijnen
- Wees voorzichtig bij verhoogd risico
- Complicaties
- Hoge temperaturen: gevolgen
Wat is een zonnesteek?
Warmte afvoeren
Het menselijk lichaam blijft in een warme omgeving op de juiste temperatuur door warmte af te voeren. Dit doet het lichaam door bloed naar de huid te laten stromen en door transpiratie. De hoeveelheid vocht in de lucht (de luchtvochtigheid) bepaalt hoe gemakkelijk het zweet verdampt. In zeer droge lucht, verdampt zweet gemakkelijk en kan het lichaam snel afkoelen; maar in zeer vochtige lucht, kan het zweet niet verdampen. Hierdoor kan het lichaam te weinig warmte kwijtraken door transpiratie waardoor het oververhit kan raken. In de vochtige warmte van de tropen of in een zeer warme en vochtige (werk)omgeving moet men hier beducht op zijn.
Zorg dat je voldoende drinkt als je in de zon bent / Bron: Istock.com/LiudmylaSupynskaHittestuwing en hitteberoerte
Hevige transpiratie kan leiden tot fors verlies van vocht en zouten en hittestuwing (voorheen: warmtestuwing) veroorzaken. Hierbij is de lichaamstemperatuur verhoogd doordat het lichaam de warmte niet meer af kan voeren. Als je geen verkoeling krijgt, bestaat de kans dat hitteberoerte optreedt doordat de normale afkoelingsmechanismen in het lichaam niet meer functioneren. Bij een hitteberoerte ontstaat een oververhitting van het lichaam. Hittestuwing en hitteberoerte komen met name voor bij temperaturen boven 40 graden Celsius en een hoge luchtvochtigheid verhoogd het risico, omdat het lichaam in deze omstandigheden te weinig warmte kan kwijtraken door zweten (transpireren) en dientengevolge oververhit kan raken. Een hitteberoerte vereist onmiddellijke medische behandeling, aangezien het dodelijk kan zijn.Wanneer is er sprake van een zonnesteek?
Er wordt van een zonnesteek gesproken indien er sprake is van oververhitting als gevolg van te lange blootstelling aan de zon op het onbedekte hoofd. In veel gevallen wordt een zonnesteek veroorzaakt door een tekort aan vocht - uitdroging - en te lang in de felle zon verblijven hetgeen rechtstreeks het warmtecentrum van de hersenen beïnvloedt, eventueel in combinatie met intensieve lichamelijke arbeid of inspanning. Wanneer het lichaam de warmte niet meer kan kwijtraken doordat het koelsysteem faalt, ontstaat een zonnesteek.Zonnesteek in vogelvlucht
Een zonnesteek ontstaat door een te sterke inwerking van zonnestralen en dan vooral op het onbedekte hoofd en de nek. Zonnesteek is een medisch noodgeval, waarbij direct medisch ingrijpen nodig is. Bij een zonnesteek is het mechanisme dat de temperatuur in het lichaam regelt dermate overbelast geraakt, dat deze is ontregeld en niet meer goed werkt. Onder deze omstandigheden treden de volgende symptomen op: je voelt je moe en prikkelbaar en je kan verward zijn of versuft. Je zweet niet meer of nog maar heel weinig: je huid voelt daardoor droog en warm aan. Geleidelijk stijgt je lichaamstemperatuur en het kan oplopen tot boven de 40 °C. Eerst ben je rusteloos, daarna bewusteloos. In een dergelijke toestand is een ziekenhuisopname noodzakelijk.Risicofactoren voor een zonnesteek
Het risico neemt toe als de temperatuur 26°C of hoger is. Dus let op de weersvoorspelling en onthoud dat het warmer zal zijn in de zon dan in de schaduw. Andere risicofactoren zijn onder meer:- leeftijd: volwassenen ouder dan 75 jaar, baby's en kinderen tot 4 jaar, passen zich minder snel aan de warmte aan
- uitdroging
- chronische ziekten, waaronder hartaandoeningen, longziekten of nierziekten
- diabetes: diabetici kunnen hun risico vooral tijdens hittegolven onderschatten
- psychische aandoeningen
- lichamelijk zware arbeid of sportbeoefening zoals die gedaan wordt door atleten, bouwarbeiders en militairen
- alcoholisme
- ondergewicht of overgewicht hebben
- hoge bloeddruk hebben
- de plek waar je woont: als je in een bebouwd gebied woont, dan slaan de wegen en gebouwen de warmte overdag op tijdens een langdurige hittegolf, en geven ze deze alleen geleidelijk af in de nacht, wat resulteert in hogere nachttemperaturen
- zonnebrand hebben of een aandoening die koorts kan veroorzaken
- het dragen van strakke en slecht ademende kleding kleding
- vertoeven op ene plek zonder briesje of ventilatie
- sommige medicijnen, waaronder antihistaminica, diuretica, bètablokkers, antipsychotica
- drugsgebruik
Verschijnselen en symptomen van een zonnesteek kind en volwassene
Mogelijke symptomen van een zonnesteek kind en volwassene zijn onder meer:- een lichaamstemperatuur van boven de 40 graden (koorts)
- koude rillingen
- bloeddoorlopen ogen
Ziekenhuisopname / Bron: Istock.com/KatarzynaBialasiewicz - de huid is droog en rood óf klam en koud
- zwakte, moeheid
- verwijde pupillen
- duizeligheid en hoofdpijn
- misselijkheid en braaklust
- onlesbare dorst
- versnelde pols en tachycardie (versnelde hartwerking)
- versnelde, oppervlakkige ademhaling
- opwinding
- onzeker loopgedrag en/of verwardheid
- waanvoorstellingen (= hallucinaties)
- krampen (spierkrampen)
- pijn in armen of benen
- de vorming van blaren
In ernstige gevallen kan iemand met een zonnesteek flauwvallen, bewusteloos raken en zelfs komen te overlijden.
Een zonnesteek kan levensgevaarlijk zijn, helemaal als je zwanger bent. Extra probleem van een zonnesteek tijdens een zwangerschap is dat de placenta minder goed werkt als de zwangere vrouw uitgedroogd is. Dat kan gevaar opleveren voor het ongeboren kind.
Behandeling van een zonnesteek
De enige levensreddende behandeling van een zonnesteek is: het zo snel mogelijk omlaag brengen van de lichaamstemperatuur en het tekort aan water en zout aanvullen.Wat moet je doen als iemand een zonnesteek heeft?
Koel de persoon met een zonnesteek af. Doe dit niet met ijs, maar leg koude en natte doeken in de lies, oksels en nek. Daar zweet je namelijk het meeste. Zorg voor een koele omgeving en sowieso voor schaduw. Zet als het kan nog een ventilator erbij om voor extra verkoeling te zorgen. Beoordeel of iemand nog kan drinken en geef hem dan regelmatig wat slokjes. Zorg ervoor dat hij genoeg frisse lucht krijgt; maak strakke kleding los. Schakel in alle gevallen een arts in. Als de persoon in kwestie wegraakt en langer dan 2 minuten niet meer reageert op praten, knijpen of schudden, bel dan direct 112.Arts inschakelen
In de mildste gevallen - ook wel hitteslag genoemd - kan het voldoende om de getroffen persoon uit de zon te halen, in de schaduw of koelte te brengen en hem drinken te geven. Een paracetamol kan helpen tegen de (hoofd)pijn. Doch vooral bij jonge kinderen en oudere mensen kan ook een milde zonnesteek een levensbedreigende situatie zijn. Om die reden wordt geadviseerd bij (vermoeden van) een zonnesteek te allen tijde een arts in te schakelen.Een zonnesteek is een ernstige aandoening en moet in het ziekenhuis worden behandeld. De patiënt zal zo spoedig mogelijk een infuus krijgen om het tekort aan water en zout aan te vullen. De vervolgbehandeling is afhankelijk van de situatie. Zo kunnen er blaren optreden, die afgedekt moeten worden met droge, steriele verbanden.
Van een adequaat behandelde zonnesteek geneest men meestal binnen een paar dagen zonder restverschijnselen.
Preventie: het voorkomen van een zonnesteek
Wees voorzichtig met baby's en jonge kinderen
Vooral baby's en kinderen zijn gevoelig voor een zonnesteek. Spelende kinderen op het strand hebben vaak niet door dat ze soms te lang in de felle zon verblijven. Het is daarom van belang dat de ouder(s) of verzorger(s) de kinderen regelmatig even in de schaduw laat zitten en ze wat te drinken geeft. Een hoofddeksel beschermt het kind tegen de felle zon. Zet baby's in de schaduw en pas op voor oververhitting: een koortsige baby die zich slap gedraagt, of gaat overgeven. Ga in dat geval direct naar de huisarts.
Beperk het gebruik van alcohol / Bron: Istock.com/karelnoppeVermijd midden op de dag direct zonlicht
Vermijd - en dat geldt zeker voor kinderen - direct zonlicht tussen 12.00 en 17.00 uur, wanneer de UV straling het krachtigst is. Ga 's ochtends tussen tien en twaalf uur naar het strand of pas na vijf uur 's middags tot een uur of zeven of acht 's-avonds. Draag lichte, luchtige kleding in de zon en bescherm het hoofd met een hoofddeksel. Drink voldoende en neem een sportdrankje of een bouillon; bij hoge temperaturen zweet je veel en raak je veel zout kwijt. Verricht geen zware werkzaamheden bij hoge temperaturen met een hoge luchtvochtigheid. Last but not least: neem op warme, tropische dagen vaak een verfrissende, afkoelende douche.Let op met alcohol
Wees voorzichtig met het drinken van alcohol als je aan het zonnen bent. Gebruik van alcohol zet aan tot plassen waardoor je sneller uitdroogt en alcohol verwijdt de bloedvaten waardoor je sneller verbrandt. Ook maakt alcohol je minder bewust van het feit dat je teveel warmte opneemt.
Zonnebrandcrème / Bron: Asiandelight/Shutterstock.comDraag loszittende, lichtgewicht kleding
Het dragen van overtollige kleding of kleding die goed past, belet dat je lichaam goed afkoelt.Bescherm tegen zonnebrand
Zonnebrand beïnvloedt het vermogen van je lichaam om zichzelf te koelen, dus bescherm jezelf buiten met een hoed met brede rand en zonnebril en gebruik een breedspectrum zonnebrandcrème met een SPF van minimaal 15. Breng zonnebrandcrème royaal aan en breng het om de twee uur opnieuw aan, of vaker (bijvoorbeeld na zwemmen of zweten).
Voldoende water drinken / Bron: Mimagephotography/Shutterstock.comVeel drinken
Gehydrateerd blijven zal je lichaam voorkomt dat je uitdroogt en zorgt ervoor dat je lichaam via zweten een normale lichaamstemperatuur kan handhaven.Doe het rustig aan
Doe het rustig aan tijdens de heetste delen van de dag. Als je zware activiteiten bij warm weer niet kunt vermijden, drink dan voldoende en rust vaak uit op een koele plek. Probeer sportbeoefening of fysieke arbeid te plannen gedurende koelere delen van de dag, zoals 's morgens vroeg of 's avonds.Acclimatiseer bij warm weer
Beperk de tijd die je besteedt aan werken of sporten totdat je eraan gewend bent. Mensen die niet gewend zijn aan warm weer zijn vooral gevoelig voor hittegerelateerde ziekten. Het kan enkele weken duren voordat je lichaam zich aanpast aan warm weer.
Let op als je bepaalde medicijnen neemt / Bron: Stevepb, Pixabay
