Marasmus: Vorm van ondervoeding, vaak bij kinderen
Bij ondervoeding ontstaat er een tekort aan voedingsstoffen in het lichaam. Deze aandoening, meestal het gevolg van een zeer inadequate voeding met een tekort aan vitaminen, mineralen en calorieën, leidt tot diverse gezondheidsproblemen. Het lichaam heeft onvoldoende energie om te groeien, zich te ontwikkelen of ziekten te bestrijden, wat resulteert in verdere complicaties. Marasmus, samen met Kwashiorkor en Marantische Kwashiorkor, is een ernstige vorm van ondervoeding die veroorzaakt wordt door een tekort aan basisvoeding, eiwitten, vitaminen en calorieën.- Epidemiologie: Meestal bij kinderen
- Mechanisme
- Oorzaken: Vaak door gebrek aan voedingsstoffen
- Risicofactoren
- Risicogroepen
- Symptomen
- Alarmsymptomen
- Diagnose en onderzoeken
- Behandeling van ondervoeding
- Prognose
- Complicaties van marasmus
- Preventie van marasmus
- Praktische tips voor het omgaan met marasmus
- Houd de inname van voedingsstoffen nauwkeurig bij
- Eet kleine, frequente maaltijden
- Bereid energierijke, zachte gerechten
- Overweeg het gebruik van voedingssupplementen
- Hydrateer voldoende, maar verstandig
- Zorg voor een rustige eetomgeving
- Werk samen met een diëtist
- Voorkom infecties en ziektecomplicaties
- Zorg voor voldoende rust en herstel
- Vraag om emotionele en praktische steun
- Volg medische instructies nauwkeurig op
- Zorg voor een positieve maaltijdbeleving
- Houd rekening met je mentale welzijn
- Misvattingen rond marasmus
- Marasmus en kwashiorkor zijn hetzelfde
- Alleen kinderen in ontwikkelingslanden krijgen marasmus
- Marasmus wordt uitsluitend veroorzaakt door voedseltekort
- Gewichtsverlies is het enige symptoom
- Marasmus kan snel worden opgelost met meer eten
- Alleen medische hulp is nodig voor herstel
- Na herstel is er geen blijvende schade
Epidemiologie: Meestal bij kinderen
Wereldwijd zijn ongeveer twintig miljoen kinderen onder de vijf jaar getroffen door een ernstige vorm van ondervoeding. Zowel volwassenen als kinderen kunnen marasmus ontwikkelen, maar de aandoening komt het vaakst voor bij jonge kinderen, vooral in ontwikkelingslanden zoals Afrika, Latijns-Amerika en Zuid-Azië. Volgens UNICEF sterven jaarlijks tussen de vijfhonderdduizend en twee miljoen kinderen aan de gevolgen van ondervoeding. Marasmus kent geen voorkeur voor geslacht.Prevalentie en incidentie wereldwijd
Marasmus wordt vooral gezien in gebieden met hoge armoede en beperkte toegang tot gezondheidszorg en voedzame voeding, zoals Sub-Saharisch Afrika, Zuid-Azië en Latijns-Amerika. De prevalentie varieert sterk per regio, afhankelijk van de beschikbaarheid van voedsel, de gezondheidssystemen en de prevalentie van infecties die bijdragen aan ondervoeding.
Effecten van marasmus op ontwikkelingslanden
In ontwikkelingslanden heeft marasmus een aanzienlijke invloed op de volksgezondheid. Het wordt vaak geassocieerd met een verhoogde kindersterfte, vooral in combinatie met andere infecties zoals diarree of luchtweginfecties. De lange termijn gevolgen kunnen ook cognitieve en fysieke ontwikkelingsproblemen zijn.
Mechanisme
Marasmus ontstaat door een chronisch tekort aan energie, vooral als gevolg van een onvoldoende inname van calorieën en eiwitten. Het lichaam begint vet en spierweefsel af te breken om energie te verkrijgen, wat leidt tot de karakteristieke uitputting en gewichtsverlies.Energie- en eiwittekort
Het belangrijkste mechanisme van marasmus is een langdurig energie- en eiwittekort, wat resulteert in ernstige afbraak van lichaamsweefsel. Omdat het lichaam niet genoeg calorieën uit voedsel haalt, begint het vet- en spierweefsel af te breken om in de energiebehoeften te voorzien.
Verlies van lichaamsvet en spiermassa
Marasmus wordt gekarakteriseerd door een extreem laag lichaamsgewicht en een afname van zowel vet- als spiermassa. De spieren worden afgebroken voor energie, wat leidt tot zwakte en fysieke vertraging. Er ontstaat een dunne, mager ogende verschijning, met een significante afname van lichaamsvet.
Oorzaken: Vaak door gebrek aan voedingsstoffen
Marasmus ontstaat meestal door een ernstig tekort aan essentiële voedingsstoffen, maar het kan ook voortkomen uit andere oorzaken. Soms is er sprake van een onjuiste voeding of een verminderde opname van voedingsstoffen door een onderliggende infectie zoals syfilis, tuberculose, kinkhoest (bacteriële infectie met hoesten en ademnood), mazelen (virale infectie gekenmerkt door symptomen zoals oogbindvliesontsteking en huiduitslag), en hiv. Daarnaast kunnen aangeboren hartafwijkingen die leiden tot zwakte ook bijdragen aan de ontwikkeling van marasmus. Slechte sanitaire omstandigheden en vervuild water kunnen eveneens de verspreiding van de ziekte bevorderen.Risicofactoren
Marasmus wordt meestal veroorzaakt door een combinatie van factoren, zoals onvoldoende toegang tot voedsel, infecties en slechte hygiënische omstandigheden. Het risico wordt vergroot door andere gezondheidsproblemen, zoals diarree of malaria, die de opname van voedingsstoffen verder kunnen verstoren.Onvoldoende voeding
De meest directe risicofactor voor het ontwikkelen van marasmus is een onvoldoende voedingsinname. Dit kan komen door onvoldoende voedselbronnen, slechte landbouwpraktijken of voedselonzekerheid, vooral in arme regio's. In sommige gevallen kunnen ouders zich geen voedzame maaltijden veroorloven, waardoor kinderen afhankelijk worden van een onvolledig dieet.
Infecties en ziekten
Infecties, zoals diarree, malaria of luchtweginfecties, kunnen het risico op marasmus verhogen. Ziekten verergeren de ondervoeding doordat ze de voedselopname en het gebruik van voedingsstoffen belemmeren, wat leidt tot een verergering van de bestaande tekorten.
Risicogroepen
Marasmus komt vooral voor bij jonge kinderen, maar ook volwassenen die langdurig onvoldoende voedsel krijgen, kunnen risico lopen. Het komt vaker voor in bepaalde bevolkingsgroepen, waaronder diegenen die in armoede leven, vluchtelingen of in conflictgebieden.Kinderen in ontwikkelingslanden
Kinderen die in ontwikkelingslanden wonen, lopen het grootste risico om marasmus te ontwikkelen, vooral in situaties van hongersnood of voedselonzekerheid. Dit risico is het hoogst bij kinderen jonger dan 5 jaar, die het meest kwetsbaar zijn voor ondervoeding.
Vluchtelingen en mensen in conflictgebieden
Vluchtelingen en mensen die in conflictgebieden wonen, lopen ook een verhoogd risico op marasmus. Verlies van toegang tot voedsel en een slechte gezondheidszorg kunnen leiden tot massale ondervoeding bij zowel kinderen als volwassenen in deze gebieden.
Symptomen
Een patiënt met marasmus vertoont een kenmerkend uiterlijk, vaak omschreven als "vel over been". Het lichaam verliest zowel vet- als spierweefsel, wat resulteert in een dun skelet en een "verouderd" uiterlijk. Het gezicht is smal, en de ribben en schouders zijn door de huid heen zichtbaar. De huid is los, vaak in plooien hangend op de bovenarmen, dijen en billen. De ogen liggen diep in de oogkassen. Andere symptomen zijn persistente duizeligheid, vermoeidheid, (chronische) diarree, groeiachterstand en frequente uitdroging (dehydratie). Patiënten kunnen ook regelmatig last hebben van (luchtweg)infecties zonder koorts of letsels. Het haar is vaak extreem breekbaar en droog. De patiënt kan actief, alert, opvliegend of prikkelbaar zijn. Soms is er ook sprake van een verstandelijke beperking.Alarmsymptomen
Marasmus kan worden herkend aan verschillende symptomen die wijzen op ernstige ondervoeding. Deze symptomen kunnen variëren, afhankelijk van de ernst van de aandoening, maar meestal omvatten ze drastisch gewichtsverlies, spierzwakte en een verzwakt immuunsysteem.Extreme gewichtsverlies en spierafbraak
Het meest opvallende symptoom van marasmus is ernstig gewichtsverlies, waarbij het lichaam zowel vet- als spierweefsel verliest. De huid kan loshangen en het skelet kan zichtbaar worden, met name de ribben en andere botten die door de dunne huid heen zichtbaar zijn.
Verhoogde kwetsbaarheid voor infecties
Door het verzwakte immuunsysteem bij marasmus-patiënten is er een verhoogd risico op infecties. Kinderen met marasmus kunnen vaker ziek worden, met symptomen zoals koorts, diarree en verminderde eetlust. Infecties kunnen de aandoening verergeren en het herstel bemoeilijken.
Diagnose en onderzoeken
De diagnose van marasmus wordt meestal gesteld op basis van een lichamelijk onderzoek. De arts meet de lengte en het gewicht van de patiënt. Vaak hebben patiënten met marasmus weinig energie en bewegen ze minder. Verdere diagnostische onderzoeken zoals bloed- of urineanalyses zijn doorgaans niet nodig voor de diagnose marasmus.Behandeling van ondervoeding
Marasmus is een levensbedreigende medische noodsituatie die onmiddellijke behandeling vereist bij het eerste teken van symptomen. In tegenstelling tot Kwashiorkor, is marasmus bijzonder ernstig en vereist snelle interventie. Snel gewichtsverlies, infecties en plotselinge veranderingen in gedrag of eetlust wijzen vaak op een ernstig probleem. Hoe langer de behandeling wordt uitgesteld, hoe groter het risico op ernstige, levensbedreigende complicaties.De initiële behandeling bestaat vaak uit het geven van gedroogd melkpoeder, opgelost in gekookt water. Het is ook essentieel om voldoende vocht in te nemen, vooral bij uitdroging. De behandeling richt zich voornamelijk op het bieden van adequate voeding die rijk is aan voedingsstoffen, koolhydraten en calorieën. Herstel kan enkele maanden duren. Bovendien behandelt de arts eventuele complicaties zoals infecties en uitdroging.
Prognose
Kinderen hebben vaak een minder gunstige prognose dan volwassenen. De vooruitzichten zijn minder goed wanneer het lichaamsgewicht aanzienlijk verloren is gegaan. Ongeveer 20-30% van de kinderen met marasmus sterft als gevolg van complicaties zoals infecties, circulatieproblemen of uitdroging. Deze infecties ontstaan vaak door besmet water met schadelijke bacteriën.Complicaties van marasmus
Marasmus kan leiden tot verschillende complicaties, waaronder:- Taalafwijkingen
- Verminderde productie van rode bloedcellen
- Gewichtsverlies
- Hypopigmentatie (witte vlekken op de huid of lichtere huidskleur)
- Immuundeficiëntie
- Spieratrofie (spierverlies), spierzwakte en een kort gestalte
