Cachexie (extreem mager): symptomen, oorzaken en behandeling

Cachexie (extreem mager): symptomen, oorzaken en behandeling Cachexie duidt op een vorm van extreme magerheid. De medische term 'cachexia' komt van het Griekse woord 'kakos' wat 'slecht' betekent en 'hexis' wat duidt op 'toestand'. Hiermee wordt een pathologische, zeer ernstige vermagering bedoeld. Cachexia is een multifactorieel syndroom dat voorkomt bij verschillende chronische ziekten. Veel patiënten met chronische ziekten zoals kanker (50% tot 80% van de kankerpatiënten lijdt op enig moment in hun ziekteproces aan cachexie), aids of auto-immuunziekten lijden aan deze toestand. Cachexie is een zeer complex en anno 2020 nog slecht begrepen syndroom dat leidt tot oncontroleerbaar gewichtsverlies. Afnemende vetreserves en afbraak van spierweefsel leiden tot verzwakking. Aangenomen wordt dat cachexie een van de factoren is die bijdraagt ​​aan vroegtijdig overlijden. De gebruikelijke voedingsinterventies bieden bij cachexie geen soelaas en uiteindelijk leidt het tot progressieve functionele beperkingen.

Definitie van cachexie (extreem mager)

Cachexie wordt gekarakteriseerd door een aanhoudend verlies van spiermassa met een stabiel of toegenomen vetmassa, dat niet reageert op de gebruikelijke voedingsinterventies welke tot gevolg hebben dat de patiënt voldoende energie, vitaminen en mineralen en vocht tot zich neemt wat leidt tot progressieve functionele beperkingen.

Pathofysiologie

Wat zijn de effecten op het functioneren van organen en orgaanstelsels? In het geval van cachexie is er niet alleen een voortschrijdend verlies van spiermassa, maar ook een algemene atrofie aandoening waarbij weefsel of een orgaan kleiner wordt met een geleidelijk verlies van functie van de organen.

Symptomen van cachexie

Kernsymptomen

Cachexie karakteriseert zich door de volgende symptomen:
  • ernstig gewichtsverlies
  • aanhoudend verlies van spiermassa, met of zonder verlies van vetmassa (sarcopenie)
  • algemene zwakte, gekenmerkt door:
    • lichamelijke moeheid
    • verminderd vermogen tot lichamelijke activiteiten
    • psychische uitputting (met concentratiestoornissen, geheugenverlies en emotionele labiliteit)
  • progressieve functionele beperkingen
  • negatieve eiwit- en energiebalans als gevolg van verminderde voedselinname en stofwisselingsstoornissen
  • anemie (bloedarmoede)

Daarnaast zijn er storingen die worden veroorzaakt door functionele storingen van vitale organen. Er kan bijvoorbeeld atrofisch hartfalen optreden. Bij atrofie van de hartspier wordt het weefsel/orgaan kleiner. Tevens verandert het beenmerg verandert in wat bekend staat als 'gelatineuze transformatie van het beenmerg' als onderdeel van een cachexie. De vet- als hematopoëtische cellen worden vervangen door een gelatineuze tussenstof van zure mucopolysachariden.

Bijkomende klachten

Er kunnen ook andere symptomen optreden, zoals:

Uiterlijke verschijnselen

Cachexie is te herkennen aan de volgende uiterlijke verschijnselen:
  • de botcontouren worden zichtbaar
  • diepliggende ogen (het verdwijnen van retrobulbair vet)
  • holle of ingevallen wangen (verlies van wangvet)
  • bruingele huid

Oorzaken van extreme magerheid

Cachexie of extreme magerheid kan optreden bij onder meer de volgende ziekten en stoornissen:
  • kanker (kankercachexie),vooral bij longkanker, leukemie en alvleesklierkanker, waarbij de energieopname en energieverbruik uit balans zijn en dit komt met name door ontstekingen in het lichaam
  • ernstige infectieziekten, zoals aids of tuberculose (tbc)
  • ouderdom (seniele cachexie)
  • COPD
  • reumatoïde artritis (reumatoïde cachexie)
  • chronisch nierfalen (renale cachexie)
  • chronisch hartfalen (cardiale cachexie); het laatste stadium van hartfalen gaat vaak gepaard met cardiale cachexie
  • chronische longaandoeningen met ademhalingsfalen (pulmonale cachexie),
  • voedselgebrek, ondervoeding (ondervoeding zoals bij kwashiorkor, een aandoening bij kinderen die wordt veroorzaakt door een langdurig gebrek aan eiwitten in de voeding)
  • gastro-intestinale oorzaken, zoals aanhoudende ziekten van het maagdarmkanaal (zoals enteritis of darmontsteking) of de alvleesklier (vooral chronische alvleesklierontsteking of pancreatitis), wat kan leiden tot een tekort aan voedingsstoffen als gevolg van onvoldoende afbraak in of onvoldoende absorptie uit de darm
  • ernstige malabsorptie of slechte spijsvertering
  • stofwisselingsziekten
  • alcoholverslaving / alcoholisme
  • chronische vergiftiging met kwik
  • diabetes mellitus type I
  • eetstoornissen (boulimia, anorexia nervosa)
  • terminale fase / stervensfase

Behandeling van cachexie

Onderliggende ziekte behandelen

De behandeling van cachexie richt zich op de onderliggende ziekte of stoornis. Als de oorzaak van cachexie niet kan worden weggenomen, kan parenterale voeding een manier van het aanleveren van voedingsstoffen langs een andere weg dan het maagdarmstelsel worden beschouwd als een palliatieve maatregel.

Nutritionele behandeling

De behandeling bestaat uit een nutritionele behandeling (in het bijzonder kunstmatige voeding) en het wegnemen van de uitlokkende oorzaak, voor zover deze kan worden behandeld. Een dergelijke behandeling is niet altijd nodig aan het onvermijdelijke einde van het leven. Doorslaggevend is de wil van de patiënt, of de patiënt überhaupt honger heeft en of de symptomen daadwerkelijk kunnen worden verlicht door het toedienen van voeding.

Cachexie in de terminale fase

Het primaire doel is om ongemak te verlichten. Een voortdurende inname van voedsel en vloeistoffen zonder zich aan te passen aan de veranderde behoeften kan een onredelijke belasting zijn voor de stervende en zijn familieleden. Kunstmatige voeding is in deze fase niet nodig. Het dieetadvies is gericht op het verbeteren van de kwaliteit van leven en het voorkomen of verlichten van lijden.

Interdisciplinaire samenwerking

Bij cachexie speelt interdisciplinaire samenwerking een belangrijke rol. Onder meer de volgende interdisciplinaire diensten kunnen in overleg met de patiënt worden ingeschakeld:
  • voedingsadvies/diëtiste
  • psycho-oncoloog / psycho-oncologisch centrum
  • fysiotherapie
  • pastorale zorg van een geestelijk verzorger

Lees verder

© 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Magerheid: cachexieMagerheid: cachexieMagerheid kan van licht tot zeer ernstig lopen. Wanneer het zeer ernstig is, spreekt men van cachexie. Wanneer komt extr…
Ouder worden: wat er met je spieren gebeurtOuder worden: wat er met je spieren gebeurtNaarmate je ouder wordt zal je spiermassa minder worden. De achteruitgang van spieren is een natuurlijk proces. Spiervez…
Sarcopenie: Verlies spierkracht, spiermassa en spierfunctieSarcopenie: Verlies spierkracht, spiermassa en spierfunctieSarcopenie is een aandoening waarbij een patiënt verlies van skeletspiermassa en spierfunctie ervaart. De aandoening tre…
Eetstoornis: volwassen succesvolle vrouw met anorexiaEetstoornis: volwassen succesvolle vrouw met anorexiaAnorexia is niet een typische ziekte onder tieners, veel volwassen en succesvolle vrouwen, vaak dertigers, hebben tegenw…

Spierscheur van de quadriceps femoris bij sportersSpierscheur van de quadriceps femoris bij sportersDe quadriceps femoris is de grootste spier van het menselijke lichaam en helpt bij het strekken van de knie en buigen va…
Verrekte lies: oorzaken & behandeling van een liesverrekkingVerrekte lies: oorzaken & behandeling van een liesverrekkingEen verrekte lies duidt op een overstrekking of scheurblessure (een scheur van een paar spiervezels) aan de spieren in d…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/RicardoImagen
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006.
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Cachexie
  • https://www.healthline.com/health/cachexia
  • https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/ondervoeding_bij_de_geriatrische_patient/voedingsinterventies_bij_ondervoeding.html
  • http://www.stuurgroepondervoeding.nl/wp-content/uploads/2015/02/Richtlijn-Anorexie-en-gewichtsverlies.pdf
  • https://www.news-medical.net/health/Cachexia-Wasting-Syndrome.aspx
  • https://www.wkof.nl/nl/kanker-voorkomen/voor-professionals/eerdere-edities-nieuwsbrief-professionals/het-effect-van
  • https://nl.iliveok.com/health/cachexia_106286i16002.html
  • https://www.stuurgroepondervoeding.nl/toolkits/wat-is-ondervoeding
  • https://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/eetstoornissen/achtergronddocumenten
  • https://research.vu.nl/ws/portalfiles/portal/42799563/abstract+dutch.pdf
  • https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/coping/physically/diet-problems/types/cachexia
  • https://www.zorgsaam.org/ziekenhuis/patientfolders/de-stervensfase
  • httpshttps://www.umcutrecht.nl/nl/ziekenhuis/ziekte/hartfalen://www.oncoline.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&id=37274&richtlijn_id=936
  • https://www.betekenis-definitie.nl/pathofysiologie
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Kwashiorkor
  • https://www.ariez.nl/wp-content/uploads/2018/08/160-3.pdf
  • https://www.encyclo.nl/begrip/atrofie
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Parenterale_voeding
  • https://mijn.bsl.nl/voedingsaspecten-bij-hartfalen/747238
  • https://www.pallialine.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&id=40159&richtlijn_id=1017
  • Kanker.nl/gevolgen-van-kanker/omgaan-met-kanker/wie-kan-helpen/psycho-oncologisch-centrum
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Cachexia
  • https://www.medicalnewstoday.com/articles/315312
  • Prof. dr. C.J.H. van de Velde e.a. (red.). Oncologie. Bohn Stafleu van Loghum, achtste herziene druk, Houten, 2011.
  • Prof. dr. R.O.B. Gans, prof. dr. P.E.Y. Van Schil, prof. dr. J.P. Vandenbroucke, prof. dr. C. van Weel (hoofdred.). Codex Medicus. Reed Business, Amsterdam, 13e geheel herziene en opnieuw bewerkte druk, 2009, tweede en derde oplage 2010 en 2012.

Reageer op het artikel "Cachexie (extreem mager): symptomen, oorzaken en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 10-10-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 27
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!