InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Cholesterol: LDL en HDL cholesterolwaarden tabel en ratio

Cholesterol: LDL en HDL cholesterolwaarden tabel en ratio

Cholesterol: LDL en HDL cholesterolwaarden tabel en ratio Hoge cholesterolwaarden kan meerdere oorzaken hebben. Verhoogde cholesterolwaarden kan bijvoorbeeld komen door het eten van veel verzadigd vet, overgewicht of obesitas, diabetes, traag werkende schildklier en erfelijke aanleg. In sommige families komen hoge cholesterolwaarden vaak voor, soms al op jonge leeftijd. In de Benelux is het cholesterolgehalte van naar schatting ongeveer twee op de drie mensen tussen 25 en 74 jaar licht of incidenteel zelfs ernstig verhoogd. Bij mensen die overgewicht hebben of weinig bewegen, is de kans groot dat de gehalten van het cholesterol en andere bloedvetten niet in orde zijn. Maar wat is cholesterol nu precies en wat kan iemand aan een te hoog cholesterolgehalte doen? We gaan uitgebreid in op cholesterolwaarden, cholesterol meten en cholesterol verlagen met medicijnen en voeding.

Cholesterol


Wat is cholesterol?

Cholesterol is een zachte, lichtgele, vetachtige stof, die voorkomt in celwanden en membranen door het hele lichaam. Sommige mensen menen dat cholesterol per definitie slecht is, maar dat is niet zo. Cholesterol is één van de vetten (of lipiden) die het lichaam produceert. Het lichaam heeft cholesterol nodig, zonder cholesterol kan een mens niet leven. Cholesterol is nodig voor de aanmaak van hormonen (oestrogeen, progesteron en testosteron) en vitamine D en gal (gal speelt een belangrijke rol in de spijsvertering). Cholesterol is ook nodig voor opbouw van lichaamscellen. Een mens heeft relatief weinig cholesterol nodig voor al deze functies. Het menselijke lichaam (lever, ingewanden en de huid) maakt er meer dan genoeg van aan. Daarnaast wordt cholesterol opgenomen uit de voeding.

Op zichzelf is cholesterol niet slecht
Cholesterol is op zichzelf niet slecht voor de mens. Wel is een verhoogd cholesterolgehalte ongunstig voor de gezondheid. Van een te hoog cholesterolgehalte merkt iemand niets, het is geen ziekte en het geeft op zichzelf geen klachten. Wel vormt een verhoogd cholesterolgehalte een risicofactor voor het krijgen van hart- en vaatziekten, zoals angina pectoris (pijn op de borst), een hartinfarct of een beroerte.

Soorten cholesterol

Er bestaan verschillende soorten cholesterol, waarvan sommige slecht zijn en sommige goed. Eigenlijk is het niet cholesterol die goed of slechts is, maar het transportmiddel waarmee cholesterol door het bloed vervoert wordt. Cholesterol is wasachtig en kan zich daarom niet mengen met het waterige bloed. Het bloed vervoert cholesterol door het aan eiwitten (ook wel proteïnen genoemd) te hechten en deze verbindingen heten lipoproteïnen. Dit zijn dus speciale transportmiddelen die het cholesterol vervoeren. Sommige daarvan zijn goed voor het lichaam, maar de meeste zijn schadelijk.

Er worden verschillende soorten lipoproteïnen onderscheiden:
  • HDL (Hoge Dichtheid Lipoproteïne); dit is een gunstige soort.
  • LDL (Lage Dichtheid Lipoproteïne) is de belangrijkste vijand voor het lichaam.

Bloeddrukmeting / Bron: Istock.com/KatarzynaBialasiewiczBloeddrukmeting / Bron: Istock.com/KatarzynaBialasiewicz

LDL: lipoproteïnenmet een lage dichtheid

LDL (Lage Dichtheid Lipoproteïne) is ongunstig voor de gezondheid en schadelijk voor het lichaam. LDL deeltjes transporteren de meeste cholesterol door het bloed en deze verbindingen kunnen zich vastzetten in de binnenwand van bloedvaten en dragen zo bij aan de verkalking die de aderen vernauwt. Sommige soorten LDL brengen de bloedvaten meers schade toe, omdat ze gemakkelijker blijven plakken aan de vaatwanden en dan op plekken die beschadigd zijn door roken, verhoogde bloeddruk of ouderdom. Daar graven ze zich in en er ontstaat zogenaamde plaque. De bloedvaten slibben daardoor allengs dicht en het bloed kan er steeds moeilijker doorheen stromen. Later wordt er vaak ook kalk afgezet in de aangetaste vaatwand. Daar komt de naam slagaderverkalking vandaan. De medische benaming is 'atherosclerose'.

LDL cholesterolwaarden tabel

Er worden twee groepen onderscheiden voor het beoordelen van LDL cholesterolwaarden. De eerste groep kan zich een suboptimaal LDL cholesterol beter veroorloven dan groep 2, welke bestaat uit mensen met een verhoogd of hoog risico op hart-vaatziekten. Zij moeten streven naar een LDL cholesterol van minder dan 2,5 mmol/l. De hoeveelheden cholesterol worden in Nederland uitgedrukt in millimol per liter bloed (mmol/l). De notatie 'mmol/l' staat dus voor millimol per liter.

Groep 1 bestaat uit mensen met een laag risico op hart een vaatziekten. Zij:
  • hebben geen coronaire hartziekte of familiegeschiedenis met vroegtijdige hartziekte;
  • hebben geen suikerziekte (diabetes mellitus);
  • hebben geen hoge bloeddruk (hypertensie);
  • roken niet.

De mensen uit deze groep kunnen onderstaande tabel gebruiken voor het beoordelen van hun LDL cholesterolwaarden:

LDL-gehalteCategorie
Lager dan 2,6 mmol/lOptimaal
2,6-3,3 mmol/lBijna optimaal
3,4-4,0 mmol/lNog net acceptabel
4,1-4,8 mmol/lHoog
4,9 mmol/lZeer hoog

Allerlei factoren, zoals iemands dieet, gewicht en familiegeschiedenis, kunnen het LDL-gehalte beïnvloeden.

Overgewicht / Bron: Istock.com/VladimirFLoydOvergewicht / Bron: Istock.com/VladimirFLoyd

HDL: lipoproteïne met een hoge dichtheid

HDL (Hoge Dichtheid Lipoproteïne) zijn de 'vuilniswagens' van het lichaam en zijn dus van een gunstige soort. Deze deeltjes transporteren het slechte soort cholesterol in het bloed naar de lever, waar het wordt afgebroken en via de gal en de darmen verlaat dit cholesterol het lichaam met de ontlasting. HDL beschermt het lichaam tegen hart- en vaatziekten en het is zelfs zo heilzaam dat een hoog gehalte van deze jongens tegenwicht kan bieden aan de kans op hartziekten door diabetes (suikerziekte) of overgewicht. Des te hoger de cholesterol waarden van het HDL cholesterol, des te beter dat is.

HDL cholesterolwaarden tabel

In onderstaande tabel kan men de cholesterolwaarden aflezen die in Nederland gehanteerd worden voor het HDL-cholesterol, uitgesplitst naar mannen en vrouwen:

HDL-gehalte bij mannenCategorie
Lager dan 0,8 mmol/lSterk te laag
Tussen 0,8 en 1,0 mmol/lLicht verlaagd
Tussen 1,0 en 1,5 mmol/lGoed
Hoger dan 1,5 mmol/lZeer goed

HDL-gehalte bij vrouwenCategorie
Lager dan 1,0 mmol/lSterk te laag
Tussen 1,0 en 1,2 mmol/lLicht verlaagd
Tussen 1,2 en 1,7 mmol/lGoed
Hoger dan 1,7 mmolZeer goed

Factoren als roken, overgewicht, weinig lichaamsbeweging en het eten van veel koolhydraten dragen bij aan een laag HDL-gehalte. Maar niet altijd heeft iemand er invloed op. Grofweg de helft van de gevallen van een HDL-tekort is erfelijk bepaald. Vrouwen hebben in het algemeen een hoger HDL-gehalte van mannen. Vrouwen hebben meer nodig dan mannen om gezond te blijven.

Cholesterol-HDL-ratio

Een veilige maximumwaarde voor de totaalcholesterol is vastgesteld op 5 mmol-l. De verhouding tussen het totaalcholesterol en het HDL, is van belang om het risico te bepalen op hart- en vaatziekten. Deze verhouding wordt de cholesterol-HDL-ratio genoemd en wordt berekend door het totaalcholesterolgehalte te delen door het HDL. De ratio (dus de uitkomst van deze som) hoort kleiner dan 5 te zijn. Een laag gehalte (vier of lager) is gunstig voor de bloedvaten. Vaak ligt het cholesterolgehalte enigszins hoger, zo tussen 5 en 6,5. Naarmate men ouder wordt stijgt het gemiddelde gehalte.

Verzadigde vetten in de voeding (dierlijke en vaste vetten) hebben een ongunstig effect op het totaal cholesterolgehalte en de cholesterol-ratio. Meervoudig onverzadigde vetten (plantaardige en vloeibare vetten, visolie) hebben daarentegen een gunstig effect.

Cholesterolwaarden bij kinderen

Het cholesterolgehalte van het bloed stijgt met de leeftijd en daarom gelden voor kinderen andere normen voor wat normaal of te hoog is. Voor een 10-jarige is het gemiddelde cholesterolgehalte ongeveer 4,0 mmol/l en voor een 15-jarige ongeveer 4,2 mmol/l.

De triglyceriden

Triglyceride is geen vorm van cholesterol maar een bloedvet of lipide. Het bevindt zich in dezelfde bolletjes die cholesterol vervoeren. Het lichaam van iemand die meer calorieën tot zich neemt dan hij nodig heeft, zet deze om in triglyceride en dat wordt opgeslagen in de vetcellen. Normaal gesproken bevinden zich slechts kleine deeltjes triglyceride in de bloedbaan. Deze worden als energiebron gebruikt. Als de triglyceriden verhoogd zijn, kan dit het proces van aderverkalking versnellen en hart- en vaatziekten veroorzaken. Het triglyceriden-gehalte in het bloed is te hoog bij meer dan 2,1 mmol/l. Bij een standaard cholesterolonderzoek wordt ook het triglyceriden-gehalte bepaald.

Het meten van het cholesterol

Het is alleen verstandig het cholesterol te laten meten indien iemand:
  • een hart- of vaatziekte heeft of heeft gehad;
  • een combinatie van risicofactoren voor hart- en vaatziekten heeft, zoals:
    • roken;
    • suikerziekte; en
    • hoge bloeddruk.
  • een oudere, broer of zus heeft die voor de leeftijd van 60 jaar een hart- of vaatziekte of een ernstig verhoogd cholesterolgehalte heeft of heeft gehad.

Cholesterolgehalte kan schommelen
Het cholesterolgehalte in het bloed kan nogal fluctueren. Daarom is het raadzaam het cholesterolgehalte meerdere keren te onderzoeken. Wil men spreken van een verhoogd cholesterolgehalte, dan moet er sprake zijn van een constante en niet een eenmalige verhoging.

Gezond en gevarieerd eten / Bron: Istock.com/kabVisioGezond en gevarieerd eten / Bron: Istock.com/kabVisio

Hoog cholesterolgehalte verlagen

Gezonde leefstijl

Door gezond te leven kan het cholesterolgehalte verlaagd worden. Een gezonde leefstijl betekent gezonde en gevarieerde voeding, beperkt alcoholgebruik, voldoende lichaamsbeweging, streven naar een normaal lichaamsgewicht en niet roken. Deze maatregelen hebben ook een gunstig effect voor de andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten, zoals hoge bloeddruk en suikerziekte.

Gezonde voeding

Wat houdt gezonde voeding zoal in? Beperk het gebruik van verzadigde vetten. Deze hebben meestal een vaste vorm op kamertemperatuur en zijn van dierlijke oorsprong en we treffen ze aan in bijvoorbeeld de volgende producten: room, boter, gewone margarine, volle melkproducten, volvette kaas, vet vlees, koekjes, gebak en snacks. Onverzadigde vetten verlagen juist het cholesterolgehalte, en deze zijn te vinden in onder meer vis, noten, dieetmargarine en plantaardige olie.

Vlozaad of psylliumzaad / Bron: Bastique, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Vlozaad of psylliumzaad / Bron: Bastique, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Vlozaad

De ESCOP (European Scientific Cooperative on Phytotherapy) geeft een positief advies voor het gebruik van vlozaad (of psylliumzaad) ter ondersteuning van een vetarm dieet bij een verhoogde cholesterolwaarde.[1] De wetenschappelijk aangetoonde dagelijkse dosis Indisch vlozaad om het cholesterolgehalte te verlagen, ligt op ongeveer 10 gram. Het moet met voldoende vocht worden ingenomen, ten minste in een verhouding 1:10 en niet met melk, want dan zet het niet uit.[2]

Cholesterol medicijnen

Wanneer deze maatregelen onvoldoende zoden aan de dijk zetten en het voor iemands gezondheid van belang is dat het cholesterolgehalte omlaag wordt gebracht, kan worden gekozen voor medicijnen. Tegenwoordig wordt vaak gebruik gemaakt van stratines. Een statine of cholesterolsyntheseremmer is een cholesterolverlagend medicament; ze remmen de aanmaak van cholesterol door het lichaam.

Alle soorten medicijnen kunnen bijwerkingen hebben, statines ook. Uit onderzoek onder Amerikaanse militairen blijkt dat patiënten die statines gebruiken, niet alleen risico op spierklachten lopen, maar ook op verzwikkingen en verstuikingen. De onderzoekers baseren zich op gegevens van 46.249 soldaten, waaruit ze twee groepen samenstelden die sterk op elkaar leken, behalve in statinegebruik. De ene groep had nog nooit cholesterolverlagers gebruikt, de andere groep tenminste drie maanden. De militairen werden gedurende vierenhalf jaar nauwlettend gevolgd.[3]

Statine verhoogt overlevingskans bij kanker

Mensen die voorafgaand aan de diagnose 'kanker' statines -medicijnen die de hoeveelheid cholesterol in het bloed verminderen- gebruikten, lopen minder kans aan kanker te overlijden dan patiënten die geen statines gebruikten. Dit concludeerden Deense wetenschappers op grond van gegevens van 300.000 personen. Statines voorkomen kanker niet.[4]

Noot:
  1. Doelstelling van de ESCOP is het vergroten van de wetenschappelijk status van plantengeneesmiddelen en het bevorderen van de registratie van plantengeneesmiddelen.
  2. Dr. Jörg Grünwald en Christof Jänicke. Praktisch handboek plantengeneeskunde van A tot Z. Zuidnederlandse uitgeverij NV, zj., pag. 361-362.
  3. Artsennet. Meer bijwerkingen statines dan gedacht, 4 juni 2013, www.artsennet.nl/nieuws/nieuws-uit-de-media/artikel/132954/meer-bijwerkingen-statines-dan-gedacht.htm
  4. Sune F. Nielsen, Ph.D., Børge G. Nordestgaard, M.D., D.M.Sc., and Stig E. Bojesen, M.D., Ph.D., D.M.Sc. N Engl J Med 2012; 367:1792-1802. November 8, 2012. DOI: 10.1056/NEJMoa1201735

Lees verder

© 2012 - 2018 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wat is cholesterol?Wat is cholesterol?Iedereen heeft weleens van het begrip ‘cholesterol’ gehoord. Het is een onmisbare stof in ons lichaam. Het is nodig voor…
Cholesterol natuurlijk verlagenCholesterol natuurlijk verlagenCholesterol heeft in de loop van de tijd een slechte naam gekregen. Men ziet cholesterol bijna als een vergif voor het l…
Cholesterol: noodzakelijk en toch gevaarlijkCholesterol: noodzakelijk en toch gevaarlijkCholesterol is iets wat je in je lichaam met bepaalde hoeveelheden nodig hebt om een vlotte stofwisseling te verkrijgen.…
Je cholesterol verlagen zonder medicijnenVeel mensen hebben een te hoog cholesterolgehalte. Wat houdt dit in en hun kun je het zonder pillen verlagen?
Zelf je cholesterol verlagenZelf je cholesterol verlagenZoals veel mensen wel weten heb je goede en slechte cholesterol. Het slechte cholesterol heet LDL-cholesterol en je moet…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/daizuoxin
  • Artsennet. Meer bijwerkingen statines dan gedacht, 4 juni 2013, www.artsennet.nl/nieuws/nieuws-uit-de-media/artikel/132954/meer-bijwerkingen-statines-dan-gedacht.htm
  • Dr. Jörg Grünwald en Christof Jänicke. Praktisch handboek plantengeneeskunde van A tot Z. Zuidnederlandse uitgeverij NV, zj.
  • Hans Koch & Peter van Druenen: Diagnosewijzer - 200 aandoeningen - Symptomen, diagnose en behandeling. Uitgeverij Terra Lannoo, Arnhem, 2009.
  • http://www.cholesterolvoorlichting.nl
  • http://www.voedingscentrum.nl
  • Reader's Digest: Uw cholesterol de baas - Alles wat u moet weten over cholesterol, Uitgeversmaatschappij The Reader's Digest, Amsetrdam, Brussel, 2006.
  • Spreekuurthuis. Te hoog cholesterolgehalte bij kinderen. http://www.spreekuurthuis.nl/themas/cholesterol/informatie/oorzaken/te_hoog_cholesterolgehalte_bij_kinderen (ingezien op 16-2-2018)
  • Sune F. Nielsen, Ph.D., Børge G. Nordestgaard, M.D., D.M.Sc., and Stig E. Bojesen, M.D., Ph.D., D.M.Sc. N Engl J Med 2012; 367:1792-1802. November 8, 2012. DOI: 10.1056/NEJMoa1201735
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/KatarzynaBialasiewicz
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/VladimirFLoyd
  • Afbeelding bron 3: Istock.com/kabVisio
  • Afbeelding bron 4: Bastique, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Cholesterol: LDL en HDL cholesterolwaarden tabel en ratio"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 16-02-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Knoflook en gezondheid
Bronnen en referenties: 13
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!