InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Acathisie: Bewegingsdrang na nemen van medicijnen

Acathisie: Bewegingsdrang na nemen van medicijnen

Acathisie: Bewegingsdrang na nemen van medicijnen Acathisie is een symptoom waarbij een patiënt op een oncontroleerbare manier de benen verplaatst. Deze motorische onrust treedt op als gevolg van het nemen van bepaalde geneesmiddelen voor de behandeling van psychische aandoeningen, al resulteren soms ook andere medicijnen in de bewegingsstoornis. Medische hulp is noodzakelijk bij de start van deze symptomen, want de tekenen van acathisie verergeren en veroorzaken tal van ernstige complicaties. De arts schrijft andere medicijnen voor zodat de klachten van het symptoom verminderen, waardoor de prognose zeer goed is. Af en toe kampen patiënten echter ondanks het stoppen of wijzigen van de medicatie toch nog met milde problemen als gevolg van acathisie.

Synoniemen van acathisie

Andere gebruikte termen voor acathisie zijn ‘tasikinesie’ en ‘zitangst’.

Oorzaken: Na nemen van medicijnen (vooral antipsychotica)

Acathisie is een bijwerking van medicatiegebruik / Bron: Stevepb, PixabayAcathisie is een bijwerking van medicatiegebruik / Bron: Stevepb, Pixabay

Antipsychotica

Acathisie is geen aandoening, maar een bijwerking van medicatie die de arts inzet voor het behandelen van schizofrenie (aandoening met o.a. waanideeën en hallucinaties), een bipolaire stoornis (stemmingsstoornis) en een ernstige depressie.

Oudere antipsychotica
Vaak zijn de tekenen van acathisie te wijten aan oudere antipsychotica zoals:
  • chloorpromazine
  • flupenthixol
  • haloperidol
  • perphenazine

Nieuwere antipsychotica
Ook nieuwere antipsychotica veroorzaken echter af en toe de motorische onrust. Voorbeelden van deze atypische antipsychotica zijn:
  • lurasidone
  • olanzapine
  • paliperidone
  • quetiapine
  • risperidon
  • ziprasidon

Waarom acathisie precies tot stand komt, is anno oktober 2017 niet bekend. Een mogelijke verklaring is dat acathisie optreedt omdat antipsychotica de hersengebieden blokkeren die gevoelig zijn voor dopamine. Dopamine is een chemische stof die helpt bij de regulatie van de beweging. Wanneer deze hersengebieden minder dopaminesignalen krijgen, is de beweging van een persoon aangetast.

Andere geneesmiddelen

Naast antipsychotica ontstaat acathisie soms door het nemen van andere medicijnen zoals:

Risicofactoren van bewegingsstoornis

Bepaalde patiënten hebben een verhoogde kans op het krijgen van acathisie met name patiënten:

Soorten bewegingsdrang

Acathisie is ingedeeld in drie typen volgens de aanvang en de tijdsduur.
  • Acute acathisie ontwikkelt zich kort nadat de patiënt gestart is met het antipsychoticum en houdt minder dan zes maanden aan.
  • Chronische acathisie duurt langer dan zes maanden.
  • Tardieve acathisie ontstaat na een langere periode van antipsychoticagebruik.

Symptomen: Drang om te bewegen

Patiënten met acathisie zijn rusteloos, en hebben de drang om te bewegen, meestal met de benen. Zij ervaren angst, paniek, zijn ongeduldig en zijn meer prikkelbaar. Door de bewegingsdrang schuiven of slepen ze met de voeten tijdens het lopen, tikken ze de voeten aan of wisselen ze af met het kruisen van de benen en het weer naast elkaar plaatsen van de benen. De knieën hoog opheffen tijdens het wandelen (lijkt op marcheren) is een andere mogelijke uitingsvorm. Het gewicht van de éne naar de andere voet verplaatsen tijdens het rechtstaan is een andere presentatievorm van acathisie. Veel patiënten beschrijven symptomen van neuropathische pijn (pijn door schade aan zenuwstelsel) die vergelijkbaar zijn met fibromyalgie en het rustelozebenensyndroom. Spanning, slapeloosheid, een gevoel van ongemak, motorische rusteloosheid en duidelijke angst en paniek zijn andere symptomen. Schommelen, zwaaien, wiebelen, friemelen, heen en weer schuiven of trappelen met de benen, of frequente positieveranderingen zijn tot slot andere tekenen van acathisie. In ernstige gevallen houdt de bewegingsstoornis constant aan.

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk en diagnostisch onderzoek

Een patiënt die start met antipsychotica of andere medicijnen en tekenen van acathisie ervaart, neemt best meteen contact op met de arts. De arts bevraagt de patiënt eerst over het medicatiegebruik, want wanneer hij antipsychotica gebruikt, is dat reeds een mogelijke aanwijzing voor acathisie. Daarnaast meldt de patiënt alle symptomen, wanneer deze begonnen zijn, hoe ernstig deze zijn en hoe lang de klachten duren. De arts probeert eveneens een beeld te krijgen van de rusteloosheid en bewegingsdrang. Ondanks de hoge incidentie en de associatie met een toename van zelfmoordgedachten bij de patiënt, is de arts vaak niet in staat om deze bewegingsstoornis te identificeren. Dit blijkt uit een wetenschappelijk onderzoek waarvan de resultaten verschenen in het tijdschrift ‘Aust Fam Physician’ in 2017.

Soms is het nodig om een extra bloedonderzoek uit te voeren / Bron: Frolicsomepl, PixabaySoms is het nodig om een extra bloedonderzoek uit te voeren / Bron: Frolicsomepl, Pixabay

Differentiële diagnose

Een bloedonderzoek, neurologisch onderzoek en een gedragsonderzoek zijn nodig om zeker te zijn dat de patiënt niet lijdt aan volgende aandoeningen.
  • agitatie die secundair is aan psychotische symptomen of stemmingsstoornissen
  • andere neurologische en medische aandoeningen
  • andere stemmingsstoornissen
  • angst
  • antipsychotische dysforie
  • ontwenningsverschijnselen van medicatiegebruik
  • rusteloze benen syndroom (vervelende gevoelens in onderbenen)
  • slapeloosheid
  • tardieve dyskinesie (bewegingsstoornis na het nemen van medicatie)

Behandeling van motorische onrust

De arts herbekijkt vooreerst het medicatiegebruik, en daarnaast zet hij mogelijk andere medicijnen in zoals:

Patiënten die antipsychotica nodig hebben, krijgen meestal een lage dosis en bouwen de dosis dan langzaam op. Hoewel nieuwere medicijnen acathisie voorkomen, is het mogelijk dat hogere doses van deze medicatie eveneens leiden tot acathisie.

Prognose van drang om te bewegen

Wanneer de patiënt onder begeleiding van een arts de medicatie stopzet die leiden tot acathisie, verdwijnen de klachten in de meeste gevallen. Sommige patiënten ondervinden echter blijvend lichte symptomen, zelfs na het stoppen met de medicatie. Het is essentieel om acathisie zo snel mogelijk te behandelen. De aandoening leidt namelijk mogelijk tot mentale problemen die verergeren, en waardoor patiënten stoppen met het nemen van de nodige medicatie.

Complicaties van symptoom

Indien de arts acathisie niet behandelt, verergert acathisie de onderliggende aandoening waardoor het psychotische gedrag verergert. Patiënten met onbehandelde acathisie stoppen dan vaak met het nemen van de medicijnen die nodig zijn voor de behandeling van de psychische aandoening wat leidt tot mogelijk ernstige gezondheidsklachten. Zo gaan sommige patiënten hallucineren en denken ze aan zelfdoding.

Lees verder

© 2017 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Dementie: Behandelingen en medicijnenDementie: Behandelingen en medicijnenEr bestaan helaas nog geen medicijnen die de ziekte dementie kunnen genezen. Er bestaan wel medicijnen die het dementeri…
Criteria voor rusteloze benen (Restless Legs Syndrome)Criteria voor rusteloze benen (Restless Legs Syndrome)Als je last hebt van rusteloze benen, is het aan de buitenkant niet zichtbaar. Het is lastig om uit te leggen, omdat je…
Maken medicijnen tegen psychose je dik?Maken medicijnen tegen psychose je dik?Wie medicijnen neemt tegen psychische aandoeningen zoals psychose of schizofrenie, blijkt vaak te maken te krijgen met e…
Antipsychotica: soorten en werkingAntipsychotica: soorten en werkingAntipsychotica zijn medicijnen die psychotische verschijnselen kunnen onderdrukken. Bij een psychose wordt onderscheid g…
Antipsychotica - Medicatie tegen PsychosenAntipsychotica - Medicatie tegen PsychosenAntipsychotica zijn psychofarmaca (medicatie voor psychische en/of psychiatrische klachten) om een psychose te helpen be…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Mufidpwt, Pixabay
  • Geraadpleegd op 6 mei 2019:
  • Akathisia, https://en.wikipedia.org/wiki/Akathisia
  • Geraadpleegd op 19 oktober 2017:
  • Acathisie als bijwerking van geneesmiddelen, https://www.ntvg.nl/artikelen/acathisie-als-bijwerking-van-geneesmiddelen
  • Bewegingsstoornissen door antipsychotica, https://www.ggzvs.nl/Portals/16/pdf_documenten/Publicaties/Artikel%20Nurse%20Academy%20-%20bew%20stoornissen%20door%20antyipsychotica.pdf
  • Beyond anxiety and agitation: A clinical approach to akathisia., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28472575
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • What is akathisia and why does it occur?, https://www.medicalnewstoday.com/articles/319738.php
  • What is akathisia?, https://www.healthline.com/health/akathisia
  • What is akathisia?, https://www.youtube.com/watch?v=x86aCDtvbT0
  • Afbeelding bron 1: Stevepb, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Frolicsomepl, Pixabay

Reageer op het artikel "Acathisie: Bewegingsdrang na nemen van medicijnen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 04-11-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Hersenaandoeningen
Bronnen en referenties: 13
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!