InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Köbner-fenomeen bij psoriasis: Letsels door schade aan huid

Köbner-fenomeen bij psoriasis: Letsels door schade aan huid

Köbner-fenomeen bij psoriasis: Letsels door schade aan huid Het Köbner-fenomeen is een symptoom waarbij door schade aan de huid, andere huidletsels ontstaan. Deze letsels ontstaan spontaan maar meestal wel bij de aanwezigheid van een andere huidziekte. Het Köbner-fenomeen komt het vaakst tot stand bij de huidziekte psoriasis. De presentatievorm en tijdsduur van de huidziekte zijn heel variabel. De patiënt heeft hierbij dezelfde psoriatrische vlekken als op andere aangetaste gebieden, maar dan op de plaats van het nieuwe letsel. Het huidsymptoom valt vrijwel niet te voorkomen, maar de behandeling van de onderliggende aandoening vermindert de klachten. Heinrich Köbner, een Duits huidarts (1838–1904), beschreef voor het eerst deze aandoening in de medische literatuur in 1872.

Synoniemen Köbner-fenomeen

‘Isomorfe reactie', 'isomorf prikkeleffect van Köbner' of 'köbnerisatie' zijn courante synoniemen van het Köbner-fenomeen. Verder is in de Engelse literatuur sprake van 'Koebner' waardoor sommige bronnen de schrijfwijze ook zo overnemen. De correcte schrijfwijze is echter 'Köbner' omdat de Duitse dermatoloog die de ziekte voor het eerst beschreef, deze achternaam had.

Oorzaken: Door schade aan de huid

Het Köbner-fenomeen gaat vaak gepaard met psoriasis, een chronische huidziekte met een droge huid en schilfering. Het is anno oktober 2017 onduidelijk wat de juiste oorzaak is van dit symptoom en waarom dit vaker bij psoriasis dan bij andere ziekten of omgevingsfactoren optreedt. De huid overreageert op een stimulus (prikkel). Sommige wetenschappers geloven dat beide huidlagen (epidermis en dermis) tegelijkertijd gewond moeten raken opdat de tekenen van het Köbner-fenomeen verschijnen. Een andere theorie suggereert dat de ontstekingsreacties op het letsel psoriasis tot stand doet komen.

Risicofactoren van fenomeen van Köbner

Patiënten met netelroos krijgen eveneens mogelijk te maken met het Köbner-fenomeen bij een huidbeschadiging / Bron: Hans, PixabayPatiënten met netelroos krijgen eveneens mogelijk te maken met het Köbner-fenomeen bij een huidbeschadiging / Bron: Hans, Pixabay

Aandoeningen

Naast psoriasis verschijnt het fenomeen van Köbner mogelijk bij diverse mogelijke (huid)aandoeningen. Het is echter niet zo dat alle patiënten met deze ziekten het Köbner-fenomeen ervaren. Patiënten zonder huidproblemen hebben namelijk mogelijk eveneens het Köbner-fenomeen.

Psoriasis
De meeste patiënten met het fenomeen van Köbner lijden aan de huidziekte psoriasis. Dit geldt vooral bij patiënten met onstabiele psoriasis, patiënten met vroeg gediagnosticeerde psoriasis en patiënten die reeds meerdere behandelingen gehad hebben voor psoriasis. Psoriasis is een veel voorkomende huidaandoening waarbij een sneller dan normale huidcyclus plaatsvindt. Tijdens een snelle huidcyclus bouwen dode huidcellen zich op waarbij vaak rode, schubachtige vlekken ontstaan die jeukend en pijnlijk zijn. Vaak zijn deze vlekken aanwezig op de romp en rond de gewrichten. Ongeveer 20-25% van de patiënten met psoriasis, krijgt te maken met het Köbner-fenomeen. Hierbij ontwikkelen zich vlekken in een gebied waar eerder een letsel is geweest.

Accupunctuur leidt mogelijk tot het fenomeen van Köbner / Bron: Fusiontherapy, PixabayAccupunctuur leidt mogelijk tot het fenomeen van Köbner / Bron: Fusiontherapy, Pixabay

Omgevingsfactoren

Vermoedelijk dragen volgende omgevingsfactoren bij aan de totstandkoming van het Köbner-fenomeen:
  • acupunctuur
  • bijen- of insectensteken
  • bijtwonden
  • blauwe plekken en kneuzingen
  • brandwonden
  • contact met allergenen of irriterende stoffen
  • druk
  • een operatie
  • een vaccinatie
  • injecties
  • krabben
  • medicatiegebruik
  • perioden van stress
  • pleisters lostrekken
  • scheren van de huid
  • schuurplekken
  • snijwonden, schaafwonden en schrammen
  • steenwonden
  • straling of zonnebrand (rode, pijnlijke huid door blootstelling aan zonlicht)
  • tatoeages
  • verwonding
  • winter of perioden van koud weer
  • wrijving

Symptomen: Psoriatrische vlekken bij huidletsel

De tekenen van het Köbner-fenomeen verschijnen meestal binnen de drie tot twintig dagen, maar bij een aantal patiënten duurt de ontwikkeling van de plekken zelfs tot drie jaar. Rond een huidletsel (door bijvoorbeeld scheren, verbranding, …) ontstaan vervolgens psoriatrische vlekken. Deze vlekken, die overal op het lichaam bij een gekwetste huid mogelijk zijn, zijn vaak lineair of hebben de vorm van het letsel zelf bij een snij-, schaaf- of insectenwonde. De vlekken zijn verheven, rood, jeukend en schubachtig. Soms ontstaan barstjes in de plekken en ontstaan bloedingen. Des te meer letsels (bijvoorbeeld insectenbeten) een patiënt heeft, des te meer plaques (vlekken) komen over het algemeen tot uiting. Er zijn verder vier verschillende fasen van het Köbner-fenomeen.
  • geen Köbner-fenomeen na een letsel
  • het abortieve Köbner-fenomeen: De vlekken verdwijnen snel binnen tien tot twintig dagen
  • het minimale Köbner-fenomeen: De vlekken ontstaan bij de primaire punten van het letsel
  • het maximale Köbner-fenomeen: De vlekken ontstaan over het gehele gewonde gebied

Diagnose en onderzoeken

Verschijnt een nieuwe vlek of een gebied van psoriasis waar dit niet eerder aanwezig was, dan is het verstandig om een arts te raadplegen. De arts zoekt naar tekens van het Köbner-fenomeen, zoals een lineaire vlek rond de plaats van een recent letsel. Het is echter voor de arts moeilijk om de diagnose te stellen indien de vlek jaren lang nodig heeft om zich te ontwikkelen.

Behandeling van huidziekte psoriasis

De arts behandelt de onderliggende aandoening psoriasis door middel van topische (op de huid aangebrachte) toepassingen zoals medische crèmes en zalven, fototherapie (behandeling via licht), orale (via de mond ingenomen) medicijnen en/of injecties. Daarnaast behandelt de arts bijvoorbeeld de insectenbeet of de brandwonde die geleid hebben tot de psoriatrische letsels op deze plek. Verder moet de patiënt voorzorgen nemen om schaaf- en snijwonden te voorkomen.

Preventie van huidbeschadiging

Zelfs de meest voorzichtige patiënten krijgen toch te maken met een schaaf- of snijwonde. Toch kunnen patiënten die gevoelig zijn voor het fenomeen van Köbner enkele preventieve maatregelen nemen zoals:
  • niet aan de huid krabben
  • potentiële irriterende stoffen vermijden die een huidreactie veroorzaken
  • zonnebrand vermijden door zonnecrèmes te gebruiken en in de schaduw te blijven

Complicaties van psoriatrische letsels

Patiënten met psoriasis die leiden aan het Köbner-fenomeen en schade oplopen aan het bot of gewricht, hebben tot 30% meer kans op het ontwikkelen van psoriatrische artritis (symptomen aan de huid en gewrichten).

Lees verder

© 2017 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Lichen striatus: Huidziekte met huidletsels op arm of beenLichen striatus: Huidziekte met huidletsels op arm of beenLichen striatus is een zeldzame goedaardige en zelfbeperkende huidaandoening met onbekende oorsprong. Vooral kinderen on…
De positieve invloed van zon op de huidziekte psoriasisDe positieve invloed van zon op de huidziekte psoriasisPsoriasis is een huidziekte die voor heelwat ongemak kan zorgen. Nochtans hebben de meeste mensen met psoriasis in de zo…
Psoriasis, huidziektePsoriasis is een huidziekte, en is chronisch. De ziekte zorgt voor rode plekken op de huid, huidschilfers, het kan erg j…
Putjesnagels: Oorzaken van putjes (groefjes) in nagelsPutjesnagels: Oorzaken van putjes (groefjes) in nagelsEen aantal mensen heeft putjes in de nagels. Kleine ondiepe tot diepe groefjes op het nageloppervlak zijn dan zichtbaar.…
Psoriasis, een huidziekte met zware gevolgenPsoriasis is een ontsteking van de huid. Er zijn vijf soorten, elk met unieke tekenen en symptomen, zoals rode huid, wit…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hans, Pixabay
  • Geraadpleegd op 19 oktober 2017:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • KÖBNER FENOMEEN / KOEBNER PHENOMENON, https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ktxt/KobnerFenomeen.htm
  • Koebner’s Phenomenon, http://www.papaa.org/articles/koebners-phenomenon
  • Psoriasis en Koebner, https://www.optimalegezondheid.com/psoriasis-en-het-fenomeen-van-koebner/
  • Psoriasis: What is the Köbner phenomenon?, https://www.medicalnewstoday.com/articles/319653.php
  • What is the Koebner phenomenon?, https://www.dermnetnz.org/topics/the-koebner-phenomenon/
  • What Is the Koebner Phenomenon?, https://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/psoriasis/koebner-phenomenon#1
  • Afbeelding bron 1: Hans, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Fusiontherapy, Pixabay

Reageer op het artikel "Köbner-fenomeen bij psoriasis: Letsels door schade aan huid"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 17-09-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Huidziekten
Bronnen en referenties: 11
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!