InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Jetlag: Tijdelijke slaapstoornis door reizen door tijdzones

Jetlag: Tijdelijke slaapstoornis door reizen door tijdzones

Jetlag: Tijdelijke slaapstoornis door reizen door tijdzones Een jetlag is een tijdelijke slaapstoornis die resulteert uit het reizen door verschillende tijdzones. Een jetlag treedt op wanneer het biologische dagritme van het lichaam niet is ingesteld op de tijdzone waarin de persoon zich bevindt bij lange vliegreizen in westelijke of oostelijke richting. Deze aandoening wordt gekenmerkt door onder andere een slechte eetlust en slaap, vermoeidheid en een algemeen ziek gevoel. Enkele leefstijlwijzigingen zijn nodig voor het verminderen van de symptomen, zoals onder andere het veranderen van het slaappatroon, het vermijden van alcohol en cafeïne en voldoende zonlicht krijgen bij aankomst.

Synoniemen

Andere bewoordingen voor een jetlag zijn:
  • desynchronose
  • desynchronosis
  • jet lag
  • tijdzonewijzingssyndroom
  • transatlantische kater
  • vliegvermoeidheid

Oorzaken: Reizen door verschillende tijdzones

Het lichaam volgt een 24-uurs interne klok, wat in medische termen gekend is als een circadiaans ritme. Dit ritme vertelt het lichaam wanneer het tijd is om te gaan slapen en ook wanneer het tijd is om te ontwaken. Het instellen van de interne klok gebeurt ook door middel van aanwijzingen uit de omgeving, zoals de opkomst van de zon. Wanneer de persoon reist door verschillende tijdzones (door lange vliegtuigreizen), heeft het lichaam vaak enkele dagen nodig om zich aan de andere tijdzone aan te passen omdat het slaap-waakritme verstoord is. Een jetlag veroorzaakt een verstoring in twee afzonderlijke maar wel geassocieerde neuronengroepen in de hersenen. Deze neuronen maken deel uit van de suprachiasmatische kern in de hersenen. Deze hersenstructuur bevindt zich onder de hypothalamus aan de hersenbasis. Eén van deze neuronengroepen is geassocieerd met de diepe slaap en de effecten van fysieke vermoeidheid. De andere groep controleert de droomtoestand van de REM-slaap (rapid eye movement). De neuronengroep die betrokken is bij REM-slaap, vindt het moeilijker om zich aan te passen aan de nieuwe cyclus en de twee groepen raken niet op elkaar ingespeeld.

Risicofactoren van tijdelijke slaapstoornis

Lange vliegtuigreizen leiden sneller tot een jetlag. Soortgelijke symptomen doen zich echter ook voor bij slecht georganiseerde nachtdiensten, ploegendiensten en dergelijke.

Symptomen

De persoon voelt dat hij moet gaan slapen, terwijl het in de praktijk nog maar enkele uren voor de normale slaaptijd is. Des te meer tijdzones de persoon passeert in een korte periode, des te erger de symptomen mogelijk zijn. De symptomen zijn vaak ernstiger wanneer de persoon oostwaarts reist. De dag lijkt immers langer te duren bij het reizen naar het oosten. Mensen die niet fit zijn en lijden aan andere medische aandoeningen zoals een longziekte, een hartaandoening of diabetes mellitus (suikerziekte) ervaren bovendien ergere symptomen. Ook ouderen herstellen langzamer van een jetlag.

Hoofdpijn is één van de mogelijke symptomen / Bron: Geralt, PixabayHoofdpijn is één van de mogelijke symptomen / Bron: Geralt, Pixabay

Fysieke tekenen

Fysieke symptomen van een jetlag zijn onder meer:

Mentale tekenen

Ook mentale klachten komen voor zoals:

Diagnose en onderzoeken

Mensen met een jetlag hebben geen medisch onderzoek nodig voor een diagnose. Bij ernstige symptomen of een jetlag die niet verdwijnt binnen een paar dagen, is wel medisch advies nodig.

Behandeling en preventie van een jetlag

De beste behandeling voor een jetlag is het voorkomen van de tijdelijke slaapstoornis.

Voor de reis

De persoon rust voldoende, eet gezonde voeding en voert wat lichaamsbeweging uit. Hij probeert zich thuis reeds aan te passen aan de nieuwe situatie, door gedurende enkele nachten voor de reis reeds eerder naar bed te gaan als hij gaat reizen naar het oosten. Reist de persoon naar het westen, dan gaat hij enkele dagen voor vertrek een paar uurtjes later naar bed. Hierdoor is het mogelijk om de interne klok opnieuw in te stellen.

Tijdens de vlucht

Tijdens de vlucht slaapt een persoon het best niet, tenzij de tijdzone overeenkomt met de slaaptijd op de plaats van bestemming. Tijdens tussenstops is het belangrijk om wat uit te rusten en zich te ontspannen. Veel water drinken is toegestaan, maar zware maaltijden eten, of alcohol of cafeïne drinken, zijn uit den boze. Het uitstrekken van de benen en een beetje rondlopen tijdens de vlucht verminderen bovendien de kans op een jetlag. Het verminderen van een jetlag is mogelijk door het nemen van het hormoonsupplement melatonine. Melatonine mag de persoon nemen als hij in vlucht is wanneer het bedtijd is of wanneer hij gearriveerd is op zijn bestemming en het ook tijd is om te gaan slapen. Vervolgens probeert hij wat te slapen. Op de plaats van bestemming is het dan aanbevolen om enkele uren voor bedtijd melatonine in te nemen.

Aankomst op plaats van bestemming

Aanpassen aan tijd
Op de bestemmingsplaats van korte vakantietrips eet en slaapt de persoon op gebruikelijke tijdstippen indien mogelijk. Bij langere vakanties is het verstandig dat de persoon zich al probeert aan te passen aan de tijdzone van de bestemmingsplaats, bijvoorbeeld door aan het begin van de vakantie het horloge al op de nieuwe tijd in te stellen. Het duurt ongeveer één dag om zich aan te passen aan één tot twee tijdzones. Het lichaam past zich bijgevolg na ongeveer twee à drie dagen aan als de persoon over drie tijdzones reist.

Uitvoeren van normale activiteiten
Verder is het nuttig om de normale inspanningen te blijven leveren, alleen is dit s avonds niet aangewezen omdat de persoon dan niet zo gemakkelijk in slaap valt.

Wennen aan nieuwe tijd
Moet de persoon naar het buitenland voor een belangrijke gebeurtenis of een vergadering, dan probeert hij indien mogelijk al enkele dan op voorhand naar de bestemmingsplaats zodat het lichaam zich al kan aanpassen aan de nieuwe situatie.

Nemen van beslissingen
Verder neemt de persoon tijdens de eerste dag van de bestemming geen belangrijke beslissingen.

Het opzoeken van de zon bij aankomst is een goed idee / Bron: Blueeve, PixabayHet opzoeken van de zon bij aankomst is een goed idee / Bron: Blueeve, Pixabay
Wakker blijven
Het is ook verstandig om de zon op te zoeken op de plaats van bestemming, want dit helpt bij het opnieuw instellen van de interne klok. Indien de patiënt op zijn bestemmingsplaats s morgens aankomt en hij is moe, dan drinkt hij best cafeïne (ochtendkoffie) om enkele uren wakker te blijven. Hij drinkt cafeïne enkel s morgens omdat mensen s avonds moeilijker in slaap geraken als ze vlak voor bedtijd koffie drinken.

Prognose

De hersteltijd van een jetlag is afhankelijk van het aantal tijdzones dat mensen tijdens het reizen passeren. Over het algemeen past het lichaam zich aan de nieuwe tijdzone aan met een snelheid van één of twee tijdzones per dag. Indien een persoon bijvoorbeeld zes tijdzones gepasseerd is, past het lichaam zich na drie tot vijf dagen aan. Een jetlag is een tijdelijke aandoening, dus de prognose is uitstekend en de meeste mensen herstellen binnen een paar dagen.

Complicaties van aandoening

Complicaties van een jetlag komen vrijwel niet voor. Als een persoon al een bestaande hartaandoening heeft, resulteert dit in uiterst zeldzame gevallen tot een hartaanval (verstoorde interne klok, stress van het reizen, grote hoogte en onbeweeglijkheid). Als de jetlag resulteert in een chronisch slaapgebrek, verschijnt bij hiervoor gevoelige patiënten een beroerte (onvoldoende bloedtoevoer naar de hersenen met mentale en fysieke symptomen). Patiënten met een reeds bestaande ziekte (hartziekte, diabetes mellitus, longaandoening) nemen bijgevolg ruim voor het reisvertrek contact op met een arts.

Lees verder

© 2018 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Jetlag: verstoring van het bioritmeJetlag: verstoring van het bioritmeOns biologisch ritme word bepaald door onze biologische klok. Wie met een vliegtuig reist en een tijdzone passeert, krij…
Het voorkomen van een jetlagEen jetlag kan zomaar de eerste dagen van je vakantie verpesten, of een vergadering onderbreken. Je kan zelfs behoorlijk…
Probleem of stoornis: Circadiane slaapstoornisBij de circadiane slaapstoornis (officieel: slaapstoornis gebonden aan de circadiane ritmiek; voorheen: stoornis in het…
Jetlag vermijden: oorzaken, symptomen, tips en middeltjesJetlag vermijden: oorzaken, symptomen, tips en middeltjesJetlag is een aandoening die regelmatig voorkomt bij reizigers die in verschillende tijdzones vliegen. Hierdoor gaat je…
Hoe voorkom je een jetlag?Hoe voorkom je een jetlag?Het mooie van reizen per vliegtuig is de snelle verplaatsing en de beperkte reistijd. Het heeft echter ook een nadeel. E…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: C Scott, Pixabay
  • Geraadpleegd op 31 maart 2018:
  • 19 tips om jetlag te voorkomen of te verhelpen, https://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=23514
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Jet lag prevention, https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000719.htm
  • Jet lag, https://www.medicinenet.com/jet_lag/article.htm#what_is_jet_lag
  • Jet Lag: Causes & Symptoms, https://www.organicfacts.net/jet-lag-symptoms-causes.html
  • Jet lag: What causes it and how to get over it, http://www.traveller.com.au/why-jet-lag-affects-economy-more-than-business-class-plane-passengers-h0czad
  • Jet lag: What it is and how to beat it, https://www.medicalnewstoday.com/articles/165339.php
  • What is Jet Lag and How Can I Get Over It?, http://www.health.com/sleep/jet-lag-tips-video
  • Afbeelding bron 1: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Blueeve, Pixabay

Reageer op het artikel "Jetlag: Tijdelijke slaapstoornis door reizen door tijdzones"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 09-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Slaapproblemen
Bronnen en referenties: 12
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!