InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Leverwaarden: symptomen normale en verhoogde leverwaarden

Leverwaarden: symptomen normale en verhoogde leverwaarden

Leverwaarden: symptomen normale en verhoogde leverwaarden Wat zijn verhoogde leverwaarden en wat zijn normale leverwaarden en wat zeggen verhoogde leverwaarden over je lever? Een arts kan de leverfunctie laten onderzoeken aan de hand van bloedonderzoek, waarbij de gehaltes bepaald worden van bijvoorbeeld leverenzymen (zoals ASAT, ALAT, LDH), eiwitten en bilirubine. Hiermee kan iets gezegd worden over het functioneren van de lever. Derhalve wordt er ook wel naar verwezen als 'leverfuncties'. Afwijkende leverwaarden kunnen een (eerste) aanwijzing zijn van een leverziekte. Dit gaat vaak gepaard met bijkomende symptomen, zoals vermoeidheid, geelzucht en andere klachten. De (huis)arts zal bij een leverziekte een behandeling opstarten.

Leverwaarden


Ligging van de lever / Bron: Nerthuz/Shutterstock.comLigging van de lever / Bron: Nerthuz/Shutterstock.com

De lever

De lever is rood-bruin van kleur en is na de huid het grootste orgaan en weegt 1,4 tot 1,8 kilo. De lever bestaat uit een grotere rechterkwab en een kleinere linkerkwab en dit orgaan ligt direct onder het middenrif boven in de buikholte. De lever wordt volledig door de borstkas bedekt, waardoor het goed beschermd is. De lever zit door een geplooid membraan aan het borstbeen vast. De lever is verantwoordelijk voor tal van functies in het lichaam; het is als het ware de scheikundige hoofdstad van het lichaam. De lever kan beschouwd worden als één groot chemisch laboratorium. Naar schatting zijn er zo'n 2.500 chemische reacties betrokken bij de synthese van bepaalde eiwitten (eiwitstofwisseling), koolhydraatstofwisseling, vetstofwisseling, de productie van gal (dat opgeslagen wordt in de galblaas), en andere belangrijke stoffen. De lever is voorts betrokken bij de ontgifting van vele door de spijsvertering aangevoerde bestanddelen. Daarnaast zorgt de lever voor de aanmaak en opslag van vitamine A en voor de opslag van ijzer.

Leverfunctie

De leverfunctie kan onderzocht worden aan de hand van bloedonderzoek. Door de waarden in je bloed kan de leverfunctie worden bepaald. Hiermee kunnen de gehaltes bepaald worden van bijvoorbeeld leverenzymen (zoals ASAT, ALAT, LDH), eiwitten (bijvoorbeeld albumine) en bilirubine (galkleurstof) in het bloed. Deze waarden geven informatie over het functioneren van de lever. Daarom worden ze ook wel de 'leverfuncties' genoemd. Bij verhoogde leverwaarden (of te hoge leverwaarden), is verder onderzoek naar de oorzaak gewenst zodat daarna een adequate behandeling ingezet kan worden.

Overgewicht / Bron: Istock.com/VladimirFLoydOvergewicht / Bron: Istock.com/VladimirFLoyd

Referentiewaarden

Teneinde de uitslag van een laboratoriumtest te kunnen beoordelen, wordt deze meestal vergeleken met zogeheten 'referentiewaarden' of 'normaalwaarden'. Afwijkende leverwaarden kunnen een (eerste) aanwijzing zijn van een leverziekte. Een aandoening van de lever geeft in het beginstadium meestal nog geen lichamelijke klachten, terwijl de leverfuncties al wel afwijkingen vertonen. De lever heeft namelijk een grote reservecapaciteit, waardoor lichamelijke klachten pas optreden wanneer de lever al behoorlijke schade heeft opgelopen. Om een definitieve diagnose te stellen is vaak aanvullend (beeldvormend en ander) onderzoek nodig, bijvoorbeeld door een echo van de lever te maken. Een scan of een leverpunctie kan ook. Afwijkende of veranderde leverfuncties wijzen echter niet altijd op een leveraandoening. Afwijkingen kunnen ook veroorzaakt worden door (overmatig) alcoholgebruik, medicijngebruik, ondervoeding, fors overgewicht en erg vet eten.

Lichte verhoogde leverwaarden: leefstijladviezen

Bij licht verhoogde leverwaarden zonder bijkomende klachten die wijzen op een leveraandoening, zal de arts vaak adviezen geven over gezonde voeding, (over)gewicht en alcohol- en medicijngebruik. Soms is het nodig om over te stappen op een ander medicijn die minder schadelijk is voor de lever. Bij het in acht nemen van deze leefstijladviezen kunnen de leverfuncties weer normaal worden.

Buikpijn / Bron: Andrey Popov/Shutterstock.comBuikpijn / Bron: Andrey Popov/Shutterstock.com

Leverfunctie onderzoek

Je arts kan een leverfunctie-onderzoek laten uitvoeren indien:
  • je een medicijn neemt dat de lever kan schaden;
  • je een leverziekte hebt (ter controle, om het beloop in de gaten te houden);
  • er leverziekten in de familie voorkomen;
  • je symptomen hebt die wijzen op een leverziekte (zoals buikpijn, misselijkheid en braken, of geelzucht);
  • je overmatig alcohol drinkt.

Een dergelijk onderzoek wordt dus uitgevoerd om de werking van de lever te onderzoeken en ziekten op te sporen die gepaard gaan met leverafwijkingen. Er kan een afzonderlijke leverfunctietest worden aangevraagd, maar vaak zal verzocht worden om een 'leverpanel': een verzameling van testen die tegelijkertijd wordt aangevraagd. Een afzonderlijke test is namelijk niet specifiek genoeg om een leverziekte op te sporen, aangezien leverziekten veelal gepaard gaan met een aantal afwijkende leverfuncties.

Leverenzymtest: ASAT en ALAT

De lever is verantwoordelijk voor de verwerking en afvoer van afvalstoffen, die uit het bloed worden gefilterd. Het metaboliseert voedingsstoffen, ontgift schadelijke stoffen, maakt eiwitten voor de bloedstolling en stuurt vele andere vitale functies aan. De cellen in de lever bevatten eiwitten die enzymen worden genoemd en deze chemische reacties aansturen. Wanneer levercellen beschadigd raken of vernietigd worden, zullen de enzymen in de cellen in het bloed lekken, waar ze kunnen worden gemeten middels bloedonderzoek. Een levertest controleert het bloed onder meer op de volgende twee belangrijke leverenzymen:

ASAT

ASAT staat voor 'aspartaataminotransferase' en dit is een enzym dat vooral voorkomt in het cytoplasma en mitochondriën van levercellen. Het komt ook voor in dwarsgestreept spierweefsel: in hart- en skeletspieren. Een enzym is een eiwit dat cellen ondersteunt om een bepaalde stof om te zetten in een andere stof. Normaal gesproken is de hoeveelheid ASAT in het bloed laag. Toename in het bloed duidt op leverschade, aangezien bij beschadiging van de lever- of spiercellen ASAT vrijkomt in het bloed. Schade aan spierweefsel, bijvoorbeeld het hart, is evenwel ook mogelijk.

Afname van bloed voor onderzoek / Bron: Istock.com/JovanmandicAfname van bloed voor onderzoek / Bron: Istock.com/Jovanmandic

ALAT

ALAT staat voor 'alanine aminotransferase' en dit is een enzym dat zich vooral in de cellen van de lever bevindt en in mindere mate in nieren, hart en spieren. Stijging van het gehalte in het bloed kan duiden op leverschade. Bij schade aan deze cellen komt het enzym namelijk in het bloed terecht. Vooral de hepatocyten (levercellen) bevatten veel ALAT. Bij een virale ontsteking van de hepatocyten, bij hepatitis B of hepatitis C, komt er veel ALAT in het bloed terecht.

Indien zowel ALAT als ASAT tezamen in verhoogde mate in het bloed aanwezig is, is de kans op leverschade zeer waarschijnlijk. De referentiewaarde van ASAT is voor volwassenen < 45 U/l en de referentiewaarde ALAT is voor mannen < 50 U/l en voor vrouwen < 40 U/l.

Leverenzymtest: alkalische fosfatase, 5'-nucleotidase en GGT

Een van de belangrijkste functies van de lever is de productie van gal, wat onder meer nodig is om vetten te verteren. De lever produceert gal en de gal wordt vanuit de lever naar de galblaas gestuurd, waar het wordt opgeslagen en geconcentreerd, klaar om in de twaalfvingerige darm te worden gelaten. Wanneer de galstroom traag of geblokkeerd is, zal de bloedspiegel van bepaalde leverenzymen stijgen:

Alkalische fosfatase (AF)

AF is in grote hoeveelheden aanwezig in cellen die bot aanmaken en in de lever, vooral in de galgangetjes. Een verhoogde waarde kan wijzen op beschadiging van lever en/of botten en een blokkade van de galwegen (galstenen/tumor). De referentiewaarde van alkalische fosfatase is voor volwassenen < 125 U/l.

5'-nucleotidase

Stijgingen in de spiegels van dit enzym duiden bijna altijd op lever- en galweg-pathologie.

Verhoogde GGT-waarde kan wijzen op alcoholgebruik en/of bijwerking van bepaalde medicijnen / Bron: Istock.com/AndreyPopovVerhoogde GGT-waarde kan wijzen op alcoholgebruik en/of bijwerking van bepaalde medicijnen / Bron: Istock.com/AndreyPopov

Gamma-glutamyltransferase (GGT)

Dit is een enzym dat in de lever wordt geproduceerd en helpt bij de omzetting en vertering van stoffen die via eten en drinken het lichaam binnenkomen. Een test om de hoeveelheid GGT te meten kan worden gebruikt om te beoordelen of de lever zelf en de galwegen in de lever naar behoren werken. De referentiewaarde voor GGT is voor mannen < 45 U/l en voor vrouwen: < 35 U/l. Een verhoogde waarde kan wijzen op:
  • alcoholgebruik;
  • bijwerking van bepaalde medicijnen;
  • overmatig roken;
  • hartproblemen;
  • blokkade van de galwegen (galstenen/tumor)
  • ernstig overgewicht (obesitas); en
  • bijwerking orale anticonceptie*.

(*) Orale anticonceptiepillen veroorzaken veelal een daling van de GGT.

Leverfunctietest: PT

Naast de functies in de stofwisseling, maakt de lever eiwitten aan die essentieel zijn voor de bloedstolling. Als de lever niet goed functioneert, kan het voorkomen dat er te weinig stollingseiwitten worden aangemaakt. Dit vergroot de kans op bloedingen. De protrombinetijd, afgekort PT, meet de effectiviteit van dat deel van de bloedstolling dat afhankelijk is van de stollingseiwitten die in de lever worden geproduceerd. De protrombinetijd is de tijd (normaliter ±12 seconden) die nodig is om het onderzochte bloedplasma te doen stollen na toevoeging van een tromboplastine-oplossing en calciumchloride. Het is een proef ter bepaling van het stollend vermogen van het bloed. De tijd die nodig is om te stollen na toevoeging van genoemde stoffen is omgekeerd evenredig aan de in het plasma aanwezige hoeveelheid protrombine (bloedstollingsfactor).

Leverfunctietest: albumine

De lever maakt albumine aan, een essentieel eiwit dat circuleert in het bloed. Bij het niet goed functioneren van de lever maakt de lever te weinig albumine aan. Er wordt dan in het bloed een lagere concentratie albumine gemeten. Vaak is de concentratie albumine laag bij mensen met een ernstige chronische leverziekte, omdat de lever in dat geval niet in staat is de normale hoeveelheid albumine aan te maken. Een laag albumine-niveau kan echter ook duiden op andere medische aandoeningen, zoals ondervoeding of afwijkingen aan de nieren of schildklier. Een lage albuminewaarde komt tevens voor bij ontstekingen, shock en het niet goed functioneren van de darmen als gevolg waarvan het lichaam eiwitten niet goed kan opnemen en verteren, wat bijvoorbeeld voorkomt bij de ziekte van Crohn. Een laag albumine-niveau is vaak tijdelijk, dus het is geen betrouwbare manier om een leverziekte te diagnosticeren. Een hoge albuminewaarde komt in feite alleen voor bij uitdroging.

Albumine referentiewaarden

De referentiewaarden zijn
  • volwassenen: 35-55 g/l;
  • liggend (na 30 min.): 29-49 g/l;
  • zwangerschap, 2e, 3e trimester: verlaagd;
  • > 70 jaar: ca. 20% verlaging.

Geelzucht door te hoge bilirubinewaarden als gevolg van alvleesklierkanker / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Geelzucht door te hoge bilirubinewaarden als gevolg van alvleesklierkanker / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Leverfunctietest: bilirubine

Afvalproduct

Bilirubine is een afvalproduct van de afbraak van rode bloedcellen, eigenlijk van de rode kleurstof (hemoglobine) in de rode bloedcellen (erythrocyten). De lever verwerkt bilirubine, zodat het in de ontlasting kan worden uitgescheiden. In de lever wordt bilirubine omgezet, waarna het met de gal, via de galblaas en de darmen, met de ontlasting wordt afgevoerd uit het lichaam. De bruine kleur van de ontlasting ontstaat door de omzetting van bilirubine in de dunne darm. Bij een verhoogde afbraak van rode bloedcellen, of bij een slechte leverfunctie, neemt de hoeveelheid bilirubine in het bloed toe, wat zich uit in geelzucht.

Bilirubine waarden

Het totale bilirubine is normaal gesproken voor het grootste deel ongeconjungeerd met waarden van < 1.2 mg/dL (< 20 μmol/L). Je krijgt last van geelzucht als de waarde tussen 2 en 3 mg/dL ligt.

Verhoogde leverwaarden: verdere diagnostiek

Mocht uit onderzoek blijken dat je leverwaarden verhoogd zijn, dan geeft de mate van de verhoging en de verhouding tussen de verschillende leverfuncties een al dan niet sterke aanwijzing in de richting van de onderliggende oorzaak of de soort leveraandoening. Vaak is aanvullend onderzoek nodig om een definitieve diagnose te kunnen stellen, bijvoorbeeld door een echo of een scan van de lever te maken. Een leverpunctie is ook mogelijk. Hierbij neemt de arts met een lange holle naald een stukje weefsel van de lever weg onder plaatselijk verdoving. Dit stukje weefsel (biopt) wordt vervolgens onder de microscoop onderzocht.

Lees verder

© 2015 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Alcohol en ziekte van de lever: oorzaken en gevolgAlcohol en ziekte van de lever: oorzaken en gevolgDe lever is het orgaan dat giftige stoffen zoals alcohol afbreekt. Langdurig en overmatig alcoholgebruik heeft effecten…
Kanker van de galwegen: cholangiocarcinoomKanker van de galwegen: cholangiocarcinoomCholangiocarcinoom is een zeldzame vorm van kanker in de galwegen. Jaarlijks krijgen in Nederland tussen de 150 en 300 m…
Leververvetting: symptomen, oorzaak en behandelingLeververvetting: symptomen, oorzaak en behandelingLeververvetting duidt op een ophoping van vet in de lever. Leververvetting geeft vaak geen klachten, maar als de ziekte…
Hepatitis A/Geelzucht: Symptomen, diagnose en behandelingHepatitis A/Geelzucht: Symptomen, diagnose en behandelingHepatitis A (ook wel hepatitis infectiosa genoemd) is de minst erge variant van de drie vormen van hepatitis. Bij deze z…
Leververvetting: de meest voorkomende leveraandoeningLeververvetting: de meest voorkomende leveraandoeningDe lever is een belangrijk orgaan. Hij speelt onder andere een grote rol bij de vetstofwisseling in ons lichaam. Door de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Science photo/Shutterstock.com
  • A.A.F. Jochems, F.W.M.G. Joosten. Coëlho - zakwoordenboek der geneeskunde. Reed Business Education, 31e geheel herziene druk, 2014.
  • http://www.webmd.com/a-to-z-guides/liver-function-test-lft
  • http://www.uwbloedserieus.nl/aanvraagformulier.php?id=132
  • http://www.uwbloedserieus.nl/aanvraagformulier.php?id=250
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Protrombinetijd
  • http://www.mlds.nl/onderzoeken/33/leverfunctie-onderzoek/
  • https://www.umcg.nl/NL/UMCG/Afdelingen/Levertransplantatiecentrum%20UMCG/Ouders/Hoe_werkt_de_lever/Paginas/default.aspx
  • J.A.M. Baar, C.A. Bastiaansen, A.A.F. Jochems: Anatomie & fysiologie. Bohn Stafleu van Loghum, tweede druk, 2007.
  • Janet Parker (hoofdred.). De atlas van het menselijk lichaam. Librero, 2014.
  • Prof. dr. D.H. Ford, prof. dr. J.P. Schadé, dr. J. Tomson (hoofdredactie). Het grote medische handboek. Rebo Productions, Lisse, 2009.
  • Afbeelding bron 1: Nerthuz/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/VladimirFLoyd
  • Afbeelding bron 3: Andrey Popov/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/Jovanmandic
  • Afbeelding bron 5: Istock.com/AndreyPopov
  • Afbeelding bron 6: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Reageer op het artikel "Leverwaarden: symptomen normale en verhoogde leverwaarden"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Kees, 08-01-2019 13:11 #7
Een vraag. In Spanje is mijn bloed onderzocht, kreeg een briefje van de verpleegster met de volgende getallen geen dokter meer gezien
Bilirrubina total 0,96. Mg/dl
Got. 26. U/l
GPT. 22. U/l
GAMA GT. 244. U/l
LDH. 296. UL
Kunt u mij eens vertellen wat dit betekent, ik weet alleen dat het over mijn lever ging?

Bert Bindels, 22-05-2018 22:45 #6
Beste,
Ik ben zojuist nuchter geprikt en mijn waarden zijn:
Ggt 156
Asat 52
Alat 78
Tevens heb ik zeurende pijn aan mijn rechter bovenbuik.
Graag uw reactie,
Groet
Bert Bindels

R. Toet, 14-06-2017 00:18 #5
Hallo,

mijn Alat is 89, Gamma GT400. Vraag, is dit erg schadelijk? De oorzaak is te veel drinken, bier. Test is 17-12-2016 afgenomen, ik drink nog, maar minder. Moet er binnenkort weer geprikt worden?

groeten,
Ron.Toet Reactie infoteur, 26-06-2017
Normaalwaarde ALAT is voor mannen < 45-50. Een te hoge waarde kan wijzen op leverbeschadiging, zie: https://goo.gl/cfz6hH. De referentiewaarde van het Gamma-GT is 55. Een verhoging van de bloedwaarde Gamma-GT kan duiden op overmatig alcoholgebruik, maar dat hoeft niet perse. Zie: https://goo.gl/uvtnzS. U kan het beste deze waarden bespreken met uw (huis)arts. Hij of zij zal adviseren om te stoppen of te minderen met alcoholgebruik. Mogelijk hebt u daar hulp bij nodig. De huisarts kan u zo nodig doorverwijzen naar een instelling voor verslavingszorg.

Marien, 06-03-2017 18:00 #4
Mijn ALAT waarde is 67 en ASAT 46. Dit is hoger dan vorig jaar (51/40). Moet ik mij zorgen maken? Reactie infoteur, 30-03-2017
De interpretatie van deze waarden in uw situatie kunt u het beste bespreken met uw huisarts.

Tineke, 22-02-2017 10:52 #3
Ik heb even een vraag, mijn lever waarde is 164, is dat te hoog? Reactie infoteur, 26-02-2017
Leverfunctieonderzoek duidt op bloedonderzoek naar de verschillende functies van de lever. Lees hier verder: https://goo.gl/c36SuP.

Marianne, 27-01-2017 11:26 #2
Goede morgen,

Ik kom net bij de reumatoloog vandaan. Mijn waarde was 59. Te hoog begrijp ik. Is dit erg hoog?
Dank voor uw antwoord.

Marianne Reactie infoteur, 29-01-2017
Het is raadzaam om met uw arts te bespreken hoe u dit getal het beste kunt interpreteren.

Driss, 01-04-2016 02:38 #1
Geacht forum.
Ik ben vorige week in het ziekenhuis opgenomen geweest ivm een snijwond daar bleek echter dat mijn ontstekingswaarde van mijn lever zo hoog te zijn zoals dat van een alcoholist ik drink echter geen druppel alcohol. Wel slik ik veel medicijnen voor zowel mijn hart en longen ook veel aan opium gerelateerde pijnstillers. Kan dat een oorzaak zijn van de verhoogde waardes of kan de tumor in mijn long ook een rol spelen?
Hopelijk kunt u mij een antwoord geven. Ik maak me nl veel zorgen. Want de bloeduitslagen zijn nog niet bekend. Met vriendelijke groet Driss

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 23-03-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Leveraandoeningen
Bronnen en referenties: 17
Reacties: 7
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!