Specifieke fobieën: Angst voor een object of situatie

Specifieke fobieën: Angst voor een object of situatie Een specifieke fobie is een soort angststoornis waarbij een patiënt een onredelijke, irrationele en aanhoudende angst heeft bij de blootstelling aan specifieke objecten of situaties. Zo zijn sommige patiënten bang voor water, dieren of bloed. De patiënt krijgt soms te maken met een paniekaanval, waarbij ook fysieke symptomen optreden zoals duizeligheid en hartkloppingen. Door de specifieke fobie vermijdt de patiënt de objecten of situaties, wat soms ook het dagelijks leven ernstig kan beïnvloeden. De arts zet mogelijk een combinatie van gedragstherapie en medicatie in om de patiënt te behandelen. Meestal is de prognose goed, al keren de symptomen van een specifieke fobie af en toe wel terug.

Epidemiologie

Vaak krijgen adolescenten of volwassenen te maken met een fobie, al komt een specifieke fobie mogelijk bij mensen van alle leeftijden tot stand. Vrouwen zijn iets vaker dan mannen getroffen. Kinderen zijn minder vaak getroffen door specifieke fobieën. Bij hen verdwijnen meestal de specifieke fobieën ook na verloop van tijd. Vaak ontstaan de symptomen van een specifieke fobie bij volwassen plotseling en blijven de symptomen langer aanwezig dan bij kinderen. Circa één op de vijf specifieke fobieën bij volwassenen verdwijnt zonder behandeling.

Sommige patiënten hebben een specifieke fobie voor honden / Bron: Kim BolsSommige patiënten hebben een specifieke fobie voor honden / Bron: Kim Bols

Typen specifieke fobieën

Specifieke fobieën zijn in te delen ingedeeld in de volgende algemene categorieën:
  • bloed/injectie/letsel: angst voor medische procedures, waaronder naalden en injecties (trypanofobie), angst voor bloed (hemofobie) en angst om gewond te raken
  • dieren (meest voorkomend): angst voor honden, katten (kattenfobie), ratten en/of muizen, varkens, koeien, vogels, spinnen of slangen
  • natuurlijke omgeving: angst voor water (aquafobie), hoogten (acrofobie), bliksem en onweersbuien (astrafobie) of veroudering (gerascophobie)
  • situatie: angst voor kleine besloten ruimtes (claustrofobie) of het donker (nyctofobie).
  • andere: de angst van kinderen voor harde geluiden of gekostumeerde personages (zoals clowns), angst om naar beneden te vallen

Oorzaken van specifieke fobie

De exacte oorzaak van specifieke fobieën is niet bekend anno oktober 2020. Mogelijk houden fobieën van dit type verband met een traumatische ervaring. Wanneer een patiënt bijvoorbeeld in het verleden een beangstigende of bedreigende ervaring heeft gehad met een dier, ontstaat mogelijk een specifieke fobie voor dat dier. Specifieke fobieën ontstaan soms ook wanneer patiënten getuige zijn van schade aan of extreme angst bij anderen door een traumatische gebeurtenis. Verder krijgen patiënten mogelijk een specifieke fobie wanneer ze informatie of herhaalde waarschuwingen ontvangen over mogelijk gevaarlijke situaties of dieren. Soms is angst ook aangeleerd door anderen. Wanneer ouders van een kind angstig reageren op bepaalde objecten of situaties, krijgt het kind hiermee ook sneller te maken.

Symptomen: Irrationele, aanhoudende angst voor object of situatie

Psychische tekenen

Een patiënt met een specifieke fobie heeft een duidelijke en aanhoudende angst die buitensporig of onredelijk is die optreedt door de aanwezigheid of anticipatie van een specifiek object of een specifieke situatie. Anticiperende angst verwijst naar stress en nervositeit die optreedt over de mogelijke blootstelling van het object van de fobie. Zo is een patiënt met angst voor honden bijvoorbeeld bang om te gaan wandelen omdat hij dan mogelijk onderweg een hond tegenkomt. Meestal weet een volwassen patiënt dat de angst buitensporig of onredelijk is maar weet hij dit niet onder controle te krijgen. Kinderen erkennen dit mogelijk niet. Door de irrationale en aanhoudende angst vermijden patiënten bepaalde situaties die de angst veroorzaken.

Pijn op de borst komt mogelijk tot stand / Bron: Pexels, PixabayPijn op de borst komt mogelijk tot stand / Bron: Pexels, Pixabay

Fysieke tekenen

Een patiënt die datgene tegenkomt waarvan hij een fobie heeft, ervaart vaak tekenen van angst of ongemak, wat mogelijk gepaard gaat met een paniekaanval. Kinderen drukken hun angst uit door te huilen, door driftbuien, door bevriezing of door zich aan iets of iemand (vaak een ouder) vast te klampen. Deze psychische aandoening schaadt het functioneren van de patiënt en heeft zelfs invloed op de lichamelijke gezondheid.

Volgende lichamelijke symptomen komen mogelijk tot uiting:

Diagnose en onderzoeken

Diagnostische criteria
Naast de aanwezige symptomen, kan de diagnose van een specifieke fobie pas gesteld worden wanneer de angst of vermijding hiervan hardnekkig is en zes maanden of langer aanhoudt. De angst of vermijding hiervan veroorzaakt tevens klinisch significant leed of sociale, relationele, werk-, of schoolproblemen of andere problemen inzake het dagelijks functioneren. De symptomen zijn tot slot niet te verklaren door een andere psychiatrische aandoening zoals een obsessieve-compulsieve stoornis, een posttraumatische stressstoornis (PTSS), een verlatingsangststoornis of een sociale angststoornis.

Vraaggesprek en lichamelijk onderzoek
De arts wil eerst alle lichamelijke aandoeningen uitsluiten en voert daarom een lichamelijk onderzoek en soms ook nog bijkomende testen uit. Een psychiater of psycholoog gebruikt klinische interviews en beoordelingsinstrumenten om patiënten op specifieke fobieën te evalueren. Hij bekijkt tevens welke symptomen aanwezig zijn en welke invloed deze hebben op het dagelijks leven.

De arts zet mogelijk medicatie in / Bron: Stevepb, PixabayDe arts zet mogelijk medicatie in / Bron: Stevepb, Pixabay

Behandeling van psychische aandoening

De arts zet cognitieve gedragstherapie in. Hiermee leert de patiënt vaardigheden om zijn gedrag te begrijpen en veranderen. Blootstellingstherapie is effectieve vorm van cognitieve gedragstherapie voor specifieke fobieën. De arts zet soms bètablokkers of benzodiazepinen in om acute afleveringen van angst op te lossen. Verder verminderen ontspanningstechnieken (zoals diepe ademhaling) de angstgerelateerde symptomen. Een andere behandelingsvorm is virtuele therapie waarbij de patiënt wordt blootgesteld aan of interactie heeft met het fobische object of de situatie op een computerscherm. De arts zet mogelijk een combinatie van medicatie en een therapie in.

Prognose van angststoornis

Met de juiste gedragstechnieken en medicijnen is de prognose van de angststoornis goed. Terugvallen komen mogelijk wel tot stand.

Lees verder

© 2019 - 2020 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wat is een fobieWat is een fobieEen fobie is een extreme, irrationele angst voor een situatie, plaats, object, persoon of dier. Mensen met een fobie zul…
Leven met een sociale fobieLeven met een sociale fobieEen sociale fobie is een grote angst voor normale en alledaagse sociale situaties zoals iemand aanspreken, naar een fees…
Fobie: grote angstFobie: grote angstSoms ontstaat een fobie zonder dat er een duidelijke verklaring voor is. In principe kan iedere situatie of handeling zi…
AngststoornissenIedereen is wel eens bang of angstig voor iets. Als deze angst zó erg wordt, vaak voorkomt en soms voor iets onwerkelijk…

Pijn achter of rond wenkbrauwen: Oorzaken en behandelingPijn achter of rond wenkbrauwen: Oorzaken en behandelingSommige patiënten kampen met pijn achter of rond de wenkbrauwen. Dit is mogelijk te wijten aan diverse vormen van hoofdp…
Arnica: gezondheidsvoordelen, toepassingen en bijwerkingenArnica: gezondheidsvoordelen, toepassingen en bijwerkingenDe veelzijdige geneeskrachtige plant Arnica (voluit 'arnica montana' en ook bekend als valkruid of wolverlei), kent veel…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 18 september 2019:
  • Anxiety and Phobias: What are Specific Phobias?, https://www.psycom.net/anxiety-specific-phobias/
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Specific Phobia, https://anxietycanada.com/articles/specific-phobia/
  • Specific phobia, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499923/
  • Specific Phobia, https://www.psychologytoday.com/intl/conditions/specific-phobia
  • Specific Phobias, https://www.webmd.com/anxiety-panic/specific-phobias#1
  • Afbeelding bron 1: Kim Bols
  • Afbeelding bron 2: Pexels, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Specifieke fobieën: Angst voor een object of situatie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 10-10-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Psychische stoornissen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!