Monnikspeper: gezondheidsvoordelen en inhoudsstoffen

Monnikspeper: gezondheidsvoordelen en inhoudsstoffen Monnikspeper (Vitex agnus-castus) is een plant uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Het staat ook bekend als kuisheidsboom. Monnikspeper is een medicinale plant die er al lang om bekend staat dat het hormonale onevenwichtigheden in het lichaam kan compenseren, niet alleen bij vrouwen maar ook bij mannen. De plant komt vooral voor in het Middellandse Zeegebied en West-Azië. Daar groeit het bij voorkeur aan oevers en kusten. De heester groeit tot 5 meter hoog. In de bloeiperiode van juni tot september onthult het zijn kleine roze, blauwachtige of violette bloemen, die als aren zijn gerangschikt. De monnikspeper vormt kleine, donkerbruine vruchten die verworden tot vierzadige steenbessen.
Monnikspeper / Bron: Raffi Kojian, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Monnikspeper / Bron: Raffi Kojian, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is monnikspeper?

Bladeren en bloemen

Monnikspeper is een wintervaste struik uit de lipbloemenfamilie. In Nederland kan het een hoogte van drie tot vier meter bereiken, maar in wat warmere streken kan de plant tot 5 meter hoog worden. Aan de lichtbruine takken zitten grijsgroene bladeren die handvormig zijn samengesteld en vijf tot zeven bladeren bevatten. De bloemen van de kuisheidsboom hebben een paarse of witte tint. Ze zien er relatief klein uit en doen denken aan hennep. Ze worden nogal eens met elkaar verward.

Groei en bloei

De monnikspeper bloeit in de zomermaanden tussen juli en augustus. De plant geeft de voorkeur aan vochtige gebieden zoals een rivieroever. De zaaitijd van de monnikspeper hangt af van de omgeving. Monnikspeper kun je in het voorjaar zaaien.

Paarse bloemen / Bron: Franco christophe, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Paarse bloemen / Bron: Franco christophe, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Voorkomen en teelt

De monnikspeper komt oorspronkelijk uit de Middellandse Zee. Ondertussen is de plant echter verspreid naar andere landen, waaronder Nederland. De plant kan gedijen in alle regio's met vochtige grond en een warm klimaat. Hoewel de monnikspeper vooral in Spanje, Portugal en Italië voorkomt, overleeft hij meestal ook de Nederlandse winter. Over het algemeen kan de monnikspeper worden omschreven als weinig veeleisend. Het groeit het beste in een goed doorlatende, bemeste grond die regelmatig wordt bewaterd. De locatie moet beschut en, indien mogelijk, zonnig zijn.

Inhoudsstoffen

De gedroogde vruchten van de monnikspeper zijn van medicinaal belang. De ingrediënten met helende eigenschappen zijn onder meer de etherische olie van de monnikspeper, die de stoffen sabine, cineol en alfa-pineen bevat. Het bevat ook iridoïde glycosiden, zoals aucubine en agnuside. Maar er zijn ook gezondheidsbevorderende diterpenen, flavonoïden en tannines in de medicinale plant aanwezig.

Toepassing en effect

De kuisheidsboom werd in de middeleeuwen door de monniken en nonnen gebruikt om hun natuurlijke libido in bedwang te houden en om niet toe te geven aan vleselijke verlangens. Het staat thans bekend als een medicinale plant. De vruchten van de monnikspeper worden verwerkt voor medicinaal gebruik. Verschillende ingrediënten zijn bepalend voor de genezende eigenschappen van de monnikspeper. Deze omvatten bijvoorbeeld hydrofiele flavonoïden, etherische olie, iridoïde glycosiden en bicyclische diterpenen.

Monnikspeper / Bron: Mario bernasconi, Wikimedia Commons (CC0)Monnikspeper / Bron: Mario bernasconi, Wikimedia Commons (CC0)
De plant wordt voornamelijk tegen vrouwenkwalen gebruikt. Deze zijn vaak het gevolg van een hormonale disbalans. Zo wordt de hele cyclus gereguleerd en gecontroleerd door het hormoon prolactine, een hormoon dat aangemaakt wordt in de voorkwab van de hypofyse, de adenohypofyse. Als dit hormoon te veel wordt aangemaakt, zorgt het dat je minder vaak of geen menstruatie krijgt. Tijdens de zwangerschap en borstvoedingsperiode bevordert het hormoon voornamelijk de productie van moedermelk. Andere hormonen zijn betrokken bij de aanmaak van prolactine en spelen daarom ook een belangrijke rol: oestrogeen en dopamine. De monnikspeper kan een verhoogd prolactinegehalte verlagen. Het gebruik van monnikspeper moet echter worden stopgezet tijdens zwangerschap en borstvoeding.

Monnikspeper werkt dopamine-stimulerend. Dit kan interacties bij het gebruik van dopamine-antagonisten niet uitsluiten. Gebruik derhalve geen monnikspeper in combinatie met dopamine-antagonisten.

Indicaties en contra-indicaties van de monnikspeper

Indicaties

Binnen de natuurgeneeskunde kent de monnikspeper de volgende indicaties:
  • premenstrueel syndroom (PMS) en premenstruele dysfore stoornis
  • menstruatiestoornissen, zoals:
    Acne vulgaris op het voorhoofd / Bron: Roshu Bangal, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Acne vulgaris op het voorhoofd / Bron: Roshu Bangal, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
    • onregelmatige menstruatie
    • korte of lange cyclus
    • afwezigheid van menstruatie
    • overmatig bloedverlies
  • menstruatiepijn (primaire dysmenorroe)
  • overmatig bloedverlies bij gebruik van een spiraaltje
  • ondersteuning van de hormonale balans na stoppen anticonceptiepil
  • verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen
  • acne vulgaris
  • menopauzale klachten / overgangsklachten
  • PCOS (polycysteus ovariumsyndroom)
  • vleesboom (myoom)
  • endometriose (weefsel dat op baarmoederslijmvlies lijkt maar op plekken buiten de baarmoeder zit)

Contra-indicaties

Gebruik in de volgende situaties geen monnikspeper:

Bloeiwijze / Bron: KENPEI, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bloeiwijze / Bron: KENPEI, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Gezondheidsvoordelen van monnikspeper

Monnikskruid kent de volgende voordelen voor de gezondheid.

Bij PMS, onregelmatige menstruatie en menstruatiepijn

Vanwege het harmoniserende effect op de hormonale balans van vrouwen, kent monninkskruid de volgende toepassingen met betrekking tot de menstruatiecyslus:
  • te zwakke menstruatie
  • overmatige menstruatiebloedingen (hypermenorroe)
  • onregelmatige cyclus
  • geen menstruatie (geen ovulatie)
  • premenstrueel syndroom (PMS)
  • gevoelige borsten
  • hoofdpijn
  • menstruatiepijn

Buikkrampen bij PMS / Bron: Istock.com/WavebreakmediaBuikkrampen bij PMS / Bron: Istock.com/Wavebreakmedia
Deze symptomen zijn ten minste gedeeltelijk te wijten aan een onevenwichtige vrouwelijke hormoonbalans. Bij het premenstrueel syndroom is bijvoorbeeld het prolactinegehalte vaak verhoogd en is het progesterongehalte te laag. Monnikspeper kan hierbij een gunstig effect hebben op hormomen, zoals het verminderen van prolactine en daarmee PMS-gerelateerde symptomen verlichten zoals pijnlijke of gevoelige borsten, buikkrampen en stemmingswisselingen.

Zelfs met een onregelmatige menstruatie of het volledig ontbreken van een menstruatie als gevolg van hormoonaandoeningen, kan monnikspeper helpen om het hormonale evenwicht weer in balans te brengen. Met de medicinale plant kan bijvoorbeeld een regelmatige ovulatie en cyclus worden bereikt. Het is daarbij belangrijk dat de monnikspeperbereidingen zoals thee, capsules of tabletten enkele weken worden ingenomen, omdat het effect meestal niet onmiddellijk optreedt. Vanwege de krampstillende en pijnstillende eigenschappen van de monnikspeper, wordt de plant ook gebruikt bij menstruatiepijn.

Overgangsklachten: opvliegers, stemmingswisselingen, slaapstoornissen

Monnikspeper kan typische overgangsklachten kunnen verlichten of er een einde aan maken. Vrouwen die in de overgang zijn kunnen het gebruiken als ze last hebben van opvliegers, stemmingswisselingen (prikkelbaarheid, milde depressie), gewichtstoename, nachtelijk zweten of slaapstoornissen. Het heeft minder bijwerkingen dan de chemische medicijnen die vaak worden voorgeschreven. De hormoonachtige plantensubstanties in monnikspeper zorgen er onder meer voor dat er meer progesteron wordt aangemaakt, een geslachtshormoon dat tijdens de overgang steeds minder wordt aangemaakt, waardoor de nare symptomen kunnen worden verlicht of kunnen worden verholpen.

Monnikspeper is een struik / Bron: H. Zell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Monnikspeper is een struik / Bron: H. Zell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Als antidepressivum voor hormonale depressie

Monnikspeper kan ook worden gebruikt als een natuurlijk antidepressivum bij milde depressie als het wordt veroorzaakt door een hormoonstoornis. Het kruidenmiddel kan daarom helpen om de hormonen weer in balans te brengen.

Vruchtbaarheid vergroten

Monnikspeper staat bekend om het vergroten van de vruchtbaarheid. Als het verlangen om kinderen te krijgen niet wordt vervuld vanwege hormonale onevenwichtigheden in het lichaam van de vrouw, kan monnikspeper uitkomst bieden. De hormonale balans wordt verstoord wanneer een vrouw te veel prolactine aanmaakt, te veel van het mannelijke hormoon testosteron in het lichaam heeft of lijdt aan een zwakte in het gele lichaam, wat op zijn beurt leidt tot een gebrek aan progesteron.

Tegen acne, eczeem en jeuk

De monnikpeper heeft of die nu als thee, zalf of tablet wordt gebruikt een positief effect op de huid. Volgens de natuurgeneeskunde helpen zalven of crèmes gemaakt van de monnikspeper acne te verbeteren als gevolg van hormonale onevenwichtigheden, om jeuk te verlichten of om eczeem te genezen.

Sint-janskruid / Bron: Fir0002 flagstaffotos, Wikimedia Commons (GFDL-1.2)Sint-janskruid / Bron: Fir0002 flagstaffotos, Wikimedia Commons (GFDL-1.2)

Gebruik en dosering van monnikspeper

Je kunt monnikspeper kopen in de vorm van gedroogde bessen, thee of als extract in de vorm van kant-en-klare preparaten zoals tabletten, capsules of druppels. Je kunt monnikspeper kopen bij drogisterij, natuurvoedingswinkel of online winkel. Daar kun je ook monnikspeperzalf of -crème krijgen voor toepassing op de huid in het geval van acne of eczeem. Regelmatig drinken van een theemelange van monnikspeper, vrouwenmantel en sint-janskruid kan helpen bij het in evenwicht brengen van cyclusstoornissen (als de menstruatie onregelmatig is of helemaal niet optreedt).

Bij onregelmatigheden in de menstruatiecyclus, premenstrueel syndroom, menstruatiepijn of overgangsklachten is het voldoende om 20 milligram monnikspeperextract te nemen. De bereiding wordt eenmaal per dag, bij voorkeur 's ochtends, met een beetje water ingenomen. In sommige gevallen wordt 30 tot 40 milligram aangeraden. Volg de aanwijzingen op de bijsluiter van het product. Het gewenste effect zoals een normale cyclus of zwangerschap treedt meestal niet direct op, dus je moet het product elke dag gedurende minimaal 6 tot 7 maanden innemen.

Monnikspeper in de keuken

In de Middeleeuwen voegden monniken de gemalen bessen toe aan hun eten. Monnikspeper kan, zoals gewone peper, als specerij aan gerechten worden toegevoegd. Het is wat milder van smaak dan echte peper. Anno 2020 wordt monnikspeper echter nog zelden als keukenkruid gebruikt.

Bijwerkingen

Tijdens zwangerschap en borstvoeding mag monnikspeper niet worden ingenomen vanwege het effect op de hormoonbalans. Monnikspeper veroorzaakt zelden bijwerkingen. Het risico op allergie voor monniskpeper en bijwerkingen kan echter niet worden uitgesloten. Heel soms treden jeukende huiduitslag, hoofdpijn, buikpijn of misselijkheid op. Als je intolerantiereacties bij jezelf waarneemt, moet je stoppen met het gebruik ervan en een alternatief overwegen, zoals vrouwenmantel.

Aangezien er interacties kunnen zijn met andere medicijnen, vooral als deze de hormonale balans van je lichaam verstoren, dien je de inname van monnikspeperbereidingen vooraf met je huisarts te bespreken.

Lees verder

© 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Pijnlijke maandstonden voorkomen met voedingssupplementenPijnlijke maandstonden voorkomen met voedingssupplementenVeel vrouwen krijgen tijdens en rond de maandstonden last van PMS (Pre-Menstrueel Syndroom), gekenmerkt door pijnlijke m…
Vitex agnus castus gebruiken bij premenstrueel syndroomVitex agnus castus gebruiken bij premenstrueel syndroomVitex agnus castus (monnikspeper) is een kruid dat gebruikt kan worden bij klachten veroorzaakt door het premenstrueel s…
Menostril voor een natuurlijke balans tijdens de overgangMenostril voor een natuurlijke balans tijdens de overgangMenostril is er speciaal voor vrouwen in de overgang. Wanneer je in de overgang bent kunt je last krijgen van diverse kl…
Pu erh thee: de gezondheidsvoordelenPu erh thee: de gezondheidsvoordelenDe Pu Erh thee is de afgelopen jaren steeds populairder geworden in Nederland en de rest van Europa. De thee is met name…

Ogentroost: helpt bij rode en branderige ogenOgentroost: helpt bij rode en branderige ogenRode, branderige of jeukende ogen kunnen erg vervelend zijn. Veel mensen hebben hier echter weleens last van. Het kan ko…
Kruidentoepassingen ter vermindering van angst en spanningKruidentoepassingen ter vermindering van angst en spanningWe hebben in ons leven te maken met gevoelens van stress en angst. Een bepaalde mate van spanning en angst is zinvol omd…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Wouter Hagens, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Dr. Jörg Grünwald en Christof Jänicke. Praktisch handboek plantengeneeskunde van A tot Z. Zuidnederlandse uitgeverij NV, zj.
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Monnikspeper
  • https://www.nmlhealth.com/vitex-agnus-castus-monnikspeper
  • https://static.harlingercourant.nl/uploads/b2/e6/b2e6030bac9e12bdac9d3fce6d083e12.pdf
  • https://zellerag.ch/en/phytotherapy/dictionary-of-medicinal-plants/monks-pepper/
  • https://www.vanderpigge.nl/botanische-blogs/de-monnikspeper/
  • https://www.orthokennis.nl/nutrienten/monnikspeper
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3586884/
  • https://www.betternutrition.com/features-dept/depression-relief
  • https://www.menstrual-matters.com/tips-and-tricks/depression/
  • https://www.naturafoundation.nl/kenniscentrum/monografie/vitex-agnus-castus
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Vitex_agnus-castus
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Prolactine
  • https://www.degynaecoloog.nl/onderwerpen/pcos-polycysteus-ovarium-syndroom/
  • https://www.thuisarts.nl/endometriose
  • https://www.kloosterterapel.nl/nl/kruidentuinactueel-08102016
  • https://www.tuinadvies.nl/plantengids/10218/vitex-agnuscastus
  • https://www.evansnwatson.nl/pt/1366-monnikspeper-zaad-heel-vitex-agnus-castus.html
  • https://www.patient1.nl/encyclopedie/premenstrueel-syndroom
  • https://www.orthokennis.nl/artikelen/pms-en-overgangsklachten
  • https://www.healthline.com/nutrition/vitex
  • https://www.naturafoundation.nl/kenniscentrum/monografie/109/vitex-agnus-castus
  • https://www.mamaenzo.nl/verhoog-vruchtbaarheid-vitex-agnus-castus/
  • https://www.mst.nl/p/aandoeningen/cyclusstoornissen/
  • https://www.rxlist.com/vitex_agnus-castus/supplements.htm
  • https://www.urmc.rochester.edu/encyclopedia/content.aspx?contenttypeid=19&contentid=ChasteTree
  • Afbeelding bron 1: Raffi Kojian, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Franco christophe, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Mario bernasconi, Wikimedia Commons (CC0)
  • Afbeelding bron 4: Roshu Bangal, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 5: KENPEI, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 6: Istock.com/Wavebreakmedia
  • Afbeelding bron 7: H. Zell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 8: Fir0002 flagstaffotos, Wikimedia Commons (GFDL-1.2)

Reageer op het artikel "Monnikspeper: gezondheidsvoordelen en inhoudsstoffen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 19-04-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Special: Kruidengeneeskunde
Bronnen en referenties: 35
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!