Kinkhoest: symptomen, besmettelijk, vaccinatie, volwassenen

Kinkhoest: symptomen, besmettelijk, vaccinatie, volwassenen Kinkhoest symptomen bestaan uit de kenmerkende hoest die maandenlang kan aanhouden en benauwdheid en ademnood vanwege het hoesten. Kinkhoest, ook wel pertussis genoemd, is een besmettelijke bacteriële infectieziekte van de bovenste luchtwegen, die hevige hoestaanvallen veroorzaakt. Kinkhoest wordt veroorzaakt door de bacterie, Bordetella pertussis, ten gevolge waarvan de luchtpijp en de bronchiën ontstoken raken. Bij baby's en kinderen onder de 12 maanden kan kinkhoest levensbedreigend zijn. Ook volwassenen kunnen kinkhoest krijgen. Kinkhoest is te voorkomen door een vaccin. Kinkhoest gaat vanzelf over. Het kan overigens wel maanden duren. Je hoeft daarvoor niet in bed te blijven; neem wel voldoende rust. Antibiotica hebben over het algemeen geen zin, behalve als er in het gezin een zwangere vrouw of baby aanwezig is. Via het Rijksvaccinatieprogramma krijgen zuigelingen in Nederland vier keer een vaccinatie tegen kinkhoest en op vierjarige leeftijd is er nogmaals een inenting.

Kinkhoest symptomen en behandeling


Wat is kinkhoest en is kinkhoest besmettelijk?

Kinkhoest wordt ook wel pertussis genoemd. Kinkhoest is een besmettelijke bacteriële infectieziekte van de bovenste luchtwegen, die hevige hoestaanvallen veroorzaakt. Bij kinkhoest raken de luchtpijp en de bronchiën ontstoken, hetgeen wordt veroorzaakt door de bacterie, Bordetella pertussis. Bij baby's en kinderen onder de 12 maanden kan kinkhoest een levensbedreigende ziekte zijn. Vaccinatie kan besmetting voorkomen.

De bacterie Bordetella pertussis is de oorzaak van kinkhoest / Bron: CDC Public Health Image Library, Wikimedia Commons (Publiek domein)De bacterie Bordetella pertussis is de oorzaak van kinkhoest / Bron: CDC Public Health Image Library, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Oorzaak

Kinkhoest, een aandoening van de bovenste luchtwegen, is een zeer besmettelijke ziekte die wordt veroorzaakt door een bacterietype dat Bordetella pertussis wordt genoemd. Deze bacteriën hechten zich aan de cilia (trilharen) die deel uitmaken van het bovenste ademhalingssysteem. De bacteriën maken gifstoffen vrij die de trilharen beschadigen en ervoor zorgen dat de luchtwegen opzwellen.

Besmetting en incubatietijd kinkhoest

Besmetting met de bacterie vindt plaats van mens op mens door vochtdruppeltjes afkomstig uit de neus en mond, die door hoesten en niezen in de lucht terecht komen en door een niet-geïnfecteerde persoon ingeademd kunnen worden waardoor deze besmet kan raken. De incubatietijd – dat is de periode tussen de besmetting en de eerste ziekteverschijnselen – is 7 tot 10 dagen, maar soms ook langer.

Zéér besmettelijk
Kinkhoest is zeer besmettelijk, reeds voordat de kenmerkende ziekteverschijnselen optreden. De besmetting is het grootst in de eerste periode, als de voor kinkhoest zo kenmerkende hoestbuien nog niet zijn begonnen. Hoestende patiënten zijn nog 3 tot 4 weken nadat het hoesten is begonnen besmettelijk voor andere mensen. Volgens het rijksinstituut voor volksgezondheid en milieu (RIVM) is binnen een gezin de kans dat iemand met kinkhoest de andere (niet-gevaccineerde) gezinsleden besmet 90%.

Verschijnselen en symptomen kinkhoest

Het verloop van kinkhoest is onderverdeeld in drie fasen.

Eerste fase

Ongeveer 7 tot 10 dagen na de besmetting kunnen de eerste verschijnselen optreden. Kinkhoest begint met een (neus)verkoudheid en (gewoon) hoesten. Tijdens deze twee weken durende fase lijken de klachten op gewone verkoudheidsverschijnselen: een loopneus, verstopte neus, niezen, en af en toe hoesten (prikkelhoest). In sommige gevallen is er ook lichte verhoging. Het is alleen tijdens deze fase dat de progressie van kinkhoest kan worden gestopt door het gebruik antibiotica. In dit stadium is de zieke het meest besmettelijk voor zijn omgeving.

Heftige hoeststoten bij kinkhoest / Bron: Centers for Disease Control and Prevention, Wikimedia Commons (Publiek domein)Heftige hoeststoten bij kinkhoest / Bron: Centers for Disease Control and Prevention, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Tweede fase

Na ongeveer twee weken gaat het hoesten over in de kenmerkende heftige hoeststoten en na enkele hoeststoten gaat het gepaard met een gierende inademing. Het gezicht van de patiënt loopt rood aan en hij heeft last van soms ernstige benauwdheidsklachten. Mogelijk kan hij zelfs blauw aanlopen. De hoestbuien vormen een ware uitputtingsslag; de hoestbuien vinden zowel overdag als 's-nachts plaats. Er wordt door de patiënt veel slijm opgehoest, waarbij soms braakneigingen kunnen ontstaan. Deze fase duurt ongeveer twee weken. De patiënt is in deze fase veel minder besmettelijk dan in de eerste fase.

Derde fase

Dit is de herstelfase. De zo typische hoestbuien nemen in intensiteit af en ze komen ook steeds minder vaak voor. De patiënt kan nog weken of maanden last hebben van een chronisch droog hoestje. In deze fase is de zieke niet meer besmettelijk voor anderen.

Kinkhoest gaat vaak binnen 4 tot 10 weken over. De patiënt kan wel maanden tot zelfs jarenlang last blijven houden van een droog hoestje.

Kinkhoest bij volwassenen

Bij adolescenten en volwassenen kan kinkhoest atypisch verlopen, waardoor het moeilijk te onderscheiden is van een 'gewone'
verkoudheid

Onderzoek en diagnose

De diagnose kinkhoest wordt gesteld op basis van:
  • De typische symptomen;
  • Lichamelijk onderzoek;
  • Laboratoriumtest waarbij het slijm wordt onderzocht;
  • Bloedonderzoek.

Conjunctivitis / Bron: Marco Mayer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Conjunctivitis / Bron: Marco Mayer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Diagnostische overwegingen
De arts zal bij het stellen van de diagnose rekening houden met ziekten die soortgelijk klachten geven als kinkhoest, zoals:
  • Adenovirale luchtweginfectie: adenovirus is een veel voorkomende verwekker van luchtweginfecties bij kinderen. Kinderen presenteren zich met koorts, keelpijn en conjunctivitis (ontstoken oogslijmvlies, rood oog).
  • Mycoplasma pneumonia: een infectie van de luchtwegen die veroorzaakt wordt door een bacterie. Patiënten met mycoplasma infecties hebben meer uitgesproken systemische symptomen, en koorts en hoofdpijn kunnen optreden.
  • Chlamydophila pneumoniae: een bacterie die de longen aantast en het meest bij kinderen en jongeren wordt aangetroffen. Een aantal verschijnselen zijn kenmerkend voor deze bacterie: keelpijn, hoesten
  • en vermoeidheid. Uiteindelijk heeft deze ziekte een longontsteking tot gevolg.
  • respiratoir syncytieel virus (RSV), met onder meer piepende ademhaling (stridor), een hoog geluid dat meestal bij het uitademen wordt gehoord.

Andere te overwegen aandoeningen bij de differentiële diagnose van kinkhoest zijn onder meer de volgende:
  • Verkoudheid
  • Griep (influenza)
  • Taaislijmziekte
  • Interstitiële pneumonitis
  • Bronchiolitis
  • Kroep (laryngotracheobronchitis)
  • Uitdroging
  • Koortsstuip (febriele convulsie)
  • Koorts
  • Gastro-enteritis (buikgriep)
  • Tachycardie (versenlde hartslag)
  • Aspiratiepneumonie (ontsteking van de long nadat braaksel, pus of bloed in de longen is gekomen)
  • Bacteriële longontsteking
  • Virale longontsteking
  • Tuberculose (tbc)
  • Astma
  • COPD

Behandeling van kinkhoest

Kinkhoest gaat vanzelf over, ofschoon het soms wel maanden kan duren. In bed blijven is niet nodig om te herstellen. Rust kan ervoor zorgen dat je wat minder last krijgt van hoestaanvallen. Een antibioticum heeft over het algemeen geen zin, omdat het niet van invloed is op het ziekteverloop en de frequentie van de hoestbuien. Antibiotica kan nuttig zijn om te voorkomen dat anderen worden besmet. Als er in het gezin een zwangere vrouw of een baby aanwezig is, wordt overwogen het hele gezin antibiotica te geven teneinde besmetting van de baby te voorkomen. Doordat tegenwoordig bijna iedereen is gevaccineerd tegen kinkhoest, verloopt de ziekte veelal zonder complicaties.

Complicaties

Baby's en kinderen

Kinkhoest kan bij baby's en jonge kinderen ernstige en soms dodelijke complicaties veroorzaken, vooral bij degenen die niet alle aanbevolen kinkhoestvaccins hebben gekregen. Ongeveer de helft van de baby's jonger dan 1 jaar die kinkhoest krijgt, heeft verzorging nodig in het ziekenhuis. Hoe jonger de baby, hoe groter de kans dat ze in het ziekenhuis moeten worden behandeld. Bij die baby's die in het ziekenhuis worden behandeld met kinkhoest, treden de volgende complicaties op:
  • 1 op de 4 (23%) krijgt longontsteking
  • 1 op de 100 (1,1%) krijgt convulsies
  • 3 van de 5 (61%) krijgt apneu (ademstop vanwege de slijmproductie die zo sterk zijn is dat zij dit niet kunnen weghoesten)
  • 1 op de 300 (0,3%) krijgt encefalopathie (hersenziekte)
  • 1 van de 100 (1%) komt eraan te overlijden

Tieners en volwassenen

Tieners en volwassenen kunnen ook complicaties krijgen van kinkhoest. Deze complicaties zijn meestal minder ernstig in deze oudere leeftijdsgroep, vooral bij degenen die zijn gevaccineerd met een kinkhoestvaccin. De hoest zelf veroorzaakt vaak complicaties bij tieners en volwassenen. Je kunt bijvoorbeeld flauwvallen of een rib breken (gebroken rib of ribfractuur) tijdens hevige hoestbuien. Daarnaast kan gewichtsverlies optreden, evenals verlies van blaascontrole door het hoesten.

Prognose en herstel

Herstel van kinkhoest gaat vaak langzaam. De hoest wordt steeds milder en komt minder vaak voord. Hoestbuien kunnen echter maandenlang terugkeren met andere infecties van de luchtwegen. Kinkhoest is vooral gevaarlijk voor jonge baby’s, die door het hevige hoesten heel benauwd worden en uitgeput raken. In Nederland overlijden volgens het RIVM bijna ieder jaar één of twee baby’s aan kinkhoest. Vóór de invoering van een vaccinatie tegen kinkhoest stierven jaarlijks maar liefst ongeveer 200 kinderen aan de ziekte.

Preventie

Vaccinatie
De beste manier om kinkhoest bij baby's, kinderen, tieners en volwassenen te voorkomen, is om gevaccineerd te worden. Houd ook baby's en andere mensen met een hoog risico op complicaties weg van geïnfecteerde mensen.

Regelmatig handen wassen met water en zeep / Bron: Pezibear, PixabayRegelmatig handen wassen met water en zeep / Bron: Pezibear, Pixabay
Hygiëne
Net als veel ademhalingsziekten verspreidt kinkhoest zich door hoesten en niezen via nauw contact met anderen, die vervolgens de bacteriën inademen. Er wordt daarom aanbevolen om goede hygiëne in acht te nemen om de verspreiding van aandoeningen van de luchtwegen te voorkomen. Om goede hygiëne te betrachten, moet je de volgende maatregelen nemen:
  • Bedek je mond en neus met een tissue als je hoest of niest en daarna meteen de tissue weggooien, of hoes of nies in de plooi van je elleboog.
  • Was je handen regelmatig gedurende minstens 20 seconden met water en zeep.
  • Gebruik op alcohol gebaseerde desinfectiegel als zeep en water niet beschikbaar zijn.

Vaccinatie tegen kinkhoest

DKTP-vaccin

Kinderen en in het bijzonder zuigelingen zijn vatbaar voor kinkhoest, maar ook bij volwassenen komt deze ziekte voor. Kinkhoest is te voorkomen door een vaccin. Voordat vaccinatie halverwege de 20e eeuw in Nederland werd ingevoerd, stierven jaarlijks honderden kinderen aan kinkhoest. Het vaccin tegen kinkhoest maakt sinds 1957 onderdeel uit van het Rijksvaccinatieprogramma. Alle kinderen dienen dit vaccin te krijgen. De duur van de bescherming is niet bekend, maar zou in ieder geval enkele jaren moeten zijn. Door vaccinatie (DKTP-vaccin) komt kinkhoest lang zoveel niet meer voor als vroeger. Wanneer je gevaccineerd bent of kinkhoest hebt gehad, heb je afweer opgebouwd tegen de ziekte. Toch is het mogelijk dat je na jaren (5 tot 15 jaar) alsnog of opnieuw kinkhoest krijgt. Je krijgt het dan wel in een lichtere vorm.

Ongevaccineerde kinderen

Ongevaccineerde kinderen, zoals pasgeborenen, lopen het meeste risico als ze kinkhoest hebben. Gevaccineerde kinderen tot en met de leeftijd van 4 maanden lopen ook risico, aangezien zij door hun leeftijd nog niet in staat zijn om voldoende immuniteit op te bouwen. Voorts lopen kinderen van 6 maanden tot en met 4 jaar, die één of meer kinkhoestvaccinaties niet gehad hebben, risico.

Kinkhoestprik aan zwangere vrouwen

Een goede manier om pasgeboren baby's tegen kinkhoest te beschermen is om vrouwen tijdens de zwangerschap een kinkhoestprik te geven. Vanaf het jaar 2019 krijgen alle zwangere vrouwen deze prik aangeboden.

Lees verder

© 2010 - 2021 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Kinkhoest bij baby's, symptomen herkennenKinkhoest bij baby's, symptomen herkennenKinkhoest is een besmettelijke bacterie, waarvan men erg ziek kan worden. Vooral voor baby's kan dit zeer gevaarlijk zij…
Wat is kinkhoestWat is kinkhoestKinkhoest geeft langdrurige en heftige hoestbuien. Het is een ziekte van de bovenste luchtwegen. Zowel volwassenen en ki…
Kinkhoest: wat is kinkhoest en waar leidt het toe?Kinkhoest: wat is kinkhoest en waar leidt het toe?Kinkhoest, wat is dat eigenlijk? En waar leidt de ziekte toe, want veel mensen weten dat niet. Duidelijk is dat de kinkh…

Chalazion (bultje onder ooglid): verwijderen en behandelingChalazion (bultje onder ooglid): verwijderen en behandelingEen chalazion is een pijnloze zwelling in het ooglid, die veroorzaakt wordt doordat een talgklier in het ooglid verstopt…
Nekpijn? Laat je hoofd niet hangen!Nekpijn staat op de derde plaats van chronische pijnklachten bij volwassenen. Meestal wordt nekpijn veroorzaakt door ove…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/SvitlanaMartyn
  • CDC. Pertussis (Whooping Cough). https://www.cdc.gov/pertussis/about/index.html (ingezien op 14-2-2018)
  • C. van Heycop ten Ham, H.J.C. Hendriks, J.H. in de Bosch, J.H.M. Schormans, J.W. van der Krans (redactie): Basisboek Pathologie, ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen, eerste druk, tweede oplage, 2000.
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006
  • GGD Hollands Noorden. Kinkhoest. https://www.ggdhollandsnoorden.nl/infectieziekten/kinkhoest.aspx (ingezien op 3-6-2019)
  • Medscape. Pertussis Differential Diagnoses. https://emedicine.medscape.com/article/967268-differential-diagnoses (ingezien op 14-2-2018)
  • RIVM. Kinkhoest en vaccineren. https://rijksvaccinatieprogramma.nl/infectieziekten/kinkhoest (ingezien op 14-2-2018)
  • Sabine C. de Greeff, Hester E. de Melker en Frits R. Mooi. Kinkhoest in Nederland. Ned Tijdschr Geneeskd. 2010;154:A1383
  • Wikipedia. Kinkhoest. https://nl.wikipedia.org/wiki/Kinkhoest (ingezien op 14-2-2018)
  • Afbeelding bron 1: CDC Public Health Image Library, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Centers for Disease Control and Prevention, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: Marco Mayer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 4: Pezibear, Pixabay
Reacties

Loes Verhoeckx, 29-06-2017
Ik ben nu al maanden onder behandeling bij de longarts, voorheen bij een andere longarts voor copd. Nu dacht hij aan zware astma, ik hoest me kapot, heb het ontzettend benauwd, loop rood aan, en heb een blaffende hoest. Nu ik dit gelezen heb denk ik aan kinkhoest. Er is wel bloed afgenomen, maar ik denk dat er specifiek op kinkhoest gezocht moet worden.

Graag uw ervaring. Reactie infoteur, 10-07-2017
Dit kunt u het beste met uw huisarts bespreken.

Marie, 23-11-2016
3 weken geleden ging ik bij een vriendin slapen en veel mensen van haar klas waren ziek en verkouden, zij had keelpijn. Toen kreeg ik zelf een verkoudheid en deze was na een paar dagen minder erg. Nu heb ik al langer dan een week last van hevige hoestbuien(slijm en moeite met ademhalen), ik heb pijn in de borst, heb gebraakt, zweet voortdurend en kan 's nachts moeilijk slapen. Aangezien ik naar school ga, kan ik me moeilijk concentreren en stoor ik de lessen en toetsen. Ik weet niet wat voor hoest ik heb, thee, honing, warm water en muntjes werkten eerst wel maar nu niet meer. Snachts hoest ik altijd tot na middernacht en moet veel moeite doen om te kunnen slapen. Reactie infoteur, 03-12-2016
Als je moet hoesten én benauwd bent bij het ademhalen, is het verstandig een afspraak te maken met de huisarts.

Ria, 13-10-2015
Dus als ik het goed begrijp was er in 1956 nog geen middel tegen kinkhoest en kwam dat pas in 1957? Reactie infoteur, 13-10-2015
Het vaccin tegen kinkhoest maakt sinds 1957 onderdeel uit van het Rijksvaccinatieprogramma. Een vaccin is een middel met een ziekteverwekker, waartegen het lichaam antistoffen aanmaakt, zonder ziek te worden.

Madyvanoostende, 15-06-2015
Mijn zoon en ik hebben al meer of 2 maanden een hoest die leidt tot wurgen en braken. 's Nachts lijkt het of we gaan stikken en ook overdag hebben we vrij veel van die hoestbuien! De dokter is al verschillende keren langs geweest maar praat niet over kinkhoest, maar heeft al van alles voorgeschreven die geen bal helpt! Door te kijken op het internet denk ik toch dat wij de kinkhoest hebben, maar ik lees overal dat daar niets aan te doen is, is dat zo? Ik vind het erg dat ik zelf doktertje moet spelen, misschien moet ik verder kijken en ons eens laten onderzoeken door een specialist ipv een gewone huisdokter! Reactie infoteur, 19-06-2015
U zou met uw huisarts uw vermoeden dat het kinkhoest is kunnen bespreken. Bij twijfel aan zijn diagnose of ingezette behandeling, kunt u desgewenst een second opinion aanvragen.

Bij kinkhoest kan het wel 3 tot 4 maanden duren voordat het hoesten helemaal gestopt is. Kinkhoest wordt om die reden ook wel de '100-dagenhoest' genoemd.

Gerda Kalkman, 13-12-2014
Mijn man heeft kanker en moet voor een stamceltransplantatie. Nu heerst er op de school van onze kleinkinderen kinkhoest. Moeten onze kinderen bij ons wegblijven met de kerst? Mijn man is vroeger wel gevaccineerd. Dktp. Reactie infoteur, 13-12-2014
Na de laatste vaccinatie op het negende jaar houdt de bescherming tegen kinkhoest tien jaar aan. Bovendien beschermt het kinkhoestvaccin niet volledig, maar wel voor een groot deel.
Ik raad u aan om uw vraag voor te leggen aan uw huisarts. Hij kent de medische situatie van uw man.

Angelien, 13-06-2014
Mijn dochter heeft Kinkhoest gehad toen ze 4 jaar was. Nu is ze 8 en elk keer komt die zware hoestaanvallen weer terug. Mijn huisarts zegt dat wanneer je eenmaal kinkhoest hebt gehad, die niet weer terug komt. Maar toch komt elk jaar deze hoest weer opzetten. Hoe kan dit? en wat kunnen we eraan doen? Heeft iemand tips? Reactie infoteur, 15-06-2014
Het doormaken van kinkhoest geeft een vrij goede maar geen volledige immuniteit tegen volgende besmettingen, gedurende zo'n 7 tot 20 jaar. (Crowcroft NS, Pebody RG. Recent developments in pertussis. Lancet. 2006;367:1926-36.)

Dergelijke terugkerende zware hoestaanvallen die uw dochter heeft, vormen naar mijn mening een aanleiding om naar de huisarts te gaan om te laten onderzoeken wat er aan de hand is.

Corrie van Rijswijk, 29-03-2013
Ik heb vorig jaar april kinkhoest gekregen, heeft wel een hal jaar geduurd, ik dacht dat het over was nu, maar ik begin nu weer te hoesten, hoe lang duurt het voordat het helemaal weg is? Reactie infoteur, 01-04-2013
De infectie duurt meestal ongeveer 6 weken. Een eerste aanval van kinkhoest leidt niet altijd tot volledige immuniteit, maar een tweede aanval is meestal veel lichter en wordt vaak niet als kinkhoest onderkend.

Wilhelmina, 20-06-2012
Enige jaren is er bij mij kinkhoest geconstateerd. Na een bloedonderzoek in het ziekenhuis.
Heb als kind ook kinkhoest gehad en ben nu 80 jaar en heb dezelfde symptomen weer.
Volgens de huisarts kun je maar 1 keer in je leven kinkhoest krijgen. Daarna ben je er imuum voor?
Is dat zo? Reactie infoteur, 24-06-2012
Het doormaken van kinkhoest geeft een vrij goede maar geen volledige immuniteit tegen volgende besmettingen, gedurende zo'n 7 tot 20 jaar. (Crowcroft NS, Pebody RG. Recent developments in pertussis. Lancet. 2006;367:1926-36.)

Yvonne Verdoes, 15-06-2012
Onze dochter is bijna 7 maanden zwanger en nu is er kinkhoest op de zaak waar zij werkt, zelf heeft ze de injecties gehad van dkpt 1/2/3/4, maar hoe zit het met het ongeboren kind. Kan dat kwaad? Moet ze soms antibiotica slikken? Reactie infoteur, 16-06-2012
In de folder 'voorkom infecties' op de website verloskundigenwestfriesland.nl staat hierover het volgende te lezen:

"Wat is het risico? Kinkhoest is gevaarlijk voor jonge zuigelingen die nog niet gevaccineerd zijn. Kinkhoest is niet gevaarlijk voor het ongeboren kind.
Wat kunt u doen? Raadpleeg uw huisarts als u meer dan 34 weken zwanger bent of als u een pasgeboren baby hebt en iemand in uw gezin heeft kinkhoest. Dit kan reden zijn om uit voorzorg alle gezinsleden te behandelen en daardoor infectie van de baby te voorkomen." (http://goo.gl/r0VBK)

Tartuffel (2.976 artikelen)
Laatste update: 29-03-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 13
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!