Cheilitis glandularis: Ontsteking en zwelling van onderlip

Cheilitis glandularis: Ontsteking en zwelling van onderlip Cheilitis glandularis is een zeldzame ontstekingsziekte van het slijmvlies van de onderlip. Deze lipaandoening komt om onduidelijke redenen tot stand (februari 2020), al is langdurige blootstelling aan de zon wel één van de mogelijke risicofactoren. De onderlip is bij cheilitis glandularis gezwollen, maar ook zweervorming en korstvorming aan de onderlip komen mogelijk tot uiting. Deze chronisch progressieve aandoening is een mogelijke voorloper voor de ontwikkeling van lipkanker en daarom is het belangrijk om een behandeling te zoeken alsook om regelmatig terug naar de arts te gaan voor een controlebezoek. De ziekte werd voor het eerst in de medische literatuur beschreven door von Volkmann onder de benaming 'cheilitis glandularis apostematosa' of 'myxadenitis labialis' in 1870.

Oorzaken van zeldzame ontstekingsziekte

De oorzaak van cheilitis glandularis is onduidelijk anno februari 2020. Deze ontstekingsziekte van de lip is een zeldzame vorm van cheilitis (een lipontsteking) die zich ontwikkelt als reactie op één of meer verschillende bronnen van chronische irritatie.

Langdurige blootstelling aan de zon is een mogelijke risicofactor / Bron: Blueeve, PixabayLangdurige blootstelling aan de zon is een mogelijke risicofactor / Bron: Blueeve, Pixabay

Risicofactoren van cheilitis glandularis

Cheilitis glandularis heeft geen duidelijke raciale voorliefde, maar patiënten met een blanke huidskleur zijn wel vaker aangetast. Vooral volwassen mannen zijn getroffen, maar af en toe lijden ook vrouwen en kinderen aan de lipaandoening. De aandoening komt voorts vooral tot stand bij patiënten tussen veertig en zeventig jaar oud.

Mogelijke risicofactoren omvatten:

Symptomen: Zwelling en ontsteking van onderlip

Cheilitis glandularis tast bijna uitsluitend de onderlip aan, hoewel bij sommige patiënten ook de bovenlip is getroffen. De symptomen zijn afhankelijk van de aard en de mate van de lippijn, de zwelling van de lip, het verlies van elasticiteit van de lip en het gewijzigd uiterlijk van de lip. Aanvankelijk treedt ene asymptomatische zwelling van de lip op met een heldere afscheiding van dik speeksel. Sommige patiënten melden periodes van relatieve rust onderbroken door voorbijgaande of aanhoudende pijnlijke episoden geassocieerd met een etterende pusafscheiding. De speekselklieropeningen zijn mogelijk verwijd en verschijnen als rode of zwarte puntjes. Andere symptomen omvatten brandend gevoelens, een gevoel van rauwheid, een dunner wordende lip, witte plekjes op de lip, zweervorming en korstvorming. Langdurige blootstelling aan de externe omgeving resulteert in een droge lip en schade aan het slijmvlies van de lip, waardoor de lip vatbaar wordt voor inflammatoire, infectieuze en actinische (zon) aandoeningen.

Diagnose en onderzoeken

Een uitgebreid bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, PixabayEen uitgebreid bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, Pixabay
Diagnostisch onderzoek
De diagnose gebeurt vooral op basis van de klinische tekenen. Om systemische granulomateuze ziekten (zoals sarcoïdose, de ziekte van Crohn (aandoening met diarree en buikpijn), het Sjögren-syndroom, ) uit te sluiten, is een uitgebreid bloedonderzoek nodig. Via een reflectie confocale microscopie, een niet-invasieve microscopische techniek, is het mogelijk om de gehele lip met ook de diepere structuren, te onderzoeken. Bij ettering is een microbiële cultuur en gevoeligheidstest gerechtvaardigd. Een lipbiopsie is geïndiceerd om specifieke granulomateuze ziekten uit te sluiten die vatbaar zijn voor een gezwollen lip en om te helpen bij het stellen van een definitieve diagnose. Bij een vermoeden van het Sjögren-syndroom is een biologische kleine speekselklierbiopsie geïndiceerd. Hierbij maakt de arts een chirurgische insnijding in het slijmvlies van de onderliep en verwijdert hij acht à tien kleine speekselklieren.

Differentiële diagnose

Andere aandoeningen met gelijkaardige symptomen van cheilitis glandularis zijn onder meer:
  • actinische cheilitis (ontsteking van lip door zonneschade)
  • angio-oedeem (zwelling van diepere huidlagen)
  • atopische (eczeem) cheilitis
  • candidiasis (hoekige cheilitis): irritatie aan de mondhoeken van de lippen
  • cheilitis granulomatosa
  • chronische sialadenitis (speekselklierinfectie)
  • cutane lupus erythematosus
  • een bacteriële infectie - elephantiasis nostras (na herhaalde streptokokken-lymfangitis) van de lippen
  • een chronisch actinisch (door de zon veroorzaakt) letsel
  • een chronisch feitelijk letsel (bijvoorbeeld gewoon likken [zoals bijvoorbeeld overmatig vocht], bijten, kauwen of zuigen op de lip), een overmatig droge mond (door mondademhaling, blootstelling aan wind, een door medicatie veroorzaakte droge mond of een speekselaandoening door auto-immuniteit, zoals bijvoorbeeld het Sjögren-syndroom of een hiv-infectie)
  • een lymfangioom (goedaardig gezwel in de mond) en andere vasculaire proliferaties
  • een plaveiselcelcarcinoom (vorm van huidkanker) van de lip
  • goed- en kwaadaardige speekselkliertumoren zoals een cystadenoom, cystadenocarcinoom en muco-epidermoïd carcinoom
  • granulomateuze aandoeningen - cheilitis granulomatosa, orofaciale granulomatose, de ziekte van Crohn, sarcoïdose
  • hyperhidrose (overmatig zweten)
  • neoplasmata (nieuwvormingen) van kleine speekselklieren
  • premaligne aandoeningen (voorstadia van kanker) van de mondholte
  • slijmextravasatie of retentieverschijnselen
  • tabakirritatie of kankerverwekkende invloed

Behandeling van lipaandoening

De arts kijkt naar de oorzaak van de chronische ontstekingsaandoening en de aanwezige symptomen. Hij baseert zijn behandeling hier namelijk op. Patiënten met milde symptomen hebben mogelijk geen behandeling nodig. Antihistaminica zijn inzetbaar bij angio-oedeem; de acute zwelling vermindert dan tijdelijk. Bij ettering is geschikte antimicrobiële therapie nodig, wat gebaseerd is op de kweek- en gevoeligheidstesten. Op de huid toegepaste 5-fluorouracil is nuttig voor de behandeling van dysplastische actinische cheilitis en om de progressie ervan te beperken. Bij een chronische ontsteking zet de arts via de mond ingenomen minocycline en tacrolimuszalf 0,1% in. Af en toe is een chirurgische verwijdering van het letsel nodig bij een vermoeden van of een voorloper van lipkanker.

Prognose van chronische ontstekingsaandoening

Deze lipaandoening kent goede vooruitzichten maar de patiënt moet wel opgevolgd worden. Zeker patiënten met een lichte huidskleur en patiënten met albinisme dienen regelmatig naar de arts terug te keren voor een controlebezoek omdat zij meer vatbaar zijn voor complicaties.

Complicaties

Patiënten met cheilitis glandularis hebben een verhoogd risico op de ontwikkeling van een plaveiselcelcarcinoom alsook op actinische chelitis. Door de lipzwelling is de lippenrand (de overgang van het lippenrood naar de gewone huid van de lip) namelijk meer blootgesteld aan UV-straling van de zon.

Stoppen met roken is belangrijk / Bron: Geralt, PixabayStoppen met roken is belangrijk / Bron: Geralt, Pixabay

Preventie

De patiënt moet maatregelen treffen om de lippen (en huid) tegen de zon te beschermen. Liplikken en lipbijten zijn voorts afgeraden. Ook moet de patiënt stoppen met roken. De patiënt zorgt bovendien voor een goede mondhygiëne. Hij volgt tot slot adviezen voor een goede lipgezondheid.

Lees verder

© 2020 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Granulomateuze cheilitis: Chronische zwelling van lippenGranulomateuze cheilitis: Chronische zwelling van lippenGranulomateuze cheilitis is een cosmetisch verontrustende aandoening met onbekende oorzaak waarbij de patiënt een aanhou…
Wat is actinische cheilitis (aandoening aan de lippen)?Wat is actinische cheilitis (aandoening aan de lippen)?Actinische cheilitis is een chronische aandoening aan de lippen en wordt veroorzaakt door de schadelijke invloeden van U…
Actinische cheilose: symptomen, oorzaak en behandelingActinische cheilose: symptomen, oorzaak en behandelingActinische cheilose, ook wel aangeduid met de termen actinische cheilitis, cheilitis actinica of cheilitis solaris, duid…
Lipkanker: symptomen en behandeling tumor/kanker van de lipLipkanker: symptomen en behandeling tumor/kanker van de lipLipkanker is een kwaadaardige tumor van de lippen. Lipkanker begint als een terugkerend of niet genezend blaartje, een o…

Voedselinfectie: symptomen, oorzaken en behandelingVoedselinfectie: symptomen, oorzaken en behandelingBij een voedselinfectie komen ziektekiemen het lichaam binnen via besmet voedsel of water en vermenigvuldigen zich daar.…
Ontstoken insectenbeet: symptomen, oorzaken en behandelingOntstoken insectenbeet: symptomen, oorzaken en behandelingEen ontstoken insectenbeet treedt op wanneer bacteriën de huidwond zijn binnengedrongen en een infectie hebben veroorzaa…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Marisa Sias, Pixabay
  • Geraadpleegd op 16 februari 2020:
  • Cheilitis glandularis, case report with respect to immunohistochemical findings, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4724758/Cheilitis glandularis, https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/412/cheilitis-glandularis
  • Cheilitis glandularis, https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/Disease_Search.php?lng=NL&data_id=1466&Disease_Disease_Search_diseaseType=ORPHA&Disease_Disease_Search_diseaseGroup=1221&Krankheite(n)/Krankheitsgruppe=Cheilitis-glandularis-apostematosa&title=Cheilitis-glandularis-apostematosa&search=Disease_Search_Simple
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Glandular cheilitis, https://dermnetnz.org/topics/glandular-cheilitis/
  • Overview, https://emedicine.medscape.com/article/1078725-overview#showall
  • Afbeelding bron 1: Blueeve, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Frolicsomepl, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Geralt, Pixabay

Reageer op het artikel "Cheilitis glandularis: Ontsteking en zwelling van onderlip"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 02-03-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Mond- en kaakproblemen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!