De pH-waarde van bloed: wat is normaal en gezond bloed-pH?

De pH-waarde van bloed: wat is normaal en gezond bloed-pH? De pH-waarde van het bloed is uitermate belangrijk voor veel stofwisselingsprocessen en is op zich vrij stabiel, omdat het lichaam deze waarde zelf kan reguleren. Er behoort een evenwicht te zijn tussen zure en basische stoffen in het bloed. Waarden in het bloed die te zuur of te basisch zijn, kunnen levensbedreigend zijn. De pH-waarde van het bloed moet ergens tussen 7,35 en 7,45 liggen. Je beide nieren kunnen zure en basische stoffen uit het bloed halen en aldus de pH aanpassen. Het is belangrijk dat de pH-waarde neutraal blijft, anders treedt alkalose of acidose op, die beide levensbedreigend kunnen zijn. De behandeling van pH-veranderingen hangt af van de oorzaak. Daarom moet de arts dit eerst bepalen. Om het mechanisme van de pH-verstoring te bepalen, beoordeelt hij de waarden van bicarbonaat en kooldioxide gemeten middels een bloedgasanalyse. Als de pH-waarde aanzienlijk is veranderd, dus als er sprake is van een ernstige ontsporing, zal je worden opgenomen op een intensive care.

Wat is pH-waarde?

De pH wordt ook wel de zuurgraad genoemd. De pH-waarde is een maat voor de concentratie van waterstofionen (H+) in een waterige oplossing. De afkorting pH staat voor het Latijnse 'potentia Hydrogenii' en betekent concentratie van waterstof in een oplossing. Zure oplossingen hebben een lage pH (minder dan 7) en een hoge concentratie waterstofionen. Basische oplossingen hebben een hoge pH-waarde (hoger dan 7), dus een lage concentratie waterstofionen. Een pH van precies 7 is neutraal.

PH-waarden in lichaamsvloeistoffen

PH-waarden in lichaamsvloeistoffen zoals de huid, zweet, maagsap en vaginale afscheidingen zijn zuur. In het menselijk lichaam hebben de lichaamsvloeistoffen zeer verschillende pH-waarden, afhankelijk van hun functie.

Maagsap

De pH van maagsap is slechts 1 tot 1,5. De zeer zure omgeving wordt onder meer veroorzaakt door zoutzuur en is nodig om voedsel te verteren en af ​​te breken. Tevens remt zoutzuur de groei van bacteriën die je via voedsel binnenkrijgt. (De Helicobacter Pylori weet echter in het zure milieu in de maag te overleven.) Het maagslijmvlies is bedekt met slijm dat bicarbonaationen bevat. Deze vormen samen met kooldioxide een buffer ter bescherming tegen maagzuur.

Speeksel

Het speeksel in de mond heeft daarentegen een bijna neutrale pH-waarde, het kan ook licht basisch zijn. Door het terugstromen van maagsappen (bijvoorbeeld bij brandend maagzuur of boeren) of sterk zure voedingsmiddelen en dranken kan de pH-waarde in de mond zuurder worden. Meestal zijn deze schommelingen goed in evenwicht. Als de omgeving in de mondholte echter constant zuur is, kunnen tandglazuur en tandvlees eronder lijden en beschadigd raken.

Huid en zweet

Huid en zweet zijn licht zuur. De beschermende zuurmantel van de huid dient om ziekteverwekkers af te weren die niet tot nauwelijks gedijen in een zure omgeving. De zuurmantel zorgt tevens voor het beschermen van de huid tegen kou, warmte en het binnendringen van irriterende stoffen. Deze beschermende barrière kan worden verstoord door veelvuldig contact met water en alkalische (basis) zeep en reinigingsmiddelen. Vet wordt daardoor van de huid verwijderd en de pH-waarde wordt dientengevolge verhoogd. Hierdoor droogt de huid uit en een droge huid is vatbaarder voor ziekteverwekkers.

Vagina

In de vagina van een vrouw vormen melkzuurbacteriën in de vaginale afscheiding (pH-waarde van rond de 4,5) een barrière tegen opstijgende infecties. De invloed van hormonen kan de pH van de vaginale flora verhogen tijdens de zwangerschap en bij het gebruik van orale anticonceptiva (anticonceptiepillen). De vagina is dan mogelijk niet meer zo goed beschermd tegen vaginale schimmelinfecties.

Bepaling van de pH-waarde in het bloed

Diagnostisch middel

In wezen is echter alleen de pH-waarde in het bloed van belang voor de diagnose van ziekten. Het kan informatie verschaffen over een verstoring van het zuur-base-evenwicht. Veranderingen in de pH-waarde kunnen gevaarlijk zijn. De pH-waarde van het bloed heeft een grote invloed op tal van stofwisselingsprocessen in het lichaam, waaronder de binding van zuurstof en het transport daarvan, maar ook spieractiviteit en suikermetabolisme.

Bloedonderzoek / Bron: WathanyuSowong/Shutterstock.comBloedonderzoek / Bron: WathanyuSowong/Shutterstock.com

Bloedgasanalyse

De pH-waarde wordt meestal bepaald als onderdeel van een bloedgasanalyse. Hierbij wordt met een naald bloed afgenomen uit een slagader. Er wordt in de pols, lies of elleboog geprikt. De gasverdeling van zuurstof en kooldioxide, de pH-waarde, het basenoverschot, de zuurstofverzadiging, de partiële zuurstofdruk en andere gaswaarden worden gemeten.

Bloedgasanalyse is een bloedonderzoek. Het levert snel resultaat op en wordt bijvoorbeeld gebruikt bij acute ademhalingsstoornissen, hartproblemen en stofwisselingsziekten (diabetes, nierfalen).

Wat is normaal en gezond bloed-pH?

Gezonde pH-waarde

De pH-waarde in het bloed ligt meestal in een zeer smal bereik tussen 7,35 en 7,45. Het lichaam heeft buffersystemen om de pH-waarde stabiel te houden binnen een bepaald bereik. Het bloed kan zelf pH-schommelingen compenseren met behulp van verschillende stoffen en dus zichzelf ontzuren of juist zuurder maken.

Alkalose of acidose

Het is belangrijk dat de pH-waarde binnen het bovenvermelde bereik blijft, anders treedt alkalose of acidose op, die beide levensbedreigend kunnen zijn. Alkalose duidt op een te hoge basiciteit van je bloed en een te hoog zuurgehalte van je bloed wordt acidose genoemd. Om dit te voorkomen heeft het lichaam verschillende buffersystemen. Het belangrijkste buffersysteem is het bicarbonaatsysteem: hier wordt het zuur-base-evenwicht gereguleerd door kooldioxide (CO2) en bicarbonaat (HCO3-). Als er een teveel aan zuren is, absorbeert het negatief geladen bicarbonaat positief geladen deeltjes, die vervolgens worden uitgeademd als kooldioxide. Als er te veel basisstoffen zijn, wordt er daarentegen minder kooldioxide uitgeademd. Andere systemen zijn eiwit- en fosfaatbuffersystemen.

Ademhaling en de nieren

Het zuur-base-evenwicht en dus ook de pH-waarde wordt voornamelijk gereguleerd door ademhaling en uitscheiding via de nieren. Zure kooldioxide wordt via de longen uitgeademd. De nieren kunnen de pH-waarde beïnvloeden door meer waterstofionen (als de pH-waarde laag is) of basische componenten (als de pH-waarde te hoog is) in de urine af te geven.

Als de pH-waarde van het bloed afwijkt van de normale waarde, is dit een indicatie dat de regeling niet goed werkt en dat er sprake is van een aandoening in de genoemde organen.

Bloed-pH te hoog (alkalose)

Als de pH-waarde van het bloed boven de 7,45 ligt, spreekt men van alkalose. Het bloed is dan te basisch. Het is onderverdeeld in respiratoire (afkomstig van ademhaling) en metabolische (afkomstig van metabolisme) alkalose.

Respiratoire alkalose

De meest voorkomende oorzaak van een pH-stijging is hyperaciditeit (verhoogd zuurgehalte) van de luchtwegen. Als je te snel ademt (hyperventilatie) als gevolg van paniek of pijn, ademen de longen te veel zure kooldioxide uit. Ademhalingsmoeilijkheden, zoals longembolie of astma-aanvallen, kunnen ook de pH-waarde doen stijgen.

Metabolische alkalose

Een hoge pH-waarde kan echter ook metabolisch gerelateerd zijn. Mogelijke oorzaken zijn:
  • ernstig braken (verlies van maagzuur), chronisch braken (bijvoorbeeld bij boulimie)
  • sterke diuretica of plaspillen
  • een aandoening van de nierfunctie
  • zeer hoge opname van basische (alkalische) stoffen, bijvoorbeeld zuiveringszout
  • Stoornissen in het hormonale evenwicht, een hormonale disbalans (zelden)

In het geval van metabole alkalose (een te hoge pH van > 7,45 van het bloed) zal het lichaam proberen langzamer en ondieper te ademen om de pH-waarde te reguleren. Dit werkt natuurlijk maar tot een bepaalde niveau. Het gevolg van een permanent hoge pH-waarde is een verlies van belangrijke elektrolyten, de hoeveelheid bloed neemt af, spierzwakte en hartritmestoornissen kunnen optreden.

Bloed-pH te laag (acidose)

Als de pH-waarde van het bloed lager is dan 7,35, spreekt men van acidose. Dit is een te hoog zuurgehalte van je bloed. Er zijn te veel waterstofionen in het bloed; het is te zuur. Ook hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen respiratoire en metabole acidose.

De oorzaken van een lage pH in het bloed zijn:
  • ademhalingsstoornissen of ademhalingsverlamming (er wordt te weinig zure kooldioxide uitgeademd)
  • nierfalen (nierinsufficiëntie)
  • insulinegebrek bij diabetes (ketoacidose door hoge bloedsuikerspiegel)
  • ernstige diarree
  • aangeboren stofwisselingsziekten waarbij zuren toenemen (organoacidurie)

Aacute acidose, bijvoorbeeld bij diabetici, is levensbedreigend en vereist medische noodhulp.

Lees verder

© 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Bloedonderzoek: CRP, wat is dat?Bloedonderzoek: CRP, wat is dat?De CRP test is een van de meest aangevraagde onderzoeken van het bloed. Het gehalte CRP geeft een aanwijzing over de aan…
Bloed en BloedgroepenBloed en BloedgroepenHet menselijk bloed is in 4 groepen ingedeeld: A, B, AB, en O. Elke letter refereert aan een antigen, of proteïne, aan h…
Het evenwicht tussen zuur-base en de pH-waardeHet evenwicht tussen zuur-base en de pH-waardeDe taak van de zuur-base-huishouding is de afvoer van zure stofwisselingsproducten bij een constante PH-waarde overeenko…
Waarom moet men vaak plassen als men alcohol nuttigt?Waarom moet men vaak plassen als men alcohol nuttigt?We kennen het bijna allemaal wel. Je drinkt op een gezellige avond een paar glaasjes alcoholische dranken en dan opeens…

Vaginale flora: schommelingen en evenwicht vaginale floraVaginale flora: schommelingen en evenwicht vaginale floraDe vaginale flora, ook bekend als vaginaal microbioom, zijn de micro-organismen die de vagina koloniseren. De vagina is…
Sander de Hosson: initiator empathische terminale zorgSander de Hosson: initiator empathische terminale zorgSander de Hosson is een longarts die zich met passie heeft ingezet voor de empathische palliatieve zorg in Nederland. Wa…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Qimono, Pixabay
  • https://www.nieren.nl/bibliotheek/5-wat-doen-de-nieren/21-nieren-zorgen-voor-de-juiste-zuurgraad-van-het-bloed
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Zuur-base-evenwicht_(bloed)
  • https://www.merckmanuals.com/home/hormonal-and-metabolic-disorders/acid-base-balance/overview-of-acid-base-balance
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Acidosis
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC137247/
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Acid%E2%80%93base_homeostasis
  • https://www.lenntech.nl/water-chemie-uitgebreid-ph.htm
  • https://www.toppr.com/guides/biology/human-body/ph-of-blood/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Maagzuur
  • https://www.medicalnewstoday.com/articles/ph-of-blood
  • https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=10001
  • https://www.mlds.nl/gezonde-buik/over-de-maag/
  • https://voedingvaniwaarde.nl/voeding-dietetiek/histamine-en-maagzuur/
  • https://www.encyclo.nl/begrip/Secretine
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Maagsap
  • https://www.huidstudioleek.nl/2016/11/07/de-zuurmantel-van-de-huid/
  • https://www.cwz.nl/patient/onderzoeken/bloedgasanalyse/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Alkalose
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Acidose
  • https://www.gezondheidsplein.nl/aandoeningen/alkalose/item41883
  • https://www.dokterdokter.nl/encyclopedie/hyperaciditeit/item39422
  • https://www.msdmanuals.com/home/hormonal-and-metabolic-disorders/acid-base-balance/overview-of-acid-base-balance
  • https://www.hetacuteboekje.nl/hoofdstuk/zuurbasestoornissen/respiratoire_acidose_en_respiratoire_alkalose.html
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Metabole_alkalose
  • https://www.healthline.com/health/ph-of-blood
  • https://www.healthline.com/health/ph-imbalance
  • https://www.amc.nl/web/laboratorium-genetische-metabole-ziekten-lgmz-1/organoacidurieen-dna.htm
  • https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/blood-ph
  • Afbeelding bron 1: WathanyuSowong/Shutterstock.com

Reageer op het artikel "De pH-waarde van bloed: wat is normaal en gezond bloed-pH?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 10-10-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: PH-waarde lichaam
Bronnen en referenties: 30
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!