Pneumoconiose (stoflongen): Inademen van fijne stofdeeltjes
Pneumoconiose is de medische term voor ‘stoflong’. Dit is een longaandoening die vooral ontstaat in een werkomgeving waar fijne stofdeeltjes binnendringen in de longen en zo schade veroorzaken. Diverse tekenen komen tot stand, zoals ademhalingsproblemen en hoesten. De longziekte is niet te genezen, maar verschillende behandelingsmethoden zijn beschikbaar voor het verlichten van de klachten. Soms treden levensbedreigende complicaties op, al zijn deze in de meeste gevallen wel te voorkomen door het naleven van veiligheidsvoorschriften op het werk en het zorgen voor een goede longgezondheid.- Epidemiologie van pneumoconiose
- Oorzaken: Inademen van fijne stofdeeltjes
- Soorten stoflongziekten
- Risicofactoren
- Symptomen
- Diagnose en onderzoeken
- Behandeling van pneumoconiose
- Prognose stoflongen
- Complicaties van pneumoconiose
- Preventie stoflongziekte
- Complicaties longziekte
- Leven met pneumoconiose
- Behandeling en symptoombestrijding
- Preventie en werkveiligheid
- Misvattingen rond pneumoconiose
- Pneumoconiose komt alleen voor bij mijnwerkers
- Pneumoconiose veroorzaakt altijd directe ademhalingsproblemen
- Eenmalige blootstelling aan stofdeeltjes kan pneumoconiose veroorzaken
- Pneumoconiose is te genezen met medicatie
- Beschermende maskers zijn niet nodig als de werkplek geventileerd is
- Pneumoconiose verhoogt alleen het risico op longziekten
- Als je stopt met werken in een risicovolle omgeving, stopt de progressie van pneumoconiose
Epidemiologie van pneumoconiose
Pneumoconiose komt vooral voor bij mensen die werken in beroepen waar ze regelmatig worden blootgesteld aan schadelijke stofdeeltjes, zoals mijnbouw, bouw, en de textielindustrie.Wereldwijd zijn miljoenen werknemers potentieel blootgesteld aan omstandigheden die pneumoconiose kunnen veroorzaken. De prevalentie van de ziekte varieert sterk afhankelijk van het type stof en de mate van blootstelling. In ontwikkelde landen is de incidentie de afgelopen decennia afgenomen door strengere veiligheidsvoorschriften op de werkplek. Echter, in ontwikkelingslanden blijft pneumoconiose een significant gezondheidsprobleem vanwege minder strikte regelgeving en bescherming op de werkvloer.
Oorzaken: Inademen van fijne stofdeeltjes
Het inademen van fijne stofdeeltjes, zoals asbest, kolenstof of silica, veroorzaakt mogelijk pneumoconiose. Deze stofdeeltjes dringen de luchtwegen of luchtzakjes (alveolen) in de longen binnen en veroorzaken daar een ontsteking. Het lichaam tracht immers deze schadelijke deeltjes te verwijderen. Zo ontstaat in een aantal gevallen littekenweefsel (fibrose). Meestal bevinden deze stofdeeltjes zich in de werkomgeving, en dan is sprake van een beroepslongziekte.Soorten stoflongziekten
Diverse soorten ‘stoflongziekten’ zijn mogelijk. Dit hangt namelijk af van de ingeademde stof:- antracose (anthracosis): kool of roet
- asbestose: asbestvezels (isolatie, dakbedekking)
- baritose: barietstof (geen littekenvorming in de longen)
- berylliose: beryllium (lichtgewicht metaal dat inzetbaar is in de elektronica- en
- byssinose: katoenen stof (textielproductie)
- Caplan-syndroom: steenkoolstof bij het bouwen in rots bij mijnbouw
- dorserslong: stof (waarin schimmelsporen zitten) dat bij het dorsen opstuift
- hardmetaalziekte: aluminiumoxide, kobalt en talk
- siderose: ijzerstof (geen littekenvorming in de longen)
- silicose: silica (zand en rots bij een gieterij)
- stannose: tinoxide (geen littekenvorming in de longen)
Deze ziekten kunnen mogelijk overgevoeligheidsreacties uitlokken, hetgeen aanleiding geeft tot een vorm van beroepsastma.
Risicofactoren
Bij bepaalde beroepen lopen mensen meer kans op het ontwikkelen van een stoflong, zoals bijvoorbeeld:- loodgieters, dakwerkers en bouwers die met asbest werken
- steenkoolmijnwerkers
- textielwerkers
Werknemers in deze sector krijgen niet altijd te maken met een stoflongziekte. Veel beschermende maatregelen zorgen er namelijk voor dat dit niet (snel) optreedt.
Het risico op pneumoconiose stijgt wanneer mensen aan hoge stofconcentraties zijn blootgesteld en wanneer mensen langdurig in onveilige omstandigheden tewerkgesteld zijn. Ook roken is een risicofactor; dit maakt mensen namelijk vatbaar voor het ontwikkelen van een stoflongaandoening.
Een beklemmend gevoel op de borst komt soms voor / Bron: Pexels, PixabaySymptomen
De ernst van pneumoconiose is sterk afhankelijk van het soort stof, de hoeveelheid longen die aangetast is en de intensiteit van de blootstelling aan het schadelijke stof. Soms heeft de patiënt symptomen en bemerkt een arts dit tijdens een standaard onderzoek. Als een ontsteking of fibrose ernstig is, verschijnen symptomen van een stoflongziekte. Het duurt vaak lange tijd alvorens de tekenen van stoflongen tot uiting komen omdat de stofdeeltjes zich langzaam opbouwen. Het duurt dan vaak meerdere jaren voordat de patiënt klachten ervaart.De belangrijkste symptomen van pneumoconiose zijn:
- ademhalingsproblemen of kortademigheid
- een beklemmend gevoel op de borst
- een hoest (met of zonder slijmproductie)
- wheezing (piepend geluid bij de uitademing)
Deze symptomen zijn vergelijkbaar met de tekenen van een verkoudheid of borstinfectie (pleuritis). Wel zijn de symptomen vaak permanent. Als de littekens in de longen ernstig zijn, is het zuurstof niet meer goed in staat om in de bloedbaan te komen. Lage zuurstofgehalten in het bloed (hypoxemie) veroorzaken mogelijk problemen voor andere organen in het lichaam, zoals het hart en de hersenen.
Diagnose en onderzoeken
Preventief onderzoekDe meeste werkgevers van tewerkstellingen waar fijne en schadelijke stofdeeltjes aanwezig zijn, bieden regelmatig een routinecontrole aan de werknemer. Zo is het mogelijk om tijdig longziekten op te sporen. Dit gebeurt door middel van een röntgenfoto of een ademhalingstest (spirometrie).
Diagnostisch onderzoek
Een symptomatische patiënt krijgt na een vraaggesprek eerst een lichamelijk onderzoek bij de longarts. Daarna is een röntgenfoto of CT-scan van de borstkas nodig. De arts is hiermee in staat om een ontsteking, een overmatige hoeveelheid vloeistof of littekens in de longen te identificeren. Daarnaast zijn longfunctietesten noodzakelijk. Soms besluit de arts om het zuurstofgehalte in het bloed te controleren door middel van pulsoximetrie. Een biopsie kan af en toe nodig zijn om andere ziekten uit te sluiten.
Stoppen met roken is noodzakelijk / Bron: Geralt, PixabayBehandeling van pneumoconiose
Wanneer stoflongen optreden, is er geen genezing mogelijk. De arts kan echter de symptomen verlichten. Op deze manier kan hij tevens complicaties voorkomen. Het is allereerst belangrijk om de longfunctie te verbeteren. Dit gebeurt door een gezond gewicht te behouden, niet te roken, voldoende en regelmatige slaap te hebben, en voldoende lichaamsbeweging te krijgen. De arts verwijst de patiënt vaak naar de afdeling longrevalidatie in het ziekenhuis of naar een speciaal revalidatiecentrum om de longfunctie te versterken. In zeer ernstige gevallen is een longtransplantatie vereist. Verder moeten werknemers van risicoberoepen zich jaarlijks laten vaccineren tegen de griep. Bij longproblemen kan de arts inhalatoren (ingeademde medicijnen) en zuurstoftherapie inzetten. Indien de patiënt ademhalingsproblemen ervaart, is het mogelijk dat hij stress en angst heeft. Psychotherapie kan de geestelijke effecten van pneumoconiose behandelen.Prognose stoflongen
Indien de patiënt niet meer blootgesteld is aan de stoffen, verbeteren of verdwijnen de symptomen meestal. Wel bestaat de kans dat de symptomen verergeren of toenemen in frequentie wanneer de patiënt langdurig of aan erg hoge concentraties blootgesteld werd. De longfunctie kan hierdoor mogelijk permanent verminderd zijn. In zeldzame gevallen is pneumoconiose erg ernstig en kan dit leiden tot de dood.Complicaties van pneumoconiose
Complicaties van pneumoconiose omvatten:- ademhalingsfalen (onvoldoende functioneren van de longen)
- hartfalen (onvoldoende vermogen van het hart om bloed rond te pompen)
- tuberculose (bacteriële infectie die vooral bij patiënten met silicose ernstige longproblemen kan veroorzaken)
- longkanker (verhoogd risico, vooral bij patiënten die roken of hebben gerookt)
- mesothelioom (vorm van longkanker veroorzaakt door blootstelling aan asbest)
- beroerte (onvoldoende bloedtoevoer naar de hersenen, wat kan leiden tot mentale en lichamelijke problemen)
- reumatoïde artritis (ontsteking van gewrichten en organen, soms geassocieerd met bepaalde stoflongziekten)
Preventie stoflongziekte
Enkele preventieve maatregelen kunnen pneumoconiose op de werkplek voorkomen.Werkgever
De werkgever moet ervoor zorgen dat de maximale concentraties van fijne stofdeeltjes in de werkomgeving niet overschreden worden. Daarnaast is het noodzakelijk om een werkruimte goed te ventileren. Hij moet ook regelmatig medische onderzoeken aanbieden aan werknemers.
Regelmatig en grondig de handen wassen is noodzakelijk / Bron: Gentle07, PixabayDe werknemer moet alle veiligheidsvoorschriften naleven. Hij draagt een gezichtsmasker en beschermende kleding. Bovendien moet hij de handen wassen en het gezicht wassen alvorens te eten of te drinken.
Complicaties longziekte
Complicaties van de longaandoening omvatten:- ademhalingsfalen
- hartfalen (slecht rondpompen van bloed door het hart)
- tuberculose (bacteriële infectie met longproblemen, vooral bij patiënten met silicose)
Voorts is bij een aantal stoflongziekten het risico op longkanker verhoogd, vooral wanneer de patiënt rookt of gerookt heeft. Een mesothelioom, een vorm van longkanker die veroorzaakt is door blootstelling aan asbest, is een andere mogelijke complicatie.
Verder hebben patiënten met stoflongen meer kans op het ontwikkelen van een beroerte (onvoldoende bloedtoevoer naar de hersenen met mentale en lichamelijke problemen). Tot slot lopen patiënten met een bepaalde stoflongaandoening meer kans op reumatoïde artritis (ontsteking van gewrichten en organen).
