Torticollis (scheefhals): Abnormale hoofdpositie

Torticollis (scheefhals): Abnormale hoofdpositie Torticollis is een spieraandoening die resulteert in een verdraaide nek of een hoofd dat gekanteld is naar de zijkant. De aandoening resulteert uit abnormale spiersamentrekkingen in de nekspieren. Dit is het gevolg van vele mogelijke aandoeningen alsook omgevingsfactoren. Naast de abnormale hoofdpositie ervaart de patiënt pijn in de nek, de schouder en andere gebieden. Ook andere symptomen treden mogelijk op bij de spieraandoening. Veel patiënten genezen van een scheefhals spontaan of anders dankzij verschillende behandelingsopties. Wanneer torticollis aanhoudt, ontstaan mogelijk diverse complicaties.

Synoniemen

Andere termen voor torticollis zijn:
  • caput obstipum
  • collum obstipum
  • draaihals
  • loxia
  • scheefhals
  • scheefstand van de hals
  • verdraaide nek

Epidemiologie van spieraandoening

De aandoening treft zowel baby’s, kinderen als volwassenen. Mannen en vrouwen zijn even vaak getroffen door een scheefhals.

Oorzaken: Door spiersamentrekkingen in de nek

Torticollis is een vorm van dystonie (langdurige spiersamentrekkingen). Een scheefhals ontstaat veelal doordat de sternocleidomastoïde spier (SCM) in de nek samentrekt of overmatig verkort is. Dit resulteert in schuine bewegingen van het hoofd naar één kant en een beperkt bereik van de spierbewegingen. Dit vindt plaats bij tal van aandoeningen, infecties en omgevingsfactoren. Veel spieren zijn mogelijk betrokken bij het abnormale buig- en draaiproces. De spinale accessoire zenuw reguleert de meeste van deze spieren. Deze zenuw is verantwoordelijk voor de hoofdrotatie, de kanteling, de schouderhoogte en het achterwaarts buigen van de nek.

Aangeboren

Een scheefhals is aangeboren of ontstaat bij de geboorte door een verkorting of verscheuring van de halsspieren.

Verworven

De verworven vorm van torticollis verschijnt vaak spontaan door onderliggende fysiologische afwijkingen, verwondingen aan het gebied, littekenvorming na verzwering of verbranding, infecties, de aanwezigheid van slopende tumoren die de zenuwen in het hoofd aantasten of andere aandoeningen waardoor schade aan de nekspieren ontstaat. Soms is de arts niet in staat om de oorzaak van een scheefhals te identificeren; dan is sprake van ‘idiopathische torticollis’.

Risicofactoren

Aandoeningen

De meest bekende aandoeningen die leiden tot torticollis omvatten:
  • aandoeningen van de bloedvaten of het lymfestelsel
  • artritische episodes op de nekwervels (artrose aan de nek; ontstaat sneller bij vrouwen in de menopauze)
  • een bottumor ter hoogte van de nekwervels
  • een moeilijke bevalling (de nekspieren zijn hierdoor uitgerekt en beschadigd)
  • een whiplash (pijn aan de nek door slingerbeweging van het hoofd)
  • externe traumatische letsels aan het hoofd of de nek
  • herhaaldelijk overmatig gebruik van de spieren aan het hoofd- en halsgebied
  • infecties in het ruggenmerg, het hoofd, de nek, de mond, de kaak, de oren, de tanden, of de hoofdhuid
  • luchtwegproblemen, een keelontsteking of een ernstige verkoudheid die de sinussen en oren aantast
  • psychische problemen waarbij tics tot stand komen, bijvoorbeeld aan het nekgebied
  • scheelzien (strabisme)
  • spasmus nutans: aandoening met nystagmus (snelle oogbewegingen), hoofdknikken en torticollis
  • spierschade of neurologische schade door de groei van een tumor die het ruggenmerg of de hersenen aantast
  • structurele afwijkingen van het centrale zenuwstelsel

Het nemen van bepaalde medicijnen leidt mogelijk tot torticollis / Bron: Stevepb, PixabayHet nemen van bepaalde medicijnen leidt mogelijk tot torticollis / Bron: Stevepb, Pixabay
Omgevingsfactoren
Een scheefstand van de hals ontstaat ook bij een aantal omgevingsfactoren zoals:
  • een familiegeschiedenis (staat dan bekend als ‘spasmodische torticollis’ of ’cervicale dystonie’)
  • een langdurige lichaamshouding met een naar achter gebogen nek (wassen, schilderen van plafond, …)
  • een slechte slaaphouding
  • het gebruik van bepaalde psychiatrische medicijnen zoals neuroleptica of medicijnen die misselijkheid onder controle houden
  • overgewicht
  • stress (veroorzaakt spierspanningen)
  • tocht (koude luchtstroming)

Symptomen: Abnormale hoofdpositie en pijn

De aandoening ontwikkelt zich langzaam bij een familiegeschiedenis van de aandoening, of komt acuut tot stand door een trauma of als een bijwerking van medicatiegebruik. De spieraandoening is daarnaast van korte of lange duur. Niet altijd is een scheefhals zichtbaar bij milde symptomen. Niettemin is torticollis progressief en verergeren de klachten indien de arts dit niet behandelt. Bij matige tot ernstige torticollis draait het hoofd zich naar één kant, schuin naar beneden gekanteld. De patiënt heeft bovendien een abnormale hoofdpositie met één schouder die soms een beetje opgetild is. De patiënt maakt tevens minder bewegingen met de nek en het hoofd. Verder ervaart hij geleidelijk pijn of ongemak aan de nek (nekpijn), de rug (rugpijn), de schouder (schouderpijn) en de borst (borstkaspijn). In de nek en schouder ontwikkelt de patiënt spierkrampen en spierstijfheid wat resulteert in een verkrampte, stijve nek en een stijve schouder. Tot slot zijn de spieren gevoelig (spiergevoeligheid) en is een branderig gevoel aanwezig in het getroffen gebied

Diagnose en onderzoeken

Bij uitstralende pijn of pijn die langer dan drie dagen aanhoudt, zich herhalende klachten en ernstige bijkomende symptomen, is het verstandig om een arts te raadplegen. Een eenvoudig lichamelijk onderzoek volstaat meestal om een scheefhals te diagnosticeren. Bij dit onderzoek vraagt hij aan de patiënt om bepaalde uitrek- en buigbewegingen uit te voeren. Hierdoor is het mogelijk om de conditie van de zenuwen en de motoriek van de patiënt te beoordelen. De arts gebruikt verdere onderzoeken om de omvang van de spieraandoening te bepalen zoals:
  • een echografie van de nek
  • een elektromyografie (meting van de elektrische spieractiviteit: beoordeling van de gezondheid van de zenuwen en spieren)
  • een MRI-scan van de hersenen
  • een röntgenfoto van de nek (beoordeling van de cervicale wervelkolom)

Voorts is een oogonderzoek nodig om de betrokkenheid van de craniale zenuwen (hersenzenuwen) uit te sluiten.

Behandeling van scheefhals

Professionele medische behandeling

Botoxinjecties
Voorts krijgt de patiënt mogelijk botoxinjecties om de spieraandoening te verbeteren en de spierspanning te versterken. Hierdoor vertraagt ook de progressie van de symptomen. Wel zijn herhaaldelijke injecties nodig na twee à drie maanden daar het medicijn dan uitgewerkt is.

Chirurgie
Een chirurgische ingreep is vereist als de aandoening ernstig is en niet verbetert na het gebruik van de conservatieve maatregelen. De arts snijdt bij een operatie bepaalde spieren en zenuwen door die torticollis veroorzaken. Deze ingreep is in medische termen gekend als een ‘selectieve denervatiechirurgie’.

Fysiotherapeut

Verder is fysiotherapie voorhanden zodat het bewegingsbereik verbetert en de spiervermoeidheid en stress eveneens verminderen. De fysiotherapeut is eveneens in staat om een verdere spiercontractuur en een verlies van de spierfunctie te voorkomen. Voorzichtig de nek masseren verlicht eveneens de klachten. Het gebruik van gespecialiseerde neksteunen of andere hulpmiddelen is eveneens nuttig.

Medicatie

Het nemen van geneesmiddelen verlicht de pijn (pijnstillers), remt de ontsteking (ontstekingsremmers) en/of doet de spieren ontspannen (spierontspanners).

Onderliggend probleem
Voorts behandelt de arts de primaire aandoening, infectie, afwijking, tumor of een ander onderliggend probleem. Hierdoor vermindert meestal automatisch de afwijking.

Zelfzorg

Het is belangrijk om overgewicht te vermijden / Bron: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)Het is belangrijk om overgewicht te vermijden / Bron: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)
Omgevingsfactoren vermijden / aanpassen
De patiënt werkt verder aan enkele omgevingsfactoren die leiden tot een scheefhals:
  • de slaap verbeteren: donkere en goed verluchte ruimte, goede slaappositie aannemen, niet te zwaar eten en drinken vlak voor het slapengaan, een goede matras kiezen, …
  • medicatie wijzigen in overleg met de arts
  • overgewicht vermijden
  • regelmatig pauze nemen, niet te lang na elkaar dezelfde lichaamshouding aannemen, zorgen voor een goede houding
  • stress vermijden door het uitvoeren van ademhalingsoefeningen, ontspanningstechnieken, meditatie, yoga, …
  • tocht vermijden
  • twee keer per jaar de tandarts bezoek voor een controlebezoek en zorgen voor een goede tandhygiëne

Warmte en rust
Het toepassen van een warm kompres, een warm bad of andere warmtetoepassingen is meestal de eerste behandelingsoptie. De patiënt neemt bovendien voldoende rust waarbij hij zo veel mogelijk plat gaat liggen.

Prognose van verdraaide nek

De meeste patiënten herstellen volledig van de scheefhals na twee à drie dagen. De beste resultaten behaalt een baby of jong kind. Des te eerder de arts de behandeling inzet, des te beter de vooruitzichten zijn. Zonder de juiste behandeling verergert de spieraandoening en bestaat de kans dat de patiënt permanent zal kampen met een scheefhals. Deze invaliderende aandoening verlaagt de kwaliteit van leven aanzienlijk.

Complicaties van torticollis

De complicaties hangen voornamelijk af van de ernst van de spieraandoening en de aanwezigheid van secundaire medische aandoeningen. Deze omvatten:
  • aangetaste zenuwwortels in het nekgebied; hetgeen leidt tot neurologische problemen in het hoofd en de nek
  • een herhaling van de aandoening na de behandeling en een operatie (dit is meestal het geval bij krampachtige torticollis)
  • een ontsteking en pijn in de spieren, door veelvuldig te draaien

Lees verder

© 2018 - 2020 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Oogproblemen en abnormale hoofdpositieOogproblemen en abnormale hoofdpositieEen abnormaal of compenserende hoofdhouding ontstaat wanneer het hoofd afwijkt van de normale rechte hoofdpositie. De pa…
Scheefhals: baby en volwasseneScheefhals: baby en volwasseneScheefhals: scheef hoofd, scheve nek, voorkeurshouding bij baby, kind en volwassene. Scheefhals ontstaat soms als gevolg…
Cervicale dystonie: Abnormale bewegingen van hoofd en nekCervicale dystonie: Abnormale bewegingen van hoofd en nekCervicale dystonie is een zeldzame neurologische aandoening die ontstaat in de hersenen. De patiënt ervaart hierbij onvr…
Spasmus nutans: Nystagmus, hoofdknikken en torticollisSpasmus nutans: Nystagmus, hoofdknikken en torticollisSpasmus nutans is een aandoening waarbij de veelal erg jonge patiënt een verworven vorm van nystagmus (snelle oogbewegin…

Tongbultjes: Oorzaken van bultjes op de tongTongbultjes: Oorzaken van bultjes op de tongOp de tong bevinden zich smaakpapillen waarmee mensen kunnen proeven. In een aantal omstandigheden krijgen mensen te mak…
Pijn: oorzaken en soorten acute pijn en chronische pijnPijn: oorzaken en soorten acute pijn en chronische pijnPijn kent verschillende mogelijke oorzaken. Pijn is een onprettige sensorische en/of emotionele ervaring als gevolg van…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 27 januari 2018:
  • Acquired torticollis, https://firstaidkelowna.ca/acquired-torticollis/
  • Acquired torticollis, https://www.dovemed.com/diseases-conditions/torticollis-acquired/
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Torticollis (wry neck), https://medlineplus.gov/ency/imagepages/19090.htm
  • Torticollis, https://medlineplus.gov/ency/article/000749.htm
  • Torticollis, https://www.emedicinehealth.com/torticollis/article_em.htm
  • Torticollis, https://www.fysiodouma.nl/wiki/torticollis/
  • Torticollis: A Common Condition in Babies; How Parents Can Treat & Prevent it, https://medcenterblog.uvmhealth.org/bones-muscle-pain/torticollis-common-condition-babies/
  • Afbeelding bron 1: Stevepb, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)

Reageer op het artikel "Torticollis (scheefhals): Abnormale hoofdpositie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 14-02-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Spier- en gewrichtsafwijkingen
Bronnen en referenties: 11
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!