InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Beenmergfalen: Onvoldoende productie van bloedcellen

Beenmergfalen: Onvoldoende productie van bloedcellen

Beenmergfalen: Onvoldoende productie van bloedcellen Het beenmerg is het zachte, sponsachtige midden van de botten. Het beenmerg is de plaats waar alle bloedcellen worden aangemaakt. Beenmergfalen is een aandoening waarbij het beenmerg onvoldoende rode bloedcellen, witte bloedcellen of bloedplaatjes produceert. Rode bloedcellen transporteren zuurstof door het lichaam via het eiwit hemoglobine. Witte bloedcellen bestrijden infecties die het lichaam binnendringen. De bloedplaatjes uit het beenmerg zijn nodig voor de bloedstolling en stelpen de bloedstroom bij een wonde. Beenmergfalen is bij de geboorte aanwezig (erfelijke vorm) of komt pas later in het leven tot uiting door een ziekte (verworven vorm). De symptomenreeks is erg variabel, zoals snel blauwe plekken krijgen, een urineweginfectie of vermoeidheid. De behandeling gebeurt via een bloedtransfusie en ondersteunende zorgen, of via een beenmergtransplantatie. De vooruitzichten zijn variabel.

Soorten en oorzaken van beenmergfalen

Veel aandoeningen veroorzaken mogelijk beenmergfalen, maar bij ongeveer dertig procent van de patiënten is de arts niet in staat om een specifieke oorzaak te vinden. Beenmergfalen bij zowel kinderen als volwassenen is ofwel erfelijk of anders verworven.

Erfelijke vorm

Erfelijk beenmergfalen komt het meest voor bij jonge kinderen. Een rijpingsdefect in genen is een veelvoorkomende oorzaak van erfelijk beenmergfalen.

Dyskeratosis congenita
Dyskeratosis congenita treft vaak meerdere lichaamsdelen. Patiënten met deze aandoening vertonen meestal veranderingen in huidpigmentaties, een ongebruikelijke vingernagelgroei en leukoplakie van de mucosa (slijmvliezen). De binnenkant van de mond is dan omhuld met verdikte witte vlekken die niet altijd volledig verdwijnen.

Fanconi-anemie
Fanconi-anemie is een erfelijke bloedziekte die ontstaat als gevolg van abnormale breuken in DNA-genen. De aandoening is gekoppeld aan hyperpigmentatie (verdonkering van een gebied van de huid of de nagels) door toegenomen melanine. Bij ongeveer één op de drie patiënten met Fanconi-anemie treden echter geen fysieke afwijkingen op.

Andere aandoeningen
Ook andere erfelijke vormen van beenmergfalen komen voor:
  • aan GATA2-gerelateerde stoornissen
  • aan SAMD9 / SAMD9L-gerelateerde stoornissen
  • congenitale amegakaryocytische trombocytopenie (CAMT)
  • Diamond Blackfan-anemie (aangeboren vorm van bloedarmoede)
  • reticulaire dysgenese (RD)
  • Shwachman Diamond-syndroom

Erfelijkheid
Erfelijk beenmergfalen komt voor als gevolg van kiemlijnmutaties (wijzigingen) die van de ouders zijn overgedragen of de novo (nieuw) zijn ontstaan. De meeste aandoeningen kennen een autosomaal recessieve overervingswijze zoals Fanconi-anemie, het Shwachman-Diamond-syndroom, congenitale amegakaryocytische trombocytopenie, en reticulaire dysgenese. Een kleine minderheid van de erfelijke beenmergaandoeningen kent een X-gebonden recessief overervingspatroon met name dyskeratosis congenita) of een autosomaal dominant overervingspatroon (Blackfan-Diamond-anemie, reticulaire dysgenese).

Verworven vorm

Oudere kinderen en volwassenen verwerven de ziekte vaak later in het leven. De meest voorkomende oorzaak van verworven beenmergfalen is aplastische anemie. Deze vorm van bloedarmoede treedt op wanneer het beenmerg niet voldoende nieuwe bloedcellen voor het hele lichaam produceert. Aplastische anemie is een verworven auto-immuunziekte, die optreedt wanneer het immuunsysteem ten onrechte gezond lichaamsweefsel aanvalt en vernietigt. Werken met chemicaliën zoals benzeen is een andere bijdragende factor voor de totstandkoming van de aandoening. Andere risicofactoren zijn radiotherapie of chemotherapie en problemen met het immuunsysteem.

Symptomen

Blauwe plekken zijn kenmerkend bij een te laag aantal bloedplaatjes / Bron: Dezidor, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Blauwe plekken zijn kenmerkend bij een te laag aantal bloedplaatjes / Bron: Dezidor, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Lage aantallen bloedplaatjes

Meestal kampt een patiënt met een te laag aantal bloedplaatjes (trombocytopenie) met bloedingen en blauwe plekken. De patiënt heeft bijvoorbeeld bloedend tandvlees, een bloedneus of een huidbloeding (ecchymose, petechiën). Ook bloedt hij langer dan normaal het geval is. Bloed in de urine (hematurie) en bloed in de ontlasting zijn andere tekenen die vaker optreden bij kinderen. Patiënten met deze aandoening krijgen soms ook te maken met tandverlies of tandbederf.

Lage aantallen rode bloedcellen

Patiënten met bloedarmoede presenteren zich met bleekheid, chronische vermoeidheid, zwakte en/of tekenen van congestief hartfalen, zoals kortademigheid. Deze tekenen ontwikkelen zich geleidelijk.

Lage aantallen witte bloedcellen

Door een laag aantal witte bloedcellen kampt de patiënt met ernstige neutropenie (laag aantal neutrofielen = soort witte bloedcellen). Deze toestand resulteert sneller in een aantal infecties die meestal gepaard gaan met koorts:

Behandeling van lage aantallen witte en rode bloedcellen en bloedplaatjes

Afhankelijk van het type beenmergfalen zijn er vele behandelingsopties. Artsen bieden soms ondersteunende zorg, met behandelingen zoals bloedtransfusies, om de symptomen tijdelijk te verlichten. Een patiënt met trombocytopenie (abnormaal lage aantallen bloedplaatjes) is gebaat met intraveneuze (via een ader) injecties van bloedplaatjes om de bloedingen onder controle te houden. Ondersteunende zorg geeft slechts een tijdelijke verlichting van de symptomen en behandelt de primaire ziekte niet. Beenmergfalen behandelt de arts soms ook met een stamceltransplantatie (een beenmergtransplantatie). Hierbij worden gezonde bloedstamcellen in het lichaam van de patiënt ingebracht om een nieuwe beenmerggroei te stimuleren en de productie van gezonde bloedcellen te herstellen. Het duurt ongeveer twee tot vier weken voordat de nieuwe bloedcellen groeien. In deze periode is het immuunsysteem nog steeds zwak en de patiënt is zeer vatbaar voor virale infecties, bacteriële infecties en schimmelinfecties.

Prognose van onvoldoende productie van bloedcellen en bloedplaatjes

De prognose van beenmergfalen is afhankelijk van de duur van het probleem met de beenmergfunctie. De meeste erfelijke vormen van beenmergfalen, zoals Fanconi-anemie, ontaarden enkele jaren later in leukemie. Verworven idiopathische (zonder oorzaak) aplastische anemie is meestal permanent en levensbedreigend. De helft van de patiënten sterft in de eerste zes maanden.

Lees verder

© 2018 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Bloedcellen in bloed: erytrocyten, leukocyten en trombocytenBloedcellen in bloed: erytrocyten, leukocyten en trombocytenOns bloed kan worden opgevat als een vloeibaar weefsel voor afweer en transport. Maar waar bestaat het nu uit? Het bloed…
Ziekte: BeenmergkankerZiekte: BeenmergkankerIeder jaar zijn er zo'n 860 mensen die aan beenmergkanker lijden. Je moet er snel bij zijn, anders dan loopt het niet go…
Myelodysplastisch syndroom: Verstoorde productie bloedcellenMyelodysplastisch syndroom: Verstoorde productie bloedcellenHet myelodysplastisch syndroom (MDS, myelodysplasie) is een verzameling van beenmergaandoeningen waarbij de productie bl…
Hormonen van de nieren; renine, calcitriol en erytropoëtineNiet alleen de bijnieren maken hormonen (adrenaline, noradrenaline en cortisol). Ook de bijnieren maken hormonen. De hor…
Pancytopenie: Verlaagd aantal van alle bloedcellenPancytopenie: Verlaagd aantal van alle bloedcellenHet beenmerg produceert de drie noodzakelijke bloedcellen in het lichaam: rode en witte bloedcellen en bloedplaatjes. Pa…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 17 augustus 2018:
  • Bone marrow failure, https://en.wikipedia.org/wiki/Bone_marrow_failure
  • Bone marrow failure, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459249/
  • Clinical Presentation, https://emedicine.medscape.com/article/199003-clinical-presentation#showall
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Overview, https://emedicine.medscape.com/article/199003-overview#showall
  • Treatment, https://emedicine.medscape.com/article/199003-treatment#showall
  • What is Bone Marrow Failure and How is it Treated?, https://blog.dana-farber.org/insight/2018/05/bone-marrow-failure-treated/
  • Afbeelding bron 1: Dezidor, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Reageer op het artikel "Beenmergfalen: Onvoldoende productie van bloedcellen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 05-02-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Bloedaandoeningen
Bronnen en referenties: 9
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!