InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Graft-versus-host ziekte: Complicatie na transplantatie

Graft-versus-host ziekte: Complicatie na transplantatie

Graft-versus-host ziekte: Complicatie na transplantatie De graft-versus-host ziekte is een complicatie die mogelijk optreedt na een stamcel- of beenmergtransplantatie. Het lichaam reageert hierbij op het weefsel of cellen van de ontvanger en valt deze donorcellen aan omdat ze deze als lichaamsvreemd aanziet. De kans op deze aandoening valt voor de transplantatie al in te schatten. Na de transplantatie krijgt de patiënt medicijnen om de symptomen van de acute of chronische vorm van ziekte te voorkomen of bestrijden. Enkele veel voorkomende symptomen zijn geelzucht, buikpijn, een huiduitslag, gewichtsverlies, vermoeidheid, droge ogen of een droge mond. De vooruitzichten zijn tot slot erg variabel en ook afkomstig van de ernst en uitgebreidheid van de symptomen. Veelal is de prognose gunstig wanneer het donorweefsel verwant is aan het oorspronkelijke lichaamsweefsel.

Oorzaken

Cellen van andere donor
De graft-versus-host ziekte treedt op na een allogene beenmergtransplantatie of stamceltransplantatie. Dit houdt in dat een patiënt bij een transplantatie beenmergweefsel of andere cellen van een donor ontvangt. De nieuwe, getransplanteerde cellen beschouwen het lichaam van de ontvanger als een indringer. Wanneer dit gebeurt vallen de cellen van het lichaam de cellen van de ontvanger aan. De graft-versus-host ziekte komt niet tot stand bij patiënten die hun eigen lichaamscellen krijgen. Dit soort transplantatie is gekend als 'autologe transplantatie'.

Risico van ziekte inschatten
Voordat een transplantatie plaatsvindt, controleert de arts de weefsels en cellen van mogelijke donoren. Dit is nodig om te kijken hoeveel ze overeenkomen met de ontvanger. De graft-versus-host ziekte komt minder snel voor of is aanwezig met milde symptomen wanneer de wanneer de cellen en weefsels sterk overeenkomen. De kans op graft-versus-host ziekte is:
  • ongeveer 30% tot 40% wanneer de donor en ontvanger verwant zijn met elkaar
  • ongeveer 60% tot 80% wanneer de donor en ontvanger niet verwant zijn met elkaar

Risicofactoren aandoening

Naast de verwantschap van de donor en ontvanger spelen zijn ook andere risicofactoren bekend voor de totstandkoming van de acute vorm van de ziekte.
  • een vrouwelijke donor die al zwanger was in het verleden
  • de gevorderde leeftijd van ofwel de donor of de ontvanger

Symptomen acute en chronische graft-versus-host ziekte

Zowel een acute als chronische vorm van de graft-versus-host ziekte zijn mogelijk, waarbij de symptomen bij elke vorm variëren van mild tot ernstig.

Acute vorm
Acute graft-versus-host ziekte vindt meestal plaats binnen de eerste zes maanden na een transplantatie. Gebruikelijke acute symptomen zijn onder meer:
  • buikpijn of krampen, misselijkheid, braken en diarree
  • geelzucht (gele verkleuring van de huid of ogen) of andere leverproblemen
  • huiduitslag, jeuk, pijn en/of roodheid op de huidgebieden

Chronische vorm
De symptomen van chronische graft-versus-host ziekte presenteren zich meestal meer dan drie maanden na een transplantatie en zijn vaak chronisch. Chronische klachten zijn te vinden in volgende weefsels en organen:
  • gewrichten: gewrichtspijn of stijfheid
  • huid: een huiduitslag met verhoogde, verkleurde gebieden (hyperpigmentatie), evenals huidverstrakking of huidverdikking
  • longen: kortademigheid als gevolg van longschade, een piepende ademhaling (stridor), een chronische hoest die meestal niet reageert op bronchodilatoren (geneesmiddelen die de luchtwegen openzetten of verwijden)
  • mond: droge mond (xerostomie), witte vlekken in de mond, gevoeligheid voor zuur of kruidig voedsel, slikproblemen, odynofagie (pijnlijk gevoel bij het eten) en verraderlijk gewichtsverlies
  • neuromusculair: spierzwakte, spierkrampen, zenuwpijn, vermoeidheid
  • ogen: brandende ogen, geïrriteerde ogen, fotofobie (lichtschuwheid), oogpijn door een gebrek aan traanafscheiding, droge ogen of veranderingen in het gezichtsvermogen
  • vagina: vaginale droogheid

Diagnose en onderzoeken

Diagnostisch onderzoek
Laboratoriumonderzoeken en beeldvormende onderzoeken identificeren de aanwezigheid van de ziekte en zijn ook nodig om de aandoening op te volgen. Een huidbiopsie en biopsie van de slijmvliezen in de mond of andere lichaamsdelen bevestigen eveneens de diagnose.

Differentiële diagnose
De graft-versus-host ziekte lijkt qua klinisch beeld op volgende aandoeningen:
  • bacteriële gastro-enteritis (buikgriep veroorzaakt door bacteriën)
  • erythema multiforme (Stevens-Johnson-syndroom: reactie op medicatie of infectie met algemene symptomen en problemen met huid, slijmvliezen en ogen)
  • het Sjögren-syndroom (aandoening met droge ogen, mond en keel)
  • malabsorptie (onvoldoende vertering en/of resorptie van spijsverteringsproducten in de darm)
  • sclerodermie (opbouw van littekenweefsel in huid en organen)
  • virale gastro-enteritis
  • virale hepatitis (leverontsteking veroorzaakt door een virus)

Behandeling: Geneesmiddelen die het immuunsysteem onderdrukken

Na een transplantatie krijgt de ontvanger meestal geneesmiddelen die het immuunsysteem onderdrukken (immunosuppressiva). Deze medicatie vermindert de kans op het ontwikkelen van de graft-versus-host ziekte of minimaliseert de symptomen van deze aandoening. De patiënt neemt de medicijnen in totdat de arts denkt dat de kans op het ontwikkelen van de graft-versus-host ziekte laag is. Veel van deze geneesmiddelen hebben bijwerkingen, waaronder nier- en leverschade. Daarom zijn regelmatige opvolgbezoeken bij de arts nodig om problemen als gevolg van medicatiegebruik tijdig op te sporen en indien nodig te behandelen. De behandeling van chronische graft-versus-host ziekte gebeurt met behulp van prednison, een corticosteroïd medicijn, al zijn ook andere geneesmiddelen beschikbaar die het immuunsysteem onderdrukken.

Prognose van complicatie na transplantatie

De vooruitzichten zijn afhankelijk van de ernst van de graft-versus-host ziekte. Patiënten die nauw et elkaar verwant zijn, krijgen meestal geen of slechts milde symptomen. Soms tast de graft-versus-host ziekte de lever, de longen, het maag-darmkanaal of andere lichaamsorganen en richt deze daar milde tot ernstige schade aan. Ook heeft de patiënt een verhoogd risico op het ontwikkelen van infecties. Veel gevallen van acute of chronische graft-versus-host ziekte zijn succesvol te behandelen. Dit betekent echter niet dat een transplantatie de onderliggende ziekte succesvol behandelt.
© 2017 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Bloedtransfusie: Soorten en risico’sBloedtransfusie: Soorten en risico’sEen bloedtransfusie is levensbelangrijk voor een patiënt die (dringend) bloed nodig heeft tijdens of na een operatie, on…
Wat houdt een tandem stamceltransplantatie bij chemokuur in?Wat houdt een tandem stamceltransplantatie bij chemokuur in?Kanker is een belangrijke doodsoorzaak in ons land en daardoor vorderen de ontwikkelingen qua behandelmethoden eveneens.…
Groene ontlasting: oorzaken van groene poep en diarreeGroene ontlasting: oorzaken van groene poep en diarreeGroene ontlasting of poep bij volwassenen, maar ook kinderen, kan optreden als gevolg van veranderingen in dieet, zoals…
Stamcellen in navelstrengbloed invriezenHet invriezen van navelstrengbloed om de stamcellen die zich erin bevinden te bewaren kost weinig moeite, het is niet pi…
Morfea: Huidaandoening met verharding & verkleuring van huidMorfea: Huidaandoening met verharding & verkleuring van huidMorfea is een pijnloze huidaandoening waarbij een verharding en verkleuring van de huid optreedt. Af en toe treden wel b…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 16 februari 2017:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Differential Diagnoses, http://emedicine.medscape.com/article/429037-differential-diagnoses#showall
  • Graft vs Host Disease: An Overview in Bone Marrow Transplant, http://my.clevelandclinic.org/health/articles/graft-vs-host-disease-an-overview-in-bone-marrow-transplant
  • Graft-versus-host disease, http://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/gtxt/graft-versus-host-disease.htm
  • Graft-versus-host disease, https://medlineplus.gov/ency/article/001309.htm
  • Graft-versus-host ziekte, https://www.kanker.nl/bibliotheek/stamceltransplantatie/gevolgen/207-graft-versus-host-ziekte
  • Overview, http://emedicine.medscape.com/article/429037-overview#showall

Reageer op het artikel "Graft-versus-host ziekte: Complicatie na transplantatie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Miske
Gepubliceerd: 17-02-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 8
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!