InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Schistosomiasis: Parasitaire infectieziekte door wormen

Schistosomiasis: Parasitaire infectieziekte door wormen

Schistosomiasis: Parasitaire infectieziekte door wormen Schistosomiasis is een acute en chronische infectieziekte veroorzaakt door parasitaire wormen die in zoet water leven. De ziekte komt vrijwel enkel in (sub)tropische gebieden voor en dan met name in arme gebieden waar een slechte hygiëne aanwezig is. Vele miljoenen patiënten zijn echter getroffen door deze wijd verspreide ziekte. Afhankelijk van het soort worm dat de ziekte veroorzaakt, heeft de patiënt urogenitale problemen (nier en blaas) of intestinale symptomen (lever, milt en darmen). De infectie valt goed te behandelen met medicatie, al zijn een heleboel complicaties mogelijk indien de patiënt geen behandeling krijgt.

Synoniemen schistosomiasis

Schistosomiasis is eveneens gekend onder deze synoniemen:
  • bilharzia
  • Katayama koorts
  • zwemmersjeuk
  • bloed fluke (bloedzuiger)

Epidemiologie infectie

Schistosomiasis is in 78 tropische en subtropische gebieden aanwezig. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) meldt op de site dat naar schatting minstens 90% van de behandelde patiënten leeft in Afrika. In 2014 zijn wereldwijd ongeveer 61 miljoen patiënten behandeld voor de infectie, en ongeveer 258 miljoen mensen preventief zijn behandeld. De infectieziekte treedt voornamelijk op in arme gemeenschappen zonder toegang tot veilig drinkwater en goede sanitaire voorzieningen. Vooral kinderen vijf 5 tot 14 jaar zijn getroffen door schistosomiasis door een gebrek aan hygiëne en bepaalde speelgewoontes van schoolgaande kinderen, zoals zwemmen of vissen in besmet water. Hierdoor zijn ze bijzonder gevoelig voor infecties. Dit geldt eveneens voor vrouwen die huishoudelijke taken uitvoeren met besmet water alsook voor vissers en boeren.

Oorzaken en soorten parasitaire wormen

Overdracht en besmetting

De Schistosoma parasieten, trematode wormen (bloedzuigers), veroorzaken schistosomiasis. De patiënt loopt deze infectie op wanneer de huid in contact komt met besmet zoet water (overdracht). Het zoete water zelf geraakt besmet door ontlasting of urine van geïnfecteerde patiënten. De parasieten ontwikkelen zich en vermenigvuldigen zich in slakken die schistosomen dragen. Daarna komt de parasiet in het water terecht en overleeft hij nog 48 uur. Wanneer de parasiet in contact met mensen komt, graaft hij zich in in de huid waarna hij zich in een ander levenscyclus rijpt. Daarna gaat de parasiet naar de longen en de lever, waar hij in enkele weken uitgroeit tot de volwassen vorm van de worm. De volwassen worm beweegt vervolgens naar een gewenst lichaamsdeel. Deze gewenste gebieden hangen af van de soort wormen: urogenitale schistosomiasis en intestinale schistosomiasis. Hierdoor zijn de darmen, de blaas, de ingewanden, de lever, de longen, de milt en het rectum mogelijk getroffen.

Soorten wormen en geografische spreiding

De Wereldgezondheidsorganisatie geeft op de website informatie over de geografische spreiding van de parasitaire wormen. Volgende informatie is bijgevolg gebaseerd op digitale informatie van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Intestinale schistosomiasis
De parasiet Schistosoma mansoni komt voornamelijk voor in Afrika, het Midden-Oosten, het Caribisch gebied, Brazilië, Venezuela en Suriname. Verder is ook Schistosoma japonicum bekend. Deze is te vinden in China, Indonesië en de Filipijnen. Schistosoma mekongi is mogelijk in verschillende wijken van Cambodja en Laos Democratische Volksrepubliek. Tot slot zijn er ook nog de parasieten Schistosoma guineensis en de verwante S. intercalatum, die in regenwoudgebieden in Centraal-Afrika aanwezig zijn.

Urogenitale schistosomiasis
De parasiet Schistosoma haematobium bevindt zich in Afrika, het Midden-Oosten en Corsica (Frankrijk).

Symptomen: Intestinale of urogenitale schistosomiasis

Algemene symptomen

De reactie van het lichaam op eieren van de wormen veroorzaken de symptomen, en dus niet de worm zelf. Deze variëren afhankelijk van de soort worm en de fase van de infectie. De eerste symptomen treden op aan de huid binnen enkele dagen na de besmetting. Als de worm zich voor het eerst ingraaft in de huid, heeft de patiënt namelijk zogenaamde "zwemmersjeuk". Dit omvat jeuk in combinatie met een huiduitslag. De zwemmersjeuk geeft aan dat de schistosome zich vernietigt in de huid. In dit vroege stadium zijn sommige patiënten echter asymptomatisch. In een latere periode - meestal één tot twee maanden na de besmetting - treden meestal volgende symptomen op bij patiënten: buikpijn, gezwollen lymfeklieren (lymfadenopathie), een gezwollen lever (medische term: hepatomegalie) en milt (splenomegalie), hoesten, koorts, misselijkheid, rillingen en/of spierpijn.

Kenmerkende symptomen, afhankelijk van het soort worm

Intestinale symptomen omvatten buikpijn en mogelijk bloederige diarree. De patiënt vertoont bij urogenitale schistosomiasis plasproblemen en soms ook blaaspoliepen (goedaardige gezwellen in blaas met bloed in de urine). Hij moet vaker plassen (pollakisurie) en heeft daarbij pijn (dysurie), en bovendien bevindt zich soms bloed in de urine (hematurie). Vette urine is tevens mogelijk door verstopte lymfevaten in de nieren. Bij vrouwen leidt urogenitale schistosomiasis tot genitale letsels, abnormale vaginale bloedingen, pijn tijdens de geslachtsgemeenschap en knobbeltjes in de vulva. Urogenitale schistosomiasis bij manen veroorzaakt problemen met de prostaat en andere organen.

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk onderzoek

De arts voert een grondig lichamelijk onderzoek uit bij de patiënt. Hierbij is een anamnese (een grondig vraaggesprek) onontbeerlijk. De arts documenteert alle symptomen en klachten.

Diagnostisch onderzoek

Verdere onderzoeken zijn nodig om schistosomiasis te diagnosticeren. Zo voert de arts een volledig bloedonderzoek uit. Hij test de lever- en nierfunctie, en neemt bovendien een biopt (stukje weefsel) van de aangetaste organen. Tot slot is een ontlastingsstaaltje en een urinemonster noodzakelijk om te zoeken naar de eieren van de parasieten.

Differentiële diagnose

De arts verwart een schistosomiasis vaak met volgende aandoeningen:

Behandeling

Met het geneesmiddel praziquantel valt deze infectie te behandelen. De patiënt neemt dit medicijn gedurende één à twee dagen in. Als de infectie ernstig is of zich genesteld heeft in de hersenen, schrijft de arts corticosteroïden voor. Verder verminderen goede sanitaire voorzieningen in combinatie met zuiver drinkwater het risico op schistosomiasis. Meestal krijgen patiënten in risicogebieden periodiek een preventieve behandeling om de transmissie te voorkomen.

Prognose infectieziekte

Door een adequate en snelle behandeling is de prognose van de meeste patiënten zeer goed. Als de diagnose en daarop volgende behandeling snel gebeurt, vermijdt de patiënt namelijk ernstige complicaties en schade aan de organen. Het mortaliteitscijfer loopt volgens de Wereldgezondheidsorganisatie sterk uiteen, gaande van 20.000 tot 200.000 doden per jaar. Dit valt moeilijk in te schatten door het grote aantal complicaties en verborgen aandoeningen.

Complicaties chronische schistosomiasis

Mogelijke complicaties van chronische schistosomiasis omvatten blaaskanker, chronisch nierfalen (verminderde of afwezige nierfunctie), chronische leverschade en een vergrote milt (splenomegalie), onvruchtbaarheid, een obstructie (verstopping) van de nieren en de blaas, een ontsteking van de dikke darm (colon), epileptische aanvallen, herhaalde bloedinfecties als de bacteriën in de bloedbaan komen via een geïrriteerd colon, pulmonale hypertensie en rechtszijdig hartfalen. Deze complicaties treden vrijwel enkel op indien de patiënt geen behandeling krijgt. Kinderen hebben soms dwerggroei, ontwikkelingsproblemen en (ernstige) bloedarmoede (anemie), al zijn deze symptomen meestal om te keren door een snelle behandeling.

Lees verder

© 2016 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Schistosomiasis: infectie parasitaire wormen SchistosomaSchistosomiasis: infectie parasitaire wormen SchistosomaSchistosomiasis wordt ook wel bilharzia genoemd, naar de Duitse arts Theodor Bilharz (1825-1862) - de ontdekker van deze…
Strongyloidiasis: infectieziekte door wormStrongyloidiasis: infectieziekte door wormStrongyloidiasis is een infectieziekte, veroorzaakt door een worm. Deze darmparasiet komt voor in de dunne darm. De worm…
Strongyloidiasis: Infectie door spoelworm in het lichaamStrongyloidiasis: Infectie door spoelworm in het lichaamStrongyloidiasis is een chronische parasitaire infectie bij de mens veroorzaakt door Strongyloides stercoralis. Dit is e…
Katayama syndroom, symptomen en behandelingKatayama syndroom, symptomen en behandelingHet katayama syndroom is geen ziekte maar een ziektebeeld. Dit betekent dat het voor kan komen bij de infectie schistoso…
Onchocerciasis: Infectieziekte met symptomen aan huid & ogenOnchocerciasis: Infectieziekte met symptomen aan huid & ogenOnchocerciasis is een parasitaire infectieziekte veroorzaakt door een worm. Deze ziekte komt vooral voor in bepaalde geb…
Bronnen en referenties
  • http://emedicine.medscape.com/article/228392-differential
  • http://emedicine.medscape.com/article/228392-overview
  • http://www.cdc.gov/parasites/schistosomiasis/disease.html
  • http://www.cdc.gov/parasites/schistosomiasis/gen_info/faqs.html
  • http://www.cdc.gov/parasites/schistosomiasis/treatment.html
  • http://www.merckmanuals.com/home/infections/parasitic-infections/schistosomiasis
  • http://www.neglecteddiseases.gov/target_diseases/schistosomiasis
  • http://www.who.int/topics/tropical_diseases/factsheets/en/
  • https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001321.htm

Reageer op het artikel "Schistosomiasis: Parasitaire infectieziekte door wormen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 13-11-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Tropische aandoeningen
Bronnen en referenties: 9
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!