Antibioticaresistentie: Geen werking meer van antibiotica
Antibiotica werken door bacteriën te doden of te voorkomen dat deze zich verder ontwikkelen. Onjuist gebruik van antibiotica kan echter leiden tot de ontwikkeling van resistente bacteriën. Deze bacteriën blijven groeien ondanks de aanwezigheid van antibiotica, waardoor de meeste of alle antibiotica ineffectief worden tegen deze micro-organismen. Dit verschijnsel staat bekend als antibioticaresistentie en vormt een groot gezondheidsrisico. Het probleem komt vaak voor in ziekenhuizen en verpleeghuizen. Wetenschappers blijven nieuwe antibiotica ontwikkelen om effectief te blijven tegen sommige resistente bacteriën. Echter, sommige bacteriën zijn inmiddels zo resistent geworden dat ze nauwelijks meer te bestrijden zijn. Infecties met deze bacteriën kunnen levensbedreigend zijn, waardoor antibioticaresistentie een belangrijk probleem in de gezondheidszorg is.- Wat zijn antibioticaresistente bacteriën?
- Veel voorkomende bacteriën en veroorzaakte infecties
- Oorzaken van resistentie tegen antibiotica
- Blootstelling door voedselbronnen
- Geen antibiotica nemen zoals voorgeschreven
- Misbruik van antibiotica
- Onnodig gebruik van antibiotica
- Verspreiding van antibioticaresistente bacteriën
- Van persoon tot persoon
- Van dier op mens
- Problemen door weerstandige bacteriën
- Gevolgen van antibioticaresistentie voor de volksgezondheid
- Impact op behandelingsopties voor infecties
- Verhoogde sterfte door resistente infecties
- Antibioticaresistentie in de ziekenhuisomgeving
- Verspreiding van resistente bacteriën in ziekenhuizen
- Zorgverleners en besmettingspreventie
- Antibioticaresistentie en de rol van de landbouwsector
- Antibiotica in de veehouderij: Risico's en gevolgen
- Beleid en maatregelen tegen misbruik van antibiotica in de landbouw
- Antibioticaresistentie en de impact op de wereldwijde gezondheidszorgkosten
- Verhoogde zorgkosten door langdurige ziekenhuisopnames
- De rol van preventieve maatregelen in het verminderen van kosten
- Toekomstige benaderingen van antibioticaresistentie: Innovaties en onderzoek
- Nieuwe antibiotica en alternatieve therapieën
- Preventie en educatie om antibioticaresistentie tegen te gaan
- Rol van genetica in antibioticaresistentie
- Genetische mutaties in bacteriën
- Overdracht van resistentie via genetisch materiaal
- Antibioticaresistentie in de gemeenschapszorg versus ziekenhuiszorg
- Verspreiding van resistente bacteriën in gemeenschappen
- Maatregelen in de gemeenschapszorg om resistentie te verminderen
- Impact van antibioticaresistentie op kwetsbare bevolkingsgroepen
- Ouderen en resistentie tegen infecties
- Zorg voor immuungecompromitteerde patiënten
- Antibioticaresistentie in ontwikkelingslanden: Een groeiend probleem
- Ongecontroleerde verkoop van antibiotica
- Oplossingen voor antibioticaresistentie in ontwikkelingslanden
- De rol van vaccinatie in de strijd tegen antibioticaresistentie
- Vaccinatie tegen infecties die antibioticaresistentie bevorderen
- Onderzoek naar nieuwe vaccins tegen resistente bacteriën
- Preventie van antibioticaresistentie
- Praktische tips voor het leven met / omgaan met antibioticaresistentie
- Gebruik antibiotica alleen wanneer het nodig is
- Verhoog je bewustzijn over de risico's van overmatig gebruik
- Let op de juiste dosering en de volledige kuur
- Vermijd het delen van antibiotica
- Verbeter hygiëne en preventie van infecties
- Laat regelmatig bloedonderzoek doen
- Zorg voor goede controle van chronische infecties
- Begrijp de risico’s van ziekenhuisinfecties
- Houd je aan de voorgeschreven behandelingen
- Misvattingen rond antibioticaresistentie
- Antibioticaresistentie komt alleen voor bij ziekenhuispatiënten
- Antibioticaresistentie ontstaat alleen door verkeerd gebruik van antibiotica
- Antibioticaresistentie is alleen een probleem voor de toekomst
- Er zijn altijd alternatieven voor antibioticaresistente infecties
- Antibioticaresistentie is alleen een probleem in ontwikkelingslanden
- Als je geen symptomen hebt, ben je niet besmettelijk voor resistente bacteriën
- Antibioticaresistentie kan alleen worden voorkomen door het beperken van antibiotica-gebruik
Wat zijn antibioticaresistente bacteriën?
Antibioticaresistente bacteriën zijn bacteriën die niet volledig kunnen worden geremd of gedood door een antibioticum. Resistente bacteriën blijven groeien en vermenigvuldigen zich, waardoor infecties uiteindelijk moeilijker te behandelen zijn. Het antibioticum heeft mogelijk wel effectief gewerkt voordat de resistentie optrad. Bacteriën kunnen resistent worden tegen antibiotica door hun structuur of functie aan te passen om te voorkomen dat ze door het antibioticum worden gedood. Dit mechanisme kan op verschillende manieren gebeuren:- bacteriën kunnen het antibioticum neutraliseren voordat het effect heeft
- bacteriën kunnen het antibioticum naar buiten pompen
- bacteriën kunnen de plaats (receptor) veranderen waar het antibioticum normaal werkt
- bacteriën kunnen genetisch materiaal muteren (wijzigen) en overbrengen dat codeert voor resistentie tegen andere bacteriën
De resistente bacteriën die het effect van het antibioticum overleven, gaan zich vermenigvuldigen, verspreiden naar anderen en veroorzaken verdere infecties in het gezin, de gemeenschap en/of de gezondheidszorg. Op hun beurt zijn deze infecties beter bestand tegen een volgende ronde van hetzelfde antibioticum.
Veel voorkomende bacteriën en veroorzaakte infecties
De volgende lijst biedt een overzicht van veelgebruikte bacteriën die zeer resistent zijn geworden, samen met de infecties die ze mogelijk veroorzaken.| Bacterie | Mogelijke infecties |
|---|---|
| Acinetobacter baumannii | Patiënten met een zwak immuunsysteem: pneumonie (gewoonlijk beademingsgerelateerd), urineweginfectie, septikemie, centraal-veneuze katheter-gerelateerde infecties, traumatische wondinfecties |
| Door de gemeenschap verkregen methicilline-resistente Staphylococcus aureus (cMRSA) | Necrotiserende pneumonie, huidinfecties, steenpuisten, abces (gezien bij via een ader toegediende medicatie, atleten die apparatuur delen, dagverblijven, militair personeel, gevangenissen) |
| Enterococcus faecium (E. faecium) vancomycine-resistente enterococci (VRE) | Meningitis (hersenvliesontsteking met hoofdpijn en een stijve nek), urineweginfectie, bacteriëmie (centraal-veneuze katheter-gerelateerd), endocarditis (ontsteking van de binnenkant van het hart), infecties op de plaats van de operatie |
| Escherichia coli (E. coli) - CTX-M breedspectrum bèta-lactamasen (ESBL) | Urineweginfecties |
| Klebsiella pneumoniae-expanded spectrum beta-lactamases (ESBL) | Pneumonieën (longontstekingen), urineweginfecties, hogere luchtweginfecties, chirurgische wondinfecties |
| Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA) | Infecties van huid / zacht weefsel, urineweginfectie, bacteriëmie, toxisch shock syndroom, pneumonie, osteomyelitis (botontsteking), endocarditis, meningitis; geassocieerd met IV-katheters |
| Multi-drug resistente Mycobacterium tuberculosis (MDR-TB) | Tuberculose (longinfectie) |
| Pseudomonas aeruginosa (multidrug-resistente stammen) | Urineweginfecties, bloedbaaninfecties, pneumonieën, huid- en weke delen infecties, endocarditis, meningitis, chirurgische site-infecties |
| Staphylococcus epidermidis (methicillineresistent) | Bacteriëmie, katheter-, implantaat- en prothesegerelateerde infecties (biofilmformaties), endocarditis |
| Streptococcus pneumoniae (bestand tegen meerdere geneesmiddelen) | Pneumonie, meningitis, otitis media (middenoorontsteking), sinusitis, bronchitis (ontsteking van luchtpijpvertakkingen), bacteriëmie, peritonitis (ontsteking van het buikvlies door infectie in de buikholte), cellulitis (huidinfectie met rode en gezwollen huid), meningitis, artritis (gewrichtsontsteking) |
| Vancomycine-intermediaire en resistente Staphylococcus aureus (VISA / hVISA / VRSA) | Infecties van huid / weke delen, urineweginfectie, bacteriëmie, toxisch shock syndroom, pneumonie, osteomyelitis, endocarditis, meningitis |
Oorzaken van resistentie tegen antibiotica
Het overmatig gebruik van antibiotica is een belangrijke oorzaak van antibioticaresistentie. Dit geldt zowel voor mensen als voor dieren. Bepaalde praktijken verhogen het risico op resistente bacteriën.Blootstelling door voedselbronnen
Antibiotica worden veel gebruikt in de landbouw. Dit kan leiden tot de aanwezigheid van resistente bacteriën in de voedselvoorziening.Geen antibiotica nemen zoals voorgeschreven
Wanneer een patiënt niet alle voorgeschreven antibiotica gebruikt, doses overslaat of restjes antibiotica gebruikt, kunnen de bacteriën zich aanpassen en verder groeien ondanks de behandeling. Dit kan ertoe leiden dat de infectie niet volledig reageert op een toekomstige behandeling met hetzelfde antibioticum.Misbruik van antibiotica
Antibiotica kopen zonder doktersvoorschrift of het gebruik van antibiotica van een andere patiënt kan bijdragen aan de ontwikkeling van resistentie.Onnodig gebruik van antibiotica
Veel verkoudheden, keelontstekingen, luchtweginfecties, oorinfecties en sinusinfecties worden veroorzaakt door virussen. Antibiotica zijn niet effectief tegen virussen, maar veel patiënten begrijpen dit niet en vragen om antibiotica die niet nodig zijn. Dit leidt tot overmatig gebruik van antibiotica, waarvan wordt geschat dat één op de drie doktersvoorschriften voor antibiotica overbodig is.Verspreiding van antibioticaresistente bacteriën
Antibioticaresistentie verspreidt zich van persoon tot persoon of van dier op mens.Van persoon tot persoon
Eén patiënt kan andere patiënten of personeel in een verpleeghuis, spoedeisende afdeling of ziekenhuis infecteren. Zorgverleners kunnen ook anderen besmetten met resistente bacteriën. Verder kunnen patiënten anderen besmetten met wie ze in contact komen.Van dier op mens
Antibioticaresistente bacteriën kunnen zich van dieren naar mensen verspreiden via voedsel dat besmet is met bacteriën uit dierlijke uitwerpselen.Problemen door weerstandige bacteriën
Antibioticaresistentie veroorzaakt verschillende problemen:- de noodzaak voor sterkere antibiotica met mogelijke ernstige bijwerkingen
- hogere medische kosten en duurdere behandelingen
- moeilijker te behandelen ziekten of infecties die zich verder verspreiden
- ernstige gezondheidsproblemen en zelfs overlijden
- verhoogd aantal ziekenhuisopnames en langere ziekenhuisverblijven
Een groeiend aantal infecties, zoals longontsteking, tuberculose (bacteriële infectie met longproblemen), gonorroe, bloedvergiftiging en salmonellose, zijn moeilijker te behandelen omdat de antibiotica die artsen voorschrijven om deze aandoeningen te bestrijden, minder effectief worden.