Ziekte van Dent: Chronische nieraandoening bij mannen
De ziekte van Dent is een chronische nieraandoening die vrijwel uitsluitend mannen treft. Deze erfelijke aandoening kent twee types, waarbij type 1 beperkt blijft tot urine- en nierproblemen, terwijl type 2 gepaard kan gaan met aanvullende symptomen zoals botproblemen. De behandeling bestaat uit supplementen, medicatie en andere therapieën. De vooruitzichten voor patiënten met deze zeldzame ziekte kunnen sterk variëren. Drs. Dent en Friedman beschreef de ziekte van Dent voor het eerst in de medische literatuur in 1964.- Synoniemen van de ziekte van Dent
- Epidemiologie chronische nieraandoening bij mannen
- Prevalentie en incidentie
- Leeftijd van presentatie
- Geslachtsverschillen
- Mechanisme
- Functie van het CLCN5-gen
- Fysiopathologie van de aandoening
- Genetische overerving
- Oorzaken en erfelijkheid
- Genmutatie
- Overerving
- Risicofactoren
- Genetische predispositie
- Geslacht en leeftijd
- Nierproblemen in de familie
- Risicogroepen
- Mannen met een familiegeschiedenis
- Patiënten met chronische nierziekten
- Zonen van draagsters
- Symptomen: Nier- en botproblemen
- Alarmsymptomen
- Nierstenen en nierproblemen
- Verstoring van de botgezondheid
- Progressieve nierinsufficiëntie
- Diagnose en onderzoeken
- Behandeling van type 1 en type 2
- Prognose: Variabel verloop
- Behandeling en ziektebeheer
- Langdurige gevolgen
- Levensverwachting
- Complicaties van de ziekte van Dent
- Preventie en levensstijl
- Praktische tips voor het omgaan met de ziekte van Dent
- Zorg goed voor je nieren
- Volg een dieet dat de nierfunctie ondersteunt
- Beheer de elektrolytenbalans
- Hydratatie is essentieel
- Controleer je bloeddruk
- Beheer van andere medische aandoeningen
- Stel een zorgteam samen
- Wees alert op symptomen van nierfalen
- Ondersteuning voor mentaal welzijn
- Genetisch advies
- Monitor je progressie en bespreek behandelingsopties
- Misvattingen rond ziekte van Dent
- De ziekte van Dent komt alleen voor bij mannen
- De ziekte van Dent kan niet worden behandeld
- De ziekte van Dent leidt altijd tot nierfalen
- De ziekte van Dent is te wijten aan slechte levensstijlkeuzes
- De ziekte van Dent is hetzelfde als andere nierziekten
- Er zijn geen genetische tests voor de ziekte van Dent
- De ziekte van Dent is zeldzaam, dus het komt niet vaak voor
Synoniemen van de ziekte van Dent
De ziekte van Dent staat ook bekend onder de volgende synoniemen:- Dents' ziekte
- idiopathische laag-moleculair-gewicht proteïnurie met hypercalciurie en nefrocalcinose
- X-gebonden recessieve hypercalciurische hypofosfatemische rachitis (botaandoening met tekort aan vitamine D, calcium of fosfaat)
- X-gebonden recessieve nephrolithiasis met nierfalen
Epidemiologie chronische nieraandoening bij mannen
De ziekte van Dent is een zeldzame chronische nierziekte. Sinds de eerste beschrijving van de aandoening zijn er enkele honderden getroffen families gerapporteerd. Mogelijk zijn er meer patiënten met milde symptomen die geen diagnose krijgen of met andere nieraandoeningen worden verward. De ziekte wordt onderverdeeld in twee types, waarbij type 1 vaker voorkomt dan type 2, met slechts enkele tientallen bekende patiënten met type 2.Prevalentie en incidentie
De Ziekte van Dent is een zeldzame aandoening, met een geschatte prevalentie van 1 op 50.000 tot 1 op 100.000 patiënten in de algemene bevolking. Het is echter vaker aanwezig in bepaalde families, vooral bij mannen, aangezien het gaat om een X-gebonden genetische aandoening.Leeftijd van presentatie
De ziekte wordt meestal gediagnosticeerd in de kindertijd of vroege volwassenheid, vaak tussen de leeftijd van 10 en 30 jaar. De symptomen kunnen in sommige gevallen pas later in het leven duidelijk worden, maar meestal wordt de aandoening op jonge leeftijd herkend door de progressieve nierproblemen.Geslachtsverschillen
Mannen lopen een significant hoger risico op de Ziekte van Dent, aangezien de aandoening X-gebonden is. Vrouwen kunnen ook drager zijn, maar ontwikkelen vaak geen symptomen, of de symptomen zijn minder ernstig. Dit verschil in prevalentie komt doordat mannen slechts één X-chromosoom hebben, terwijl vrouwen er twee hebben, waarvan één het defecte gen kan compenseren.Mechanisme
De Ziekte van Dent is het gevolg van mutaties in het CLCN5-gen, dat codeert voor een chloride-kanaal in de nieren. Deze mutaties leiden tot een defect in de nierfunctie, specifiek in de tubuli van de nieren, waardoor er een verminderde opname van belangrijke stoffen zoals calcium en fosfaat optreedt.Functie van het CLCN5-gen
Het CLCN5-gen codeert voor een chloride-kanaal in de nieren, dat een cruciale rol speelt in de filtratie en reabsorptie van verschillende stoffen, waaronder fosfaat, calcium, magnesium en andere elektrolyten. Wanneer dit gen defect is, kunnen de nieren deze stoffen niet goed meer reabsorberen, wat leidt tot een verlies van mineralen in de urine.Fysiopathologie van de aandoening
Het defect in het chloride-kanaal veroorzaakt een verstoorde ionenbalans in de nieren. Dit resulteert in een verhoogde uitscheiding van calcium en fosfaat, wat kan leiden tot nierstenen, botafwijkingen en, op de lange termijn, chronische nierinsufficiëntie. Het mechanisme achter deze verstoorde reabsorptie leidt tot een verminderde concentratie van calcium en fosfaat in het bloed, wat de algemene homeostase van het lichaam verstoort.Genetische overerving
De Ziekte van Dent wordt overgedragen via een X-gebonden recessief patroon. Dit betekent dat het defecte gen op het X-chromosoom aanwezig is, en dat mannen met het defect op hun enige X-chromosoom de ziekte zullen ontwikkelen. Vrouwen die het defect op hun X-chromosoom dragen, zullen meestal geen symptomen vertonen of slechts milde symptomen hebben.Oorzaken en erfelijkheid
Genmutatie
De ziekte van Dent wordt veroorzaakt door mutaties in de CLCN5- of OCRL-genen. Mutaties in het CLCN5-gen leiden tot type 1, wat de meest voorkomende vorm is (ongeveer 60% van de gevallen). Type 2 wordt veroorzaakt door mutaties in het OCRL-gen (ongeveer 15% van de gevallen). Bij andere patiënten is de genetische oorzaak van de ziekte nog onbekend. De eiwitten die door deze genen worden geproduceerd, spelen een cruciale rol in de normale nierfunctie. Mutaties verstoren de reabsorptiefunctie van de proximale tubuli (nierbuisjes), wat leidt tot progressieve nierproblemen bij patiënten met de ziekte van Dent.Overerving
De ziekte van Dent heeft een X-gebonden recessieve overervingswijze. De CLCN5- en OCRL-genen bevinden zich op het X-chromosoom, één van de twee geslachtschromosomen. Bij mannen, die slechts één X-chromosoom hebben, is een enkele gemuteerde kopie van het gen voldoende om de symptomen te veroorzaken. Vrouwen hebben twee X-chromosomen, en daarom zijn mutaties in beide kopieën nodig voor het tot uiting komen van de ziekte, wat uiterst zeldzaam is. Vrouwen zijn vaak dragers van de gemuteerde genen en kunnen de aandoening doorgeven, maar vertonen meestal zelf geen of slechts milde symptomen zoals proteïnurie (verlies van eiwitten in de urine) en hypercalciurie (verhoogd calciumgehalte in de urine). Ernstige nierproblemen zoals chronisch nierfalen komen zelden voor bij vrouwelijke dragers.Risicofactoren
De belangrijkste risicofactor voor de Ziekte van Dent is genetische aanleg. Aangezien de aandoening X-gebonden is, zijn mannen veel vaker getroffen dan vrouwen. Er zijn ook andere risicofactoren die de ernst van de ziekte kunnen beïnvloeden, zoals de aanwezigheid van bijkomende nierziekten of andere genetische afwijkingen.Genetische predispositie
Het hebben van een familiegeschiedenis van de Ziekte van Dent is de belangrijkste risicofactor. Aangezien de aandoening X-gebonden is, hebben broers van patiënten een hogere kans om de ziekte te ontwikkelen. Dragers van het defecte gen kunnen het doorgeven aan hun nakomelingen, maar vertonen zelf vaak geen symptomen of hebben milde klachten.Geslacht en leeftijd
Mannen hebben een veel hoger risico om de Ziekte van Dent te ontwikkelen dan vrouwen, aangezien zij slechts één X-chromosoom hebben. De ziekte wordt vaak op jonge leeftijd gediagnosticeerd, meestal tussen de 10 en 30 jaar, hoewel de symptomen later in het leven kunnen optreden.Nierproblemen in de familie
Mensen met een familiegeschiedenis van nierziekten of nierstenen kunnen ook een verhoogd risico hebben, omdat de Ziekte van Dent vaak gepaard gaat met nierstenen en progressieve nierfunctiestoornissen.Risicogroepen
Mannen, vooral diegenen met een familiegeschiedenis van de Ziekte van Dent, lopen het grootste risico op het ontwikkelen van de aandoening. Ook mensen met een genetische aanleg voor nieraandoeningen kunnen meer kans hebben om deze ziekte te ontwikkelen.Mannen met een familiegeschiedenis
Mannen met een familiegeschiedenis van de Ziekte van Dent hebben een verhoogd risico, omdat de aandoening X-gebonden is. Draagsters van het defecte gen kunnen de aandoening aan hun zonen doorgeven, hoewel ze zelf vaak geen symptomen vertonen.Patiënten met chronische nierziekten
Patiënten met andere chronische nieraandoeningen, zoals nierfalen of nierstenen, kunnen meer kans hebben om de Ziekte van Dent te ontwikkelen. Het is belangrijk om regelmatig medisch advies in te winnen bij risicogroepen.Zonen van draagsters
Zonen van vrouwen die dragers zijn van het defecte CLCN5-gen hebben 50% kans om de Ziekte van Dent te ontwikkelen. Dit geldt alleen voor zonen, omdat de aandoening X-gebonden is.Symptomen: Nier- en botproblemen
De symptomen van de ziekte van Dent verschijnen meestal in de vroege kinderjaren en verergeren na verloop van tijd. De snelheid van progressie en de ernst van de symptomen kunnen sterk variëren tussen patiënten, en niet alle symptomen zijn altijd aanwezig.Nieren
Patiënten verliezen een grote hoeveelheid eiwitten in de urine, wat bekend staat als tubulaire proteïnurie. Er is ook een verhoogd calciumgehalte in de urine (hypercalciurie). In de nieren kunnen kalkafzettingen (nefrocalcinose) en nierstenen (nefrolithiase) ontstaan. Nierstenen kunnen leiden tot symptomen zoals buikpijn, pijn bij het plassen (dysurie), frequente aandrang om te plassen, vaak plassen (pollakisurie), verstopping van de urinewegen, herhaalde urineweginfecties en bloed in de urine (hematurie). Nierfalen, het eindstadium van de progressieve nierproblemen, kan optreden in de vroege tot midden volwassenheid. Dit is levensbedreigend als de nieren niet langer in staat zijn om vloeistoffen en afvalstoffen uit het lichaam te filteren. Type 2 wordt niet altijd geassocieerd met nierafwijkingen.
Rachitis
Rachitis is een botaandoening die gepaard gaat met een tekort aan vitamine D en bepaalde mineralen (waaronder calcium). Bij kinderen kan rachitis leiden tot gebogen en vervormde benen en een geleidelijke verweking van de botten (osteomalacie). Kinderen kunnen ook trager groeien dan normaal, wat resulteert in een kleiner dan normaal gestalte. Bij volwassenen, waarbij de groeiplaat niet meer aanwezig is, kan osteomalacie optreden. Ook kunnen botpijn, moeite met lopen en een verhoogd risico op osteoporose (verlies van botmassa met risico op botbreuken) optreden.
Bijkomende symptomen type 2
Patiënten met type 2 kunnen een milde verstandelijke handicap, verminderde spierspanning (hypotonie) en vertroebeling van de ooglens ervaren, wat in medische termen cataract wordt genoemd. Deze oogafwijking veroorzaakt vaak weinig tot geen symptomen. Sommige patiënten met type 2 kunnen een tekort aan vitamine A hebben, wat leidt tot verminderd nachtzicht en droge ogen (xeroftalmie). Sommige wetenschappers plaatsen type 2 ook onder het Lowe-syndroom (een milde variant van dit syndroom).
Alarmsymptomen
De Ziekte van Dent veroorzaakt een verscheidenheid aan symptomen die vaak te maken hebben met nierstenen, verstoorde botontwikkeling en nierinsufficiëntie.Nierstenen en nierproblemen
De meest voorkomende alarmsymptomen zijn nierstenen, die pijn en verstopping van de urinewegen kunnen veroorzaken. Dit kan leiden tot bloed in de urine, koliekpijn en frequente urineweginfecties.Verstoring van de botgezondheid
Patiënten met de Ziekte van Dent kunnen last hebben van botafwijkingen door de verstoorde mineralenbalans. Dit kan leiden tot zwakte in de botten, botpijn en, in sommige gevallen, botbreuken.Progressieve nierinsufficiëntie
Na verloop van tijd kan de ziekte leiden tot progressieve nierinsufficiëntie, wat zich uit in vermoeidheid, zwelling, verhoogde bloeddruk en andere symptomen van nierfalen.Diagnose en onderzoeken
Lichamelijk onderzoekDe symptomen beginnen vaak in de kindertijd, maar de diagnose kan uitdagend zijn en wordt soms pas in de volwassenheid gesteld. Wanneer een patiënt proteïnurie heeft in combinatie met hypercalciurie en een of meer van de volgende aandoeningen, kan dit wijzen op de ziekte van Dent:
- chronisch nierfalen
- hematurie
- hypofosfatemie (verlaagd fosfaatgehalte in het bloed)
- nefrocalcinose
- nierstenen
Diagnostisch onderzoek
Een urineonderzoek is noodzakelijk. Daarnaast kan een nierbiopsie worden uitgevoerd waarbij een weefselmonster uit de nier wordt genomen en microscopisch wordt onderzocht. De diagnose van de ziekte van Dent wordt bevestigd door genetisch onderzoek.
Differentiële diagnose
De volgende aandoeningen en syndromen kunnen worden verward met de ziekte van Dent vanwege de gelijkaardige symptomen:
- acute tubulo-interstitiële nefritis (nierontsteking) met uveïtis (Tinu-syndroom)
- adenine fosforibosyltransferase (APRT) deficiëntie
- anorexia nervosa (eetstoornis gekenmerkt door obsessie met voeding en gewicht, een vervormd lichaamsbeeld, en fysieke en psychische symptomen)
- auto-immune interstitiële nefritis (ontsteking van de ruimten tussen de nierbuisjes)
- bijwerkingen van een niertransplantatie
- cystinose (afwijkingen in nieren, ogen en andere organen)
- cystinurie (cystinestenen in nieren, urineleider en blaas, met pijn in de zij of rug)
- de ziekte van Wilson
- familiaire hypercalciurie-hypomagnesiëmie-nefrocalcinose (Michelis-Castrillo syndroom)
- fructose-intolerantie
- galactosemie (falen van afbraak van galactose)
- glycogeenstapelingsziekte (ziekte van von Gierke)
- het Fanconi-syndroom (aandoening van de nierbuisjes)
- het Lowe-syndroom
- het Sjögren-syndroom
- lichte keten nefropathie (geassocieerd met multiple myeloom, ook bekend als ziekte van Kahler)
- mitochondriale ziekten (zoals cytochroom c-oxidase deficiëntie)
- nefrotisch syndroom (nierziekte gekenmerkt door te veel eiwit in de urine)
- primaire hyperoxalurie (terugkerende blaasstenen en nierstenen)
- tyrosinemie
Behandeling van type 1 en type 2
Anno augustus 2024 zijn er door het lage aantal patiënten nog steeds weinig grootschalige klinische studies beschikbaar, waardoor de behandeling van de ziekte van Dent uitdagend blijft. De ziekte van Dent is niet te genezen, en daarom is een ondersteunende en symptomatische behandeling aanbevolen. Hierbij kan een multidisciplinair team van artsen betrokken zijn, waaronder een kinderarts, internist, nefroloog (nierarts), uroloog, diëtist, oogarts en andere zorgprofessionals.Nieren
Om nierstenen te voorkomen en het calciumgehalte in de urine te verlagen, kunnen medicijnen worden voorgeschreven. Het gebruik van deze medicijnen kan echter significante bijwerkingen hebben. ACE-remmers kunnen helpen het eiwitgehalte in het bloed te verlagen. Bij chronisch nierfalen kan nierdialyse of een niertransplantatie noodzakelijk zijn.
Rachitis
De behandeling van rachitis omvat doorgaans vitamine D-suppletie. Artsen moeten voorzichtig zijn met deze behandeling, omdat dit mogelijk de hypercalciurie kan verergeren. Indien nodig kan ook vitamine A worden voorgeschreven. Groeistoornissen worden behandeld met groeihormoonsuppletie.
Prognose: Variabel verloop
De prognose voor patiënten met de Ziekte van Dent varieert, afhankelijk van het tijdstip van diagnose en de ernst van de nieraandoening. Bij tijdige diagnose en behandeling kunnen de symptomen vaak goed beheerd worden.Behandeling en ziektebeheer
Er is geen genezing voor de Ziekte van Dent, maar de symptomen kunnen vaak worden beheerd met medicatie, dieetmaatregelen en in sommige gevallen chirurgie om nierstenen te verwijderen. Patiënten kunnen baat hebben bij een aangepaste behandeling, zoals het gebruik van fosfaatbinders en vitamine D-therapie.Langdurige gevolgen
De Ziekte van Dent kan leiden tot chronische nierinsufficiëntie en botproblemen. In ernstige gevallen kan nierdialyse of een niertransplantatie nodig zijn. De prognose is het beste als de aandoening vroeg wordt opgemerkt en behandeld.Levensverwachting
De levensverwachting voor patiënten met de Ziekte van Dent kan normaal zijn, mits de nierfunctie goed wordt gemonitord en adequaat behandeld. Vroege medische interventie kan de ziekteprogressie vertragen en complicaties verminderen.Complicaties van de ziekte van Dent
De ziekte van Dent, een zeldzame erfelijke aandoening die voornamelijk de nieren aantast, kan leiden tot verschillende complicaties. Hieronder worden enkele belangrijke complicaties beschreven.Chronische nierziekte
Patiënten met de ziekte van Dent hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van chronische nierziekte. Dit kan voortkomen uit de voortschrijdende schade aan de niertubuli, wat leidt tot een geleidelijke afname van de nierfunctie. Dit kan uiteindelijk resulteren in nierfalen.
Nierstenen
Door de abnormale afzetting van calcium en andere mineralen in de nieren, kunnen patiënten met de ziekte van Dent ook nierstenen ontwikkelen. Deze stenen kunnen ernstige pijn veroorzaken en kunnen leiden tot obstructie van de urinewegen, wat verder de nierfunctie kan schaden.
Elektrolytenstoornissen
De ziekte van Dent kan leiden tot verstoringen in de elektrolytenbalans, zoals hypercalciëmie (verhoogd calciumgehalte in het bloed) en hypokaliëmie (laag kaliumgehalte). Deze aandoeningen kunnen symptomen veroorzaken zoals spierzwakte, hartritmestoornissen en neurologische problemen.
Botafwijkingen
Door de verstoorde mineralenhuishouding kunnen patiënten met de ziekte van Dent ook botafwijkingen ontwikkelen, waaronder osteoporose of botontkalking. Dit verhoogt het risico op fracturen en andere skeletproblemen.
Verhoogd risico op infecties
Patiënten kunnen een verhoogd risico hebben op urineweginfecties door de aanwezigheid van nierstenen en het functioneren van de nieren. Frequent terugkerende infecties kunnen de kwaliteit van leven beïnvloeden en verdere nierbeschadiging veroorzaken.
Groeiachterstand en ontwikkelingsproblemen
Bij kinderen met de ziekte van Dent kan er sprake zijn van groeiachterstand en ontwikkelingsproblemen als gevolg van de effecten op de nierfunctie en de elektrolytenbalans. Dit kan leiden tot achterstanden in de fysieke en mentale ontwikkeling.
Psychosociale impact
De ziekte van Dent kan ook een aanzienlijke psychosociale impact hebben op patiënten en hun families. De chronische aard van de aandoening, samen met de symptomen en complicaties, kan leiden tot emotionele stress en verminderde kwaliteit van leven.
Het is cruciaal voor patiënten met de ziekte van Dent om regelmatig medische controles te ondergaan om complicaties vroegtijdig op te sporen en te beheren.
Preventie en levensstijl
Hoewel de ziekte van Dent erfelijk is en niet volledig kan worden voorkomen, kunnen de volgende maatregelen helpen om de symptomen te beheersen en de kwaliteit van leven te verbeteren:Vroege diagnose en behandeling
Een tijdige diagnose en behandeling kunnen helpen om de voortgang van nierproblemen te vertragen en complicaties te voorkomen.
Regelmatige medische controles
Regelmatige opvolging bij een nefroloog en andere specialisten kan helpen bij het monitoren van de nierfunctie en andere gerelateerde gezondheidsaspecten.
Gezonde voeding
Een dieet dat arm is aan calcium en eiwitten kan helpen om nierstenen en hypercalciurie te verminderen. Een diëtist kan adviseren over een passend voedingspatroon.
Vitamines en supplementen
Het zorgvuldig gebruik van vitamine D en andere supplementen, zoals voorgeschreven door een arts, kan helpen bij het beheersen van rachitis en andere symptomen.
Hydratatie
Voldoende vochtinname is cruciaal om nierstenen te voorkomen en de nierfunctie te ondersteunen.
Stressbeheer
Het beheersen van stress kan helpen bij het verminderen van de belasting op de nieren en het verbeteren van het algemene welzijn.
Ondersteuning en therapie
Psychologische ondersteuning en therapie kunnen nuttig zijn voor patiënten die omgaan met de uitdagingen en stress van een chronische ziekte.
