InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Oogziekte van Graves: Schildklierziekte met uitpuilende ogen

Oogziekte van Graves: Schildklierziekte met uitpuilende ogen

Oogziekte van Graves: Schildklierziekte met uitpuilende ogen Jaarlijks presenteren zich in Nederland enkele honderden nieuwe patiënten met oogafwijkingen veroorzaakt door de ziekte van Graves, een auto-immuunaandoening. Hierbij zijn het vetweefsel in de oogkas en de spieren in de oogkas ontstoken door een ontstekingsreactie tegen het eigen weefsel. Een snelle behandeling is vereist omdat de oogziekte van Graves mogelijk blindheid als gevolg heeft. De oogaandoeningen als gevolg van de ziekte van Graves krijgen voornamelijk een symptomatische behandeling.

Ziekte van Graves

Een auto-immuun schildklierziekte ontstaat wanneer het lichaam antistoffen van de schildklier aanvalt. Bij sommige patiënten vallen deze zelfde antilichamen ook de weefsels rond de oogbol aan. Het is niet precies bekend waarom dit bij sommige patiënten wel en bij andere patiënten niet gebeurt. De ziekte van Graves is een auto-immuunziekte die meestal optreedt in combinatie met een overactieve schildklier. Soms treedt de oogziekte van Graves op wanneer de schildklier normaal lijkt te werken. Patiënten met een ogenschijnlijk normale schildklier hebben bij de oogziekte van Graves echter veelal vroeger een abnormale schildklierfunctie gehad of soms treedt de abnormale schildklierfunctie in de toekomst nog op.

De ziekte van Graves is een auto-immuunaandoening die vaker bij vrouwen (16/100.000) dan bij mannen (3/100.000) voorkomt. De oogziekte treedt meestal op op middelbare leeftijd. Symptomen zijn onder andere uitpuilende ogen, lichtschuwheid, vaak ook een struma (kropgezwel) en een verhoogd metabolisme (vermagering, zenuwachtigheid, hartkloppingen, …). De arts diagnosticeert dit klinisch of via een bloedonderzoek. Een patiënt neemt hiervoor schildklierproductieremmers en jodiumtabletten hetgeen de schildklier lam legt. Het kropgezwel valt chirurgisch te verwijderen.

Oorzaken: Ontsteking vetweefsel en spieren in oogkas

Ongeveer 30% van de patiënten met de ziekte van Graves vertoont Graves’ oftalmopathie (oogziekte van Graves). De oorzaak van de oogziekte van Graves is meestal een te snel werkende schildklier, maar soms is een te traag werkende of een normale schildklier toch ook de oorzaak van de ziekte. Waarom de ziekte niet bij alle Graves-patiënten optreedt, is niet duidelijk, maar roken is een mogelijke risicofactor.

Symptomen: Uitpuilende ogen

Bij de oogziekte van Graves ontstaat er een ontsteking aan de spieren in de ogen en het vetweefsel in de oogkas. Een zwelling in de oogkassen duwt de inhoud als het ware naar buiten. De patiënt heeft daarom uitpuilende ogen (exophthalmus, exoftalmie) die als het ware wijdopen gesperd en bol zijn. De ogen zijn pijnlijk (oogpijn) en ook het oogknipperen is mogelijk pijnlijk. Verder is het oog rood of ontstoken (oogontsteking), en de oogleden zijn gezwollen of ingetrokken. Verder heeft hij het gevoel dat er iets korrelig in zijn ogen zit, heeft hij droge ogen, heeft hij glazige ogen en voelt hij druk op de ogen. De patiënt ziet wazig (wazig gezichtsvermogen) en ook dubbelzien (diplopie) is mogelijk door de mindere werking van de oogspieren. Soms presenteert een patiënt zich met lagoftalmie, een symptoom waarbij de patiënt de oogleden niet meer volledig kan sluiten. De patiënt is daarnaast lichtschuw (medische term is "fotofobie"). Tot slot lijdt een patiënt mogelijk aan visusverlies. Bij sommige patiënten vallen de uitpuilende ogen mee, maar dit is gevaarlijk daar de druk in de oogkas dan stijgt. De oogzenuw raakt vervolgens beklemd wat resulteert in blindheid. Gelukkig komt dit laatste zelden voor omdat de behandeling tijdig gebeurt bij de meeste patiënten. Mensen met diabetes mellitus lopen meer kans op “Dysthyreoïde opticus neuropathie” (afgeklemde oogzenuw met mogelijke blindheid als gevolg).

Diagnose en onderzoeken

Diagnostisch onderzoek

De arts stelt de diagnose op basis van de klinische symptomen en via een bloedonderzoek. Soms beveelt hij een CT-scan van de oogkas en ogen of MRI-scan van de oogkas aan. Bij de scan ziet hij de zwelling van de oogspieren of een toename van het oogkasvet. De oogarts doet verder een grondig oogheelkundig onderzoek. Bij ernstige gevallen doet de arts een gezichtsveldonderzoek, een kleurentest, en eventueel een elektrofysiologisch onderzoek waarmee hij de conditie van de oogzenuw beoordeelt.

Differentiële diagnose

De differentiële diagnoses omvatten:
  • angststoornissen
  • cocaïnetoxiciteit
  • feochromocytoom
  • geneesmiddel-geïnduceerde hyperthyreoïdie
  • geneesmiddel-geïnduceerde thyroïditis (ontsteking en zwelling van schildklier)
  • Hashimoto-thyroïditis (chronische ontsteking van de schildklier vooral bij vrouwen, veroorzaakt door auto-immunisatie tegen thyroglobuline)
  • hyperemesis gravidarum (extreme zwangerschapsmisselijkheid)
  • hypofyseweerstand tegen schildklierhormoon
  • latente thyroiditis
  • papillair schildkliercarcinoom
  • postpartum thyroiditis
  • straling geïnduceerde thyroïditis
  • struma ovarii
  • subacute thyroïditis
  • thyrotropin producerende hypofyseadenomen
  • toxisch multinodulair struma
  • trofoblastische tumoren
  • het Wolff-Parkinson-White-Syndroom

NOSPECS-classificatie schildklierziekte

De NOSPECS-classificatie is een classificatiesysteem om de gradering aan te geven van de oogziekte van Graves:
  • N = no disease,
  • O = only signs (symptomen, bijv. het achterblijven van het bovenste ooglid bij het naar beneden kijken, symptoom van Von *Graefe),
  • S = soft tissue involvement (ooglidzwelling),
  • P = *proptose >3mm,
  • E = extraocular muscle involvement (beperking van de oogbewegingen),
  • C = corneal involvement (laesies van het hoornvliesepitheel door uitdroging),
  • S = sight loss (visusdaling).

Behandeling oogziekte

Milde symptomen van de oogziekte van Graves behandelt de arts door de patiënt oogdruppels, oogzalf, ooggel of kunsttranen voor te schrijven. Als de symptomen ernstiger zijn, zijn andere geneesmiddelen of behandelingen vereist. De oogziekte van Graves verbetert niet altijd met deze behandelingsmethoden. Mogelijk verergeren de symptomen gedurende drie tot zes maanden. Daarna stabiliseren ze om tot slot spontaan te beteren. Deze behandelingen zijn mogelijk:

Corticosteroïden verminderen de zwelling achter de ogen. Hierdoor krijgt de patiënt mogelijk wel vochtretentie, een gewichtstoename, een verhoogde bloedsuikerspiegel, een verhoogde bloeddruk en stemmingswisselingen. Oogkasverruimende chirurgie (decompressieoperatie) is ook mogelijk. Hierbij verwijdert de arts het bot tussen de oogkas (baan) en de sinussen (de luchtruimten naast de baan). De ogen krijgen daardoor meer ruimte om terug te keren naar hun oorspronkelijke plaats. De arts voert deze ingreep uit als de druk de oogzenuw te hoog is wat het gezichtsvermogen bedreigt. De patiënt gaat hierna mogelijk dubbel zien wat de arts vervolgens verhelpt via een scheelzienoperatie. Bij orbitale radiotherapie (bestraling van de oogkas) krijgt de patiënt gedurende enkele dagen doelgerichte röntgenstralen wat een deel van het weefsel achter de ogen vernietigt. De arts beveelt dit aan als de oogproblemen verergeren en corticosteroïden niet het gewenste effect hebben of de patiënt deze niet kan verdragen. Het dubbelzien als gevolg van een ziekte of als een neveneffect van de operatie voor Graves is te verhelpen met een prismabril. Dit helpt wel niet bij iedereen. De patiënt krijgt best een verwijzing naar een orthoptist.. Soms krijgt de patiënt radiotherapie om de zwelling in het oog tegen te gaan. Deze behandeling gebeurt dan naast andere behandelingsvormen.

Complicaties

De meeste patiënten ontwikkelen geen blijvende complicaties. Maar ze zijn wel mogelijk, zeker bij patiënten die zich niet of laattijdig laten behandelen of wanneer de oogziekte van Graves ernstig is (geweest). Patiënten die ouder zijn, patiënten met diabetes en patiënten die roken hebben eveneens meer kans op complicaties.

Bij complicaties van schildklieroogaandoening valt te denken aan schade aan het hoornvlies, permanent scheel zien of dubbelzien, schade aan de oogzenuw, wat resulteert in slecht zien of kleurzienproblemen en een apart uiterlijk.

De geneesmiddelen van de ziekte geven soms ook bijwerkingen. Een operatie van een schildklieroogaandoening geeft soms opnieuw dubbelzienproblemen; en zeer sporadisch treedt na een operatie een verlies van het gezichtsvermogen op.

Prognose

De ziekte komt en gaat (actieve en uitgebluste fase), ook zonder behandeling. Het is onmogelijk om een termijn te plakken op de actieve en uitgebluste fase daar dit per patiënt verschillend is. Meestal gebeurt er geen herhaling van de oogproblemen. Bij de meeste patiënten is de oogaandoening mild en zijn smeermiddelen zoals kunsttranen in combinatie met regelmatige controleonderzoeken voldoende. Bij patiënten met een ernstige ziekte zijn de vooruitzichten afhankelijk van hoe vroeg de diagnose is gesteld en hoe intensief de behandeling is. Ongeveer 1 op de 4 patiënten eindigt met een verminderde gezichtsvermogen.

Tips bij de oogaandoening

Enkele tips helpen de patiënt om de oogziekte van Graves onder controle te krijgen.

De patiënt gebruikt koele kompressen op de ogen. Door het toegevoegde vocht ontspannen de ogen meer.
De patiënt houdt in bed zijn hoofd best hoger dan de rest van het lichaam. Hierdoor vermindert de vochtophoping in het hoofd wat de druk op de ogen verlicht. Een zonnebril is aan te bevelen. Uitpuilende ogen zijn kwetsbaarder voor ultraviolette stralen (UV-stralen) en gevoeliger voor fel licht. De zonnebril moet goed dicht zijn aan de zijkanten van het hoofd zodat de oogirritatie vermindert bij wind. Kunsttranen verlichten het droge, krassende gevoel op het oppervlak van de ogen. Roken is ten stelligste af te raden; dit verergert de oogziekte van Graves. Tot slot is een goede nachtrust nodig zodat er minder wallen rond de ogen ontstaan.

Lees verder

© 2015 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Oogproblemen bij te traag werkende schildklierOogproblemen bij te traag werkende schildklierDe schildklier is een vlindervormige klier aan de onderkant van de voorzijde van de hals. De schildklier reguleert het s…
Ziekte van Graves: Auto-immuunziekte van de schildklierDe ziekte van Graves is een auto-immuunziekte, waarbij de schildklier te snel werkt. Doordat het immuunsysteem de eigen…
Exoftalmie, proptosis: Uitpuilende ogenExoftalmie, proptosis: Uitpuilende ogenBij exoftalmie (exophthalmia, exophtalmie) steekt een oogbol uit de oogkas naar voren. Exoftalmie treedt zowel bilateraa…
Hyperthyreoïdie: oorzaken, symptomen, behandelingHyperthyreoïdie: oorzaken, symptomen, behandelingHyperthyreoïdie wil zeggen dat er teveel schildklierhormoon wordt aangemaakt, door een te hard werkende schildklier. Dit…
Struma: oorzaken, behandelingStruma: oorzaken, behandelingStruma is wereldwijd gezien de meest voorkomende schildklierafwijking. Struma hoeft niet altijd meteen behandeld te word…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: TobiasD, Pixabay
  • http://emedicine.medscape.com/article/120619-differential
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2011
  • http://oogheelkunde.mumc.nl/sites/oogheelkunde/files/ziekte_van_graves.pdf
  • http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=13470
  • http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/graves-disease/basics/lifestyle-home-remedies/con-20025811
  • http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/graves-disease/basics/treatment/con-20025811
  • http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/graves-disease/basics/symptoms/con-20025811
  • http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/graves-disease/basics/causes/con-20025811
  • http://www.mymedclinic.info/2015/10/14/thyroid-eye-disease-you-should-know/

Reageer op het artikel "Oogziekte van Graves: Schildklierziekte met uitpuilende ogen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Kevin, 26-12-2017 14:23 #1
In het artikel lees ik in alinea “ziekte van Graves” dat de antilichamen de antistoffen van de schildklier aanvallen. Bij 30% van de gevallen wordt ook het weefsel rond de oogbol aangevallen door deze antilichamen.

In alinea “oorzaken ontsteking” staat geschreven dat de oorzaak van de ontsteking van het weefsel om het oog, door een overactieve schildklier kan komen.

Het weefsel wordt dus aangevallen door de auto-immuunziekte. En gaat ontsteken door een overactieve schildklier.
Dat doet geloven dat wanneer de schildklierwaardes niet meer verhoogt zijn, de ontsteking weg zal gaan. Is er ook iets te doen aan het aanvallen door de antilichamen?

Infoteur: Miske
Laatste update: 01-07-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Oogaandoeningen
Bronnen en referenties: 10
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!